Şuppiluliuma! Bereketli toprakların koruyucusu, batı ve kuzey rüzgarlarının, güney ve doğu güneşinin kralı. Şarkın ve Hitit halkının hamisi… Güneş o sabah altın rengi verirken denizlere; Hitit’in bin yıllık bereketli topraklarından bir kral doğduğundan habersizdi. Tarihin tozlu sayfalarına baktığımızda anlıyoruz ki, türlü hengâme Hitit saltanatının son kralı Şuppiluliuma’nın dönemine rast geliyor. Öyle ki kendi ailesiyle bile zaman zaman zorlansa da, o ülkesi için birçok fedakarlık yapan, halkını türlü çalkantılı dönemlerden kurtaran fedakar bir yöneticiydi; Çünkü o, ‘Büyük Kral’dı’. Kimi tarihçilere göre, babası IV. Tuthaliya öldükten sonra veliaht olarak tahta geçen III. Arnuvanda’yı, Şuppiluliuma öldürmüş ve tahtı ele geçirmiştir.
Fakat yakın bir tarihte bulunan bir dokümanda: ‘bu konuda kendisinin hiçbir günahı olmadığı, ağabeyi öldükten sonra hiç varis kalmadığı için tahta geçtiği’ anlaşılmıştır. Şuppiluliuma, ülkesini dört bir yandan gelen saldırılara karşı korumayı başarmış, en büyük kıtlık zamanında yurdunu ayakta tutmuş ve bunu sağlamak uğruna düşmanlarından yardım almaktan bile çekinmemişti. Öte yandan, tarihte kaydedilmiş ilk deniz muharebesini Kıbrıs’a karşı kazanıp krallığının azametine azamet katmıştı. Onca savaşların,yağmaların, kıtlıkların ve yoklukların ortasında bir ülke almış ve bugüne kadar tarih kitaplarında anlatılan, genişliği halen araştırılan ve sınırları bugünkü ülkemiz sınırlarından geniş bir coğrafyaya hükmetmişti.
Bilinen son Hitit Kralı Şuppiluliuma, Hattuşaş’tan Kıbrıs’a, Karadeniz’den Suriye’ye kadar genişleyen toprakları sebatla korumuş ve kollamıştı. Sert bakışlı, mağrur ve halkını korumaya kendini adayan kralımız, deniz kavimlerinin, Hitit Krallığının hükmüne son verene kadar, ülkesinin geleceğine ve halkının hayatına kendini vakfetmiştir.
“Tüm muhteşem hikayeler iki şekilde başlar: Ya bir insan bir yolculuğa çıkar, ya da şehre bir yabancı gelir. ” Lev Tolstoy
Tolstoy’un söylediği gibi olmuştu. Takvimler 2012 yılını gösterdiğinde, bu toprakların en kadim koruyucularından birisinin, coğrafyamızda; hemen yanı başımızda yatıyor olduğu haberi hepimizi şaşkınlığa uğratmıştı. Hatay’ın Reyhanlı ilçesinde, hiç beklenmedik bir yerden: toprağın yedi kat altından, belki topraklarımıza değil ama zamanımıza bir yabancı gelmişti ve böylelikle muhteşem bir hikaye başlamıştı.
Dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul GÜNAY’a Heykeli Tanıtırken. https://www.yenisafak.com/gundem/bizim-evde-ona-suppili-diyorlar-403454
Evvela hiçbirimiz anlamadık, beklenmedik zamanda gelen bu misafiri. Misafir dediğime bakmayın bu coğrafyanın kadim kralı ve koruyucusuydu. Ve o üç bin yıllık yerinden, tarihin belki de en kötü varisi olan bizleri, Hatay’ın ruhundan korumak için uyanmıştı. İlk ziyaretimde fark etmiştim; dirseklerinden öne doğru bükülmüş kolları, aslan şekilli bileklikleri, elindeki mızrak ve buğday demeti ve boynundaki yarım ay şeklindeki kolyesi ile gördüğümde, yıllarca bizleri izledikten sonra artık bu güzel şehir için, yaptıklarımıza katlanamayan kutsal bir koruyucu gibi üniformasını giymiş, mızrağını eline alıp gelmişti. Şaşkın olduğu kadar şaşkın, davetsiz bir ev sahibi evimize gelmiş gibi telaşlıydık. Belki de öyle üvey bir evlat gibi davrandık ki bu toprakların azametli tarihine, sonunda olan olmuş ve şehrin kutsal bekçisini uyandırmıştık. Şuppiluliuma herhangi bir arkelojik bulgu, turizme katkı sağlayacak bir parşömen değildi, o bizim tarihe dönüp geleceğimiz hakkında oluşturduğumuz bakış açımız, bir köşede atıl bırakılmış kalemiz, kimsesiz limanların, zamana direnemeyen sütunların, tarumar olmuş mozaiklerin temsiliydi.
Çok açıktır ki tarihini bilen ve ders alan toplumlar diğer toplumlardan her alanda fersah fersah ilerlemiş durumda. Biz ise şehrimizde övündüğümüz eserlerin büyük bir çoğunluğunu bazı rastlantılar sonucu bulduk, daha acı olan ise bu rastlantıların ne kadar büyük bir hazine olduklarının farkında bile değiliz. Kadim kralımızın ve atalarımızın bizlere bıraktığı miras öylesine devasa ki şimdilerde bu dev tarihin gölgesinde sadece oyalanıyoruz. Ne mutlu ki artık ‘Büyük Kral’ aramızda, bereketli toprakların koruyucusu; dik bakışlı, mağrur, büyük kralımız bizlerle.
Şehrin bütün tarihini yanı başına almış, ve tahtına yerleşmiş durumda. Öyle ya başka nerede bekleyebilirdi ki? Nehir sularında gezen sütun başlıklarına, parçalanan kaya mezarlarına, kendi topraklarından binlerce kilometre uzaklara kaçırılmış tabletlere artık tahammülü kalmamış bir kral, elinde avucunda ne kadar eser varsa toplayıp, Hatay Arkeoloji Müzesinin ortasında, geçmişte halkını savunur gibi bekliyor.
Bütün bunların ortasında, bereketli Hilal’in sahibi, ev sahibimiz: II. Şuppiluliuma. Gözlerini dört açmış dikkatleri kendisine çekiyor, evet o size bakıyor. Size, yani mirasını bıraktığı torunlarına ve ben ce bir soru soruyor. ‘Benim onca yıl hükmettiğim topraklara, bir arada tuttuğum halklara ne yaptınız? Siz zamanın ve insanlığın türettiği sorunlara, açlığa, yoksulluğa nasıl karşı koyuyorsunuz? Siz bu toprakların modern zaman insanları, bir elinizde mızrakla savaşmayı, diğer elinizde başak ile üretmeyi öğrendiniz mi? Ve en önemlisi tarihe kendi izinizi nasıl bırakıyorsunuz? 30/01/2019 15:32
İSKENDERUN şehrinin tarihi antik döneme fakat çevresinde yer alan yerleşim alanları öncesine dayanmaktadır. Özellikle #İssosSavaşı öncesinde Büyük İskender’in savaşın hemen öncesinde konakladığı şehir olan Myriandros ile ilgili son yıllarda oldukça önemli keşifler yapılmış bölgenin yerleşimi ile ilgili İssos Savaşı öncesine ait kalıntılar bulunmuştur.
İskenderun yakınlarında, MÖ. 2000`li yıllarda burada Hititler`e bağlı Kadu Beyliği`nin kurulduğu bilinmektedir. ( Kadu, Hitit`çe de körfez anlamına gelmektedir.) MÖ. 1200`lü yıllardan önce Fenikeli`ler burada “Myriaydus” adıyla bir koloni kurdular. İskenderun (yani Alexandria) gerçek anlamıyla MÖ. 333 yılında, Asya seferine çıkmış olan Büyük İskender’in Darius’u İssus Vadisinde yenmesi sonrasında zafer/kent olarak kurulmuştur. Şehrin ismi Büyük İskender’den gelmektedir, asıl ismi Alexandros olduğundan şehri İskender’in şehri manasına gelen: Alexandria denmiştir. Kentin Büyük İskender’in bizzat kendisi tarafından veya Antigone tarafından İskender’e ithafen kurulmuş olduğuna dair farklı görüşler mevcuttur. Şehrin ismi kendisini yöneten medeniyetlere göre evrime uğrasada asıl anlamını bugün bile kaybetmemiştir. İskenderun şehrinin ismi: Alexandria, Alexandria ad isson, Alexandria cat İsson, Alexandria Sciabiosa ve son olarak Alexandrette olarak söylenile gelmiştir. Zaten ‘İskenderun’ , Alexadrette’nin Arapça söyleniş biçimidir.
Makedonya Kralı Büyük İskender ile Pers İmparatoru III. Darius arasında yapılan İssos Savaşı betimlemesi.
Osmanlı yönetiminde seçkin bir hayat sürdüren İskenderun ve çevresi 1607 yılında Sadrazam Kuyucu Murat Paşa ile Celali Canbolatoğlu arasında Oruç ovasında meydana gelen savaş dolayısıyla hareketli olaylara şahit olmuştur. 17. yüzyılın başlarında ise Halep valisi Nasuh Paşa, bu günkü varyant yolu güzün deresi kanalının kesiştiği noktada hala bazı duvar kalıntılarının görüldüğü kalenin inşaatını başlatmıştır. Aynı zamanda, İskenderun, Osmanlı İmparatorluğu zamanında ticari ve stratejik özelliğini giderek arttıran bir yoğunlukla sürdürdü. Özellikle Doğu Akdeniz ticaretinde önemli bir liman vazifesi gören şehir, Orta Doğu ile olan ithalat ve ihracatta yerini almıştır.
1764 yılı Joseph ROUX’un haritasının İskenderun’un yer aldığı parçası
1872 depremi İskenderun`da çok hasara neden oldu. 1881 yılında Maliye Müfettişi Mesut Bey İskenderun hakkında detaylı bir bayındırlık raporu hazırlayarak maliye nezaretine sunmuştur. Bu rapor üzerine demir yolunun İskenderun`a bağlanması kararlaştırılmış, liman genişletilmiş ve İskenderun Halep şosesinin yapımı hazırlanmıştır. 1912 yılında Bağdat demiryolunun tali bir hattı olarak Toprakkale-İskenderun demiryolu işletmeye açılmış ve şehrin Anadolu ile olan ulaşımı yoğunluk kazanmıştır. Bu tarihlerde İskenderun 4 mahalleden oluşan ,1 nahiyesi 24 köyü olan birinci sınıf kazadır.
Fransız İşgali: Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanması üzerine 12 Kasım 1918 günü İskenderun Fransız askerleri tarafından işgal edilmiştir. İşgalin hemen ardından oluşturulan Türk çeteleri ile Fransızlar ve onların desteklediği Ermeni milisler arasında kanlı çarpışmalar meydana gelmiştir. 21 Ekim 1921 de Fransa ile imzalanan Ankara anlaşması doğrultusunda Hatay`da İskenderun Sancak İdaresi kurulmuştur.
Hatay Devleti: Fransa`nın Suriye`ye bağımsızlık tanıması için yapılan çalışmalar üzerine Türk Hükümetinin müdahalesi ile bağımsız Hatay devleti kurulmuş aynı gün Hatay meclisi yasama çalışmalarına başlamıştır. Anavatana İlhak: Nihayet bir yıl sonra bu meclis Hatay`ın Anavatana katılması kararını alınca İskenderun, Türkiye sınırlarına dâhil olmuştur. 5 Temmuz 1938 Günü Türk Ordusu İskenderun`a girmiştir.
Alexandrette : ‘ Fransa’nın Gözyaşları ‘
“Tüm muhteşem hikayeler iki şekilde başlar: ya bir insan bir yolculuğa çıkar, ya da şehre bir yabancı gelir…” Lev Nikolayeviç Tolstoy
Şehre bir yabancı gelmişti, ve bu İskenderun için yepyeni bir başlangıç haline dönüştü. Özellikle 1872 yılındaki depremden sonra bir türlü eski haline dönemeyen bu küçük sancak, bir ülkenin kaderi ve kederinin izdüşümünü, kentin davetsiz misafirlerine mihmandarlık yaparak yaşıyordu. Hayatın bütün sürprizleri, parça parça acıların içerisine gizlenirmiş. İskenderun için aynısı olmuştu, yeni misafirler kendilerini şehrin yeni sahipleri addettiler, bu küçük sancağı bütünüyle kalkındırmaya başlarken sanki İskender’in mirasını sahiplenir gibiydiler. Sancak öylesine geniş kapsamlı değişim yaşadı ki, bütün düzenlemeler ve planlar İskenderun’dan bir daha gidilmeyecek şekilde tasarlanıyordu. Öyle ki kentin en büyük sorunlarına çözüm aramakta bile hiç vakit kaybetmediler.
Fransız döneminde İskenderun’ yeniden yapılandırılan caddelerinden. Her ne kadar fotoğrafta Fener Caddesi yazsada, bugünkü Mareşal Fevzi Çakmak caddesinde her iki binada halen yer almakta . “Alexandrette Rue du Phare Hauptstrasse” adlı Fransız kartpostalı Osmanlı Bankası Arşivi (OBA) Koleksiyonu
Özellikle II. Abdulhamid döneminde sıkça karşılaşılan problemlerden birisi İngiltere ve Fransa’nın İskenderun Körfezini ve haliyle en büyük limanı olan İskenderun’u zapt etme çabasıydı. İngiltere ve Fransa şehrin eksikliklerine rağmen potansiyelini fark etmişti. Orta Doğu’yu karış karış gezen ve büyük karışıklıklara sebep olan Ajan Lawrence bile : ‘İskenderun Doğu Akdeniz’in anahtarıdır’ demiştir. Hali hazırda İskenderun şehri 10-15 ülkenin konsolos bulundurduğu, oldukça geniş bir ticari hacme sahip limanı olan fakat kronik yerleşim ve imar problemleri olan bir şehirdi. İngiltere’nin Musul/Kerkük petrolünü taşımak için kullanmayı planladığı, Fransa’nın ise bölgede yer alan Pamuk potansiyelini ele geçirmeyi hayal ettiği yıllar, İskenderun için bir hayli çetin geçmişti. Özellikle İngiliz zırhlıları tarafından sürekli taciz atışlarına ve küçük çaplı çıkarmalara maruz kalan İskenderun sahili artık huzursuz bir bölge olup çıkmıştı. I. Dünya Savaşı’na girerken İskenderun, Ermeni olaylarına da maruz kalacak ve çok geçmeden Fransız işgaline uğrayacaktı. Fransızlar yerel halk ile bir çok sorun yaşasa da hem şehirde yaşayan Hıristiyan nufüsunun fazlalığı hem de Ermeni vatandaşların çokluğundan dolayı şehre çabuk adapte olmuştu. Çok geçmeden şehrin önemli noktalarına Fransız komutanların ismi verilmiş ve hemen kentin kronik problemleri çözülmeye çalışılmıştı.
Osmanlı’nın son döneminde sürekli gündeme gelen ve İbrahim Paşa tarafından büyük kısmı yapılan bataklıkları kurutmak için yapılan çabaları devam ettiren Fransızlar, şehrin imarına da büyük önem vermişlerdi. Özellikle körfezin ele geçirilme çabası sırasında bombalanan köprüleri, limanı imar ettiler. Bir çok yeni yapı inşa ederken kent meydanları yaptılar. Bu meydanların ilki
Şehrin bağrından geçen tren hattıyla bataklıkları kurutma işlemlerine devam edildi ve bugün Fener Caddesi olarak bildiğimiz caddenin güneyinde yer alan (Evliya Çelebi’nin 3. bataklık olarak belirttiği, #İskenderunKalesi ni de içine alan alan bölge (Bugünkü İSTE) ) bölge taşınabilir demir yollarıyla, dağlardan alınan toprak ve molozlar ile dolduruldu. Bölgeye hemen bir Meyan Kökü fabrikası inşa edildi. Zaten Fransızlar bölgenin bu potansiyelini biliyor ve planlı bir şekilde bu girişimleri yapıyordu. Bugün Şükrü Kanatlı Kışlası olarak bildiğimiz alan bu dönemde doldurulmuştur. Yine yakınlarda yer alan Park Forbes’in bulunduğu bölgeye bir liman ve meyan kökü fabrikası inşa edildi. Bu şirketin ismi bugün hala alışveriş merkezinin isminde geçen Forbes şirketidir: McAndrews &Forbes şirketi ile Ovadan (Amik Ovası) getirilen pamuk ve meyan kökünü gemiler ile – aynı bölgeye inşa edilen limandan- yurt dışına gönderiliyordu. Yine şehrin içerisine kamu binaları, konsolosluklar, hanlar ve konutlar yapmışlardı. Fransızlar sanki yüz yıldır planlanmış gibi şehri ilmek ilmek işlenen bir kazak gibi düzenleniyordu. İskenderun potansiyelini, ekonomisi iyi olan bir Fransa ile ikiye katlamıştı. Fakat özellikle askeri atılımlar bazı rahatsızlar yaratmıştı, kentin asıl sahibi gibi General Gouraud ve Foch’un isimlerini meydanlara ve sokaklara vermekte bir beis görmeyen Fransızlar sadece mimari değil, kültürel de bir çok değişikliğe zorluyordu, bu değişiklikler okullarda gösterilen eğitimin diline bile yansımıştı. Bir manda yönetimini sindiremeyen Türk nufüsu ile bir çok problemler yaşanıyordu. Sonuç olarak yıllarca özgür yaşayan bir millet sömürge gibi yönetilmeye alışık değildi. Bu sebeple İskenderun ve Antakya’da bir çok olay cereyan etmişti.
Dönemin İskenderun Bataklık Bakanlığının (Fransız Dönemi), Demiryolu ve şehir haritası. Bu haritada gösterilen demiryolu şehrin bugünkü halinin oluşmasını sağlamıştır.
Fransa’nın sancağı (İskenderun Sancağı) özerk bir statüye kavuşturup bütün dış işlerini Suriye’ye devretmeye çalışması. Bununla yetinmeyen Suriye’nin İskenderun Sancağını sınırlarına katmak istemesi her iki ülkede huzursuzlukların giderek büyümesi sağlamıştı. Uzun bir süre bu Fransa’nın uluslararası arenada girişimleri olsa da. Fransa ve Suriye’nin bütün çabalarına rağmen bağımsız Hatay devleti kuruldu aynı gün Hatay meclisi yasama çalışmalarına başladı. Bütün Anavatana İlhak için bütün her şey oluşmuştu. Nihayet bir yıl sonra bu meclis Hatay`ın Anavatana katılması kararını alınca İskenderun, Türkiye sınırlarına dâhil oldu ve 5 Temmuz 1938 Günü Türk Ordusu İskenderun`a girmişti. Nitekim “Kırk Asırlık Türk Yurdu” Türkiye’ye katılmıştı.
Bütün bunlar yaşanırken manda döneminde, İskenderun-Antakya yolu üzerinde; Fransızların uzun süredir bu topraklarda yaşanan çatışma ve savaşlarda hayatını kaybeden askerleri için inşa ettirdiği Fransız Askeri Mezarlığı şehrin unutulmuş bir köşesinde, an acı kültürel mirasa dönüşmüştü. Fransız Askeri Mezarlığı’nın 30’lu yılların başında yaptırıldığını biliyoruz. Gerek dönemin kaynaklarında gerekse kartpostallarda görülen mezarlığın inşa çalışmaları bu dönemi gösteriyor.
Birçok mezar taşları ilkel yöntemlerle sürekli canlı tutulmaya çalışılıyor. Ama profesyonel bir destekle restore yapılması şart.
Hatay’ın insana, insanlığa ve inançlara uygar bakışı tüm dünyaca aşina olunan bir durumdur. Bu İskenderun’da da böyle aynı şekilde yaşanacak ve kimse kiliselere, mezarlıklara ilişmedi bu sayede günümüze kadar ulaştı, tabi ki bu korunma levanten ailelerinde çabası ile gerçekleşti. Şuan bile her inançtan kapı komşularımızın olduğu gibi bu kadim şehirde, Fransız Askeri Mezarlığı da en eski en güzel komşularımızdan birisi oluverdi.
Dünyanın dört bir tarafındaki askeri mezarlıklar tanrının yanlarında olduğuna inandırılmış, beyni yıkanmış ölü askerlerle doludur.
George Carlin
Mezarlık bugün; İskenderun’un Numune Mahallesi, Dr. Sadık Ahmet Caddesi üzerinde buluyor. İskenderun Halk Eğitim Merkezinin güney duvarlarına ortak duvarları bulunan mezarlığın içerisinde, İskenderun-Antakya yolun tarafından çıplak gözle görülebilen, Fransız Askerleri için yapılmış anıt bulunuyor.
A La Memorie Des Militaires Morts Pour La France 1919-1921 (Fransa için ölen askerlerin anısına.)
1919-1921 tarihine verilen mezarlıkta, baldaken (bir tür anıt) mezar anıt, iki toplu mezar ve 300 ayrı mezar bulunmaktadır. Türkiye ile Fransa arasında Ankara’da 23 haziran 1939 tarihinde imzalanan anlaşmanın 6. maddesine göre alanın muhafaza ve bakımı için bir adet bekçi atanmış. Bu amaçla ; mezarlık kapısından girer girmez sağ kısımda, duvara bitişik konumda, derme çatma yapılmış (zamanla konuta evrilmiş) bir bekçi bölümü mevcut. Girişin hemen karşısındaki haçvari düzendeki yolun dört adasında yer alan mezarlıkların taşları yuvarlak kemerli, düz yüzeyli dikdörtgen biçimde yapılmışken diğer alanlardaki mezarlıklarda haç şeklindeki taşlar tercih edilmiştir. Mezarlığın dış duvar ise kesme taştan inşa edilmiştir. Alan 17.07.1987 yılı tescil kararı ile Sit Alanı ilan edilmiştir.
CIMETİERE MİLİTAİRE FRANCE (Fransız Askeri Mezarlığı) Mezarlığın giriş kapısı.
Fransız Askeri Mezarlığına, doğudan ortadaki büyük üç yuvarlak kemerli büyük bir kapıdan giriş yapılmaktadır. Yine kapınını üzerinde yazan bilgilere bakılınca anlaşılıyor ki; burada 1. ev 4. Fransız Askeri Tümeninden askerler yatmakta. Mimari olarak göz dolduran kapının üzerinde CIMETİERE MİLİTAİRE FRANCE(Fransız Askeri Mezarlığı) , sol tarafında; AUX MORTS POUR LA FRANCE 1919-1921 , ( Fransa için ölenler…) , sağ kısımda ise DİVİSİONS DE L’ARMEE FRANÇAİSE (Fransız Silahlı Kuvvetleri ) yazmaktadır. Kapının iç, sağ üst kısmında ise yine şık bir yazı tipiyle muhtemelen yapım yılı olan 1935 yazıyor. Kapıdan içeriye girdiğiniz yol sizi mezarılığın anıtına çıkaran düz bir yola götürürken, yukarıdan bakıltığında mezarlığın haç vari bir düzenle dizayn edilmiş olduğunu anlıyorsunuz. Bu yoldan biraz yürüdükten sonra sağa ve sola ayrılıyor, sola giden yolda genellikle rütbeli askerlerin bulunduğu tek mezarlar, sağa giden kısımda toplu mezarlar bulunuyor.
İçeriye girer girmez, şehrin bütün o ses sedası kesiliyor ve sizi, yüz yıllık bir matem karşılıyor. Bu matem bazen şehrimiz bazen Fransızlar bazen bir mezarı bile bulunmayan müslüman kardeşlerimiz için sizleri rahatsız edecek.
Mezarlığın içerisinde, yabancı bir şehre sahiplik yapmak için gelen ve kendi memleketlerinden çok uzaklarda hayatını kaybeden bir çok ülkeden, inançtan insan bulunuyor. Fransız Askerleri, Ermeni ve Fransız Sömürgesi (Cezayirli, Senegal, Endonezya ve Madagaskar) Askerler bulunmakta. Ve ne yazık ki genelde Fransızların dışında bulunan ırktan insanlar toplu mezarlığa gömülmüş bulunuyor. Çok açık görülüyor ki, özellikle müslüman olanlar tek başına gömülebilmek için yeterli rütbede değillerse, toplu mezarlara gömülmüşler. Öyle ki Cezayirli, Senegal, Endonezya ve Madagaskar askerlerinden oluşan, 600 e yakın müslümanın yattığı, iki toplu mezar bulunuyor.
Ziyaretinizde fark edeceğiniz en garip ayrıntı ise, inançlarına göre gömülen askerler olacak. Hıristiyan askerlerin mezar taşlarını kaplayan haç bulunuyor, müslüman askerlerde ise hilal. Fakat daha evvel hıristiyan olup, din değiştirerek müslümanlığı seçen askerler ise: hıristiyan sembolü olan haç üzerine, haç işaretinin yatay bölümüne sırtı dayalı bir hilal sembolü ile betimlenmiş mezar taşlarında.
Fransız Ordusundan, daha sonra din değiştirip müslüman olan bir asker.
6 Kasım 2006 Pazartesi günü dönemin Fransa’nın Türkiye Büyükelçisi İskenderun’a gelerek Mezarlığı ziyaret eder. Fransız asıllı Müslüman askerlerin bulunduğu toplu mezarı gezen büyükelçi, mezar taşındaki hilalin ters olduğunu fark ederek düzeltilmesini ister.
Fransız Ordusunda görev yapan, Cezayirli Müslüman bir asker.
Her ne kadar bazı müslüman askerler kendilerine mezar bulsalar da, ne yazık ki, ismi cismi bilinmeyen askerlerde mezarlıkta bolca yer almakta. Özellikle Fransız sömürgelerinden gelen müslüman askerler toplu mezarlarda sayıları bile belirli belirsiz yazılmış bir köşede yatıyorlar. Bir çok mezar taşında ise aşağıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi SOLDAT FRANCAİS İNCONNU (Bilinmeyen Fransız Askeri) yazmakta.
İsmi bilinmeyen askerlerin mezar taşlarında ; “Soldat Francais İnconnu” (Belirsiz Fransız Askeri) yazmakta.
Bölge için bir çok kez Fransız askeri/resmi heyetler şehrimizi ziyaret etmiştir. Yine 13 Mart 2010 Cumartesi günü Fransız Ordusundan, İskenderun Limanı’na demir atan Fransız ‘Jean Bart’ adlı fırkateynin Komutanı Gills Bozdevezi ile Büyükelçi Bernard Emie Fransa’nın Ankara Savunma Ateşe görevlisi Yarbay de La Ruelle ziyaret etmişlerdir. Amaçlarını açıklayan bir metin okuyarak İskenderun’da bulunan Fransız Mezarlığında 1919-1921 yılları arasında Kilikya seferi sırasında hayatlarını kaybeden Fransız askerlerinin anan bir tören yapılmıştır.
Fransız Askeri Mezarlığı ziyaretlerinden bir gazete küpürü
De La Ruelle’nın Fransızca okuduğu ve Türkçe tercümesi yapılan açıklamasında şu sözleri sarf etmiştir:
“Bugün burada savaşan Fransız birliklerini anıyoruz ve Türk topraklarında yatan ölülerimizi anımsıyoruz. Atatürk’ün 1915’de Çanakkale savaşlarında ölen askerler için söylediği gibi, biz şunu söyleyebiliriz: “Sizler kanınızı akıtan ve hayatını kaybeden kahramanlar, burada böyle dost topraklarda yatıyorsunuz. Huzur içinde yatın. Siz vatanlarından uzaklara oğullarını gönderen anneler, gözyaşlarınızı siliniz. Evlatlarınız artık bağrınızda huzur içinde yatıyorlar. Bu topraklarda hayatlarını kaybettikten sonra onlar artık bizim evlatlarımızdır”
Bu güzide alan, bugün hala korunmaya çalışılsa da özellikle bakım, tanıtım ve ziyaret konusunda çok aciz durumda. Ne halkımızın merakını celp ediyor, ne de turist ziyareti için yeterli tanıtım yapılabilmiş durumda. Burası tabi ki bir mezarlık fakat ilçemizin tarihi ve tanıtımı açısından çok büyük önem taşımakta, özellikle son dönemde yapılan otelleri düşünecek olursak, bu otellere turist ziyareti olabilmesi için, öncelikle İskenderun’a gelen bir turist olması gerekiyor. Umut ediyorum önümüzdeki yıllarda bu konularda mesafe kat etmiş oluruz.
Arşivimden Fotoğraflar
Giriş kapısının arka sağ üst kısmında yer alan, muhtemelen inşa yılını gösteren ayrıntıMezarlıktan iç ayrıntı.Mezarlıktan iç ayrıntı.Çoğunluğunun müslüman olduğu, Fransız Sömürge gücü askerlerinin toplu mezarlığı.
1700'lü yıllara ait bir gravür, Solda halk arasında Yunus Sütunu olarak bilinen Septimus Severus Takı, Sağda Sarıseki Kalesi
Ben henüz çocuktum, yine okula gitmek istemediğim günlerin birinde babam nazımı gütmek için su doldurma bahanesiyle beni beldemizin yukarısında bulunan Akarca Köyüne çıkardı, öylesine yukarı çıktık ki artık evler bile küçücük görünüyordu. Mahalleden inerken , manzaranın görüldüğü yerlerde durup aşağılara bakıyorduk birlikte, denize uzanan tepeleri seyrederken farketmiştim , ağaçların arasında mezarlığın tam karşısına saklanmış kocaman askeri alanın içinde kendisini bir elli yıl daha yaşatmaya çalışan fani bir vucüt gibi gizlenen ve daha sonra ziyaret ettiğimde ne kadar haşmetli olduğunu farkettiğim ‘Sarıseki Kalesi’ .
1700’lü yıllara ait bir gravür, Solda halk arasında Yunus Sütunu olarak bilinen Septimus Severus Takı, Sağda Sarıseki Kalesi
Bin yıldır burada, bizden çok korudu bu toprakları, görmediği medeniyette, imparatorlukta kalmadı, surlarındaki askerler denize hükmederken , bir zamanlar bu kadim yapı tepeden bütün kıyı şeridinin imrenerek baktığı kocaman bir kaleydi. Değişen tek şey ismi oldu, Bağdaç Kara Duvar sınırı diyen de oldu, Merkez Kalesi’de, Kızlar Kalesi’de .Gölgesinden geçmeyen, giremezken bu topraklara bir gün o da kocadı ve bizlerin mirası oldu. Biz ki en kötü varis en gafil malik.
Kalenin bulunduğu bölge çocukluğumun geçtiği Denizciler Beldesi ile, en yakın komşusu Sarıseki Beldesi arasında kocaman çam ağaçları ve yer yer sazlıklarla tıka basa yeşillik barındıran ve günümüze kadar bu şıklığı muhafaza etmiş bir alan. Arazinin güney cephesi (Denizciler beldesi tarafı) daha düz bir yapıya sahip, Sarıseki’ye doğru yürüyerek geçmek isterseniz derenin içerisinden yukarıya doğru tırmanmanız gerekiyor, kale tam olarak zirvede yer alacak, tabi zirve dediysek Sarıseki ve Denizciler tarafını tamamen görebildiğiniz ve hatta, kaleye çıkarsanız görebileceksiniz denizi de cepheden görebileceğiniz bir konumda bulunuyor.
Solda kalenin batı yakasındaki burcu, sağ tarafta görülen liman bölgeye inşa edilen Nato Limanı, karşı kıyılar ise kadim şehir İskenderun.
Kale, denizden gelecek saldırıları önlemek ve dnezi ticaretini kontrol etmek amacıyla inşa edilmiştir. 1200 metrekarelik alan üzerine inşa edilen kale, sekiz burçludur. İnşa malzemesi olarak kesme taş ve kabayonu taş kullanılmıştır, tabi ki çağlar içerisinde yapısında varolan değişiklikleri çıplak gözle bile görebiliyorsunuz. Yapının Hellenistik Dönemde (Mö 300-30) inşa edildiği Roma, Bizans ve son olarak Osmanlı dönemlerinde de kullanıldığı bilinmektedir.
Bir alçak burun üzerinde harap edilen kale.
Piri Reis
Kale tarihin içerisinde önce Seleukoslar daha sonra da Romalılar, Bizanslılar, Haçlılar, Selçuklular ve Osmanlılar İmparatorluğuna kadar uzanan büyük ve kadim bir tarihe sahiptir.Evliya Çelebi seyahatnamesinde bu kalenin Osmanlıların önemli bir kalesi olduğunu ve kayser yapısı olduğunu, kireç taşının kullanıldığını yazmıştır. Şimdi Askeri Bölge içinde kalan yapının batı tarafında bir kapısı, surları, yuvarlak burçları harabe halinde bulunmaktadır.
Haçlılar Döneminde Sarıseki Bağdaç, Kara Duvarı, Fütuhat Kemeri Kıyıda Bab (Yunus Sütunu) içeride Merkez Kalesi, veya Kızlar Kalesi (Haçlılar devrinde Gastım veya Gaston Şatosu) isimleri ile anılan yapı özellikle Abbasiler dönemi ve sonrası, Bizans, Selçuklu ve Memlüklüler arasında defaatle el değiştirmiştir.
Merkez Kalesi (Sarıseki Kalesi) vardır. Bu kale Halep vilayeti sınırlarında denizden bir ok mezili uzaklıkta yüksek bir dağ eteğindedir. Dört küşe şeklinde taştan yapılma güzel bir binadır. Kayserler yapısıdır.Kale içine Cami ile asker odaları vardır. Askerler Halep Defterdarlığından aylıklarını alırlar
Evliya Çelebi/Seyahatname
Kalenin aşağıda inceleyebileceğiniz gravüründe , örneklerini bir çok antik kentte görebileceğiz şekilde dış taş cepheyi korumak için beyaz kireç taşıyla kaplandığını fark edeceksiniz. Bu kireç taşı bölgede özellikle kalenin arka kısmında görülen Amanos Dağlarında şuan bile aktif olarak çıkarılmaktadır. Şuan bu hakim tepede böyle bir kalenin, restore edilerek ve hatta ışıklandırılarak korunması ve ziyarete açılması bu yazıyı yazmamın tek amacıdır, umuyorum o günlere görmek nasip olur.
1800 lü yıllara ait The Battle Of İssum isimli eser. (İssos: Savaş Alanı) Eseri incelemek isterseniz bende bir örneği mevcut, ya da İskenderun Deniz Müzesini ziyaret edebilirsiniz.
Kalenin yapı olarak olmasa da işlev olarak bir ikizi, yine kalenin arkasında yer alan ve halen doğal güzellikleriyle bilinen Sarıseki Kanyonundan yaklaşık 10 km. içeride hali hazırda ‘Kaledibi Yaylası’ olarak bilenen, 1100’lü yıllarda Tapınak Şovalyeleri tarafından inşa edildiği ileri sürülen ; ‘Şalen Kalesi’ dir. (Şalen,Şalem ( Şa, Lem : Frasızcada sonsuzluk manasına gelmektedir. ) Kale halen bölge insanları tarafından yazlık yerleşim bölgesi olarak kullanılır, ve yılda bir kez şölenler düzenlenir, kaleye patikalardan yürüyüşler gerçekleştirilir.
Araştırmalarım esnasında gördüm ki, 1700’lü yıllarda Osmanlı Devletinin bölgede arkeolojik çalışmalar yaptığına dair bir kaç resmi yazışma yer alıyor.Fakat yazının ilerleyen kısımlarında bahsettiğim gibi kale 1546 yılında inşa ettirilmiş ve kalenin hemen karşısında halk arasında ‘Yunus Sütunu’ olarak bilinen Septimus Severus Takı yer alıyor, (Bu yapı ile ilgili de ileride uzun bir yazı hazırlayacağım) 1700 lü yıllarda böyle bir araştırma yapıldığına göre kişisel görüşüm bölgenin Osmanlının son dönemlerinde, antik çağa ait bir çok kalıntıyı barındırdığı fakat, daha önce de bahsettiğim gibi sürekli hudut bölgesi olan bir kale çok el değiştirdiğinden bir çok eser ve yapı toz olmuş durumda.
1880 yılında çekilen fotoğrafta Sarıseki Kalesi. Kalenin giriş kapısı güneye, yani İskenderun tarafında bakmaktadır, sola doğru tepenin eğimine göre surun aşağıya doğru gittiği net olarak görülen yapının, batı kısmında iki adet gözetleme kulesi bulunur.Şimdilik antik eserler hakkında neler vardı ? Nelen bulundu ? bu sorulara cevap vermem imkansız. Osmanlıca belgeninin çevirisini henüz yapamadığım için sizlerle sadece yazıyı paylaşabileceğim. Belge 1800 lü yıllarda yazılmış ve bu bölgede arkeolojik çalışmalar yapılması gerektiği düşünülmüş. Bu yazı aslında şunu kanıtlamaktadır: bölge tarihin her döneminde önem arz etmiş ve alandaki hakim yapı sürekli korunmuş. Şuan kalenin yıkık durumu dışında pek bir bilgimiz yok fakat görünen o ki, kapımızın önünde duran kadim tarihten bihaber yaşamaktayız.
Osmanlı Arşivinde bulunan ve Hicri 04/10/1306 yılında (Miladi 3 Haziran 1889) Sarıseki Kalesi bölgesin yapılan inceleme sebebiyle, ayrıntılı bir şekilde Arkeoljik Çalışmalar yapılmasına dair izin belgesi.
Mimari yapının gördüğü zarardan ve geçmiş yıllarda çekilen fotoğrafları günümüzle karşılaştırınca görülüyor ki, 1960’lı yılların başına kadar her hangi bir tadilat, restorasyon görmemiş, 60’lı yıllarda dünyada ve ülkemizde bir çok bölgede kurulan ve İskenderun’un da nasibini aldığı, NATO Sarıseki beldesi kısmına, deniz şeridine yakın e5 karayolunun hemen yanına, yakıt ikmal sahası, bir çok depo ve tam karşısına liman inşa etmiştir. 2008 yılında askeri bölge kapatılıp bölge talana uğrayana kadar hiç bir şekilde ziyaret edildiği bilgisine ve fotoğrafına rastlanmıyor, sadece bölgede daha önce görev yapmış askerlerin söyledikleriyle yetinmek zorunda kalıyoruz.
Komutanlık bölgeyi terk eder etmez, yerdeki kablolar, direkler ve hatta kaldırım taşlarına kadar talana uğrayan alanda tabi ki asırlık kale de bu talana maruz kalıyor. Gerçek şu ki bölge şuan bile kapanmış olsa da ziyarete yasak , gizli ziyaretlerim esnasında bu ziyaretlerimin pek te gizli olmadığını talan eden definecilerle sohbetlerim esnasında farkettim.
Sarıseki Kalesinin iç kısmında bilinçsiz ve bilgisiz şekilde yapılan kazılar. Bu kazılar güzide kalenin talan edilmesinin yanında, kaçak kazı yapanlar için tehlike de arz etmektedir. Yer yer kalenin dış surlarının bu kazılar yüzünden kopup düştüğü gözlemlenmiştir
Sarıseki tarafından, eski askeriye kapısına gelip, yürüyerek ve hatta motosiklet ile bile gidebilirsiniz, taş döşeli yolla tepenin zirvesine doğru çıkmaya başladığınızda sizi şehir sesleri , yolun kaba gürültüsü terkederken bu eski ama güzel yola düşen çam pürleri ve kusursuz doğa karşılıyor, biraz ilerledikten sonra sağ ve sol yanınızda eski yakıt depoları göreceksiniz, gördüğünüz bu depolar kalenin hemen yanında daha önce nöbetci kulubesi olduğunu düşündüğüm yapıyı geçer geçmez kalenin doğu kısmına ve tepenin en yüksek noktasına geldiğini farkedeceksiniz, surun içinde açılan gedikten içeriye girer girmez sol tarafta yani güney kısmında çok güzel bir kapı dikkatinizi çekecek, orta kısım yani ilk kaleye girdiğiniz alan toprakla kaplı olduğundan sizi kalenin surlarının ve kapısının üzerine çıkartmış olacak, hemen bir kaç adımda kalenin kapısının üzerine geldiğinizde fark edeceksiniz ki, bu haşmetli yapının geriye kalan biricik mirası giriş kapısının üzerinde bulunan kitabe.
“Bu muzaffer kalenin yapımını en büyük sultan Süleyman bin Sultan Selim (Allah devletini ebedi kılsın) 3 Mart 1546 ( Muharrem ayının ilk günü ) emretti.” (I. Selim /Yavuz Sultan Selim)
Kalenin uzun zaman muhafızlığını bizlerden iyi yapan askeri komutanlığın daha evvel tamda aradığım, yukarıda gördüğünüz kitabenin çevirisini yaptığını ve Sarıseki Kalesi hakkında bilgiler içeren bir tabelayı kalenin önüne diktiğini gördüm, fotoğrafı gördüğümde çocuklar gibi sevinmiştim.
40-50 yıl boyunca kaleye muhafızlık yapan askeri birliğin 2004 yılında yaptırdığı ve bir takım bilgilerin bulunduğu tabela
Çok kısa süre sonra farkettim ki Sarıseki Kalesi çevredeki kaleler ile benzerlik taşıyordu. Sarıseki Kalesi elbette ki uzun zamandır buradaydı fakat Payas ve Belen kaleleri güzergahı üzerindeki bütün kalelerin önemi büyüktü, dolayısıyla bu önemi farkederek inşa ettiren zeka, Sarıseki Kalesini de ayağa kaldırmayı tabiki düşünmüştü. Yavuz Sultan Selim bölgede ilk kez Amanoslardan Orta Doğuya açılan yolu, Kaledibi Kalesi yönünden değil, Belen den geçirecekti bu fikrin projeye dönüşmüş hali; Payas, Belen ve Sarıseki Kalelerinin ihya edilmesidir.
Sekiz kuleli Payas Kalesi, Haçlı seferleri sırasında Cenevizliler tarafından insa ettirilmis,Kudüs’e giden hacıların güvenligini saglamakla görevli Tapınak Sövalyeleri’nin kontrolü altında hizmet vermistir.(Şalem Kalesi ve Sarıseki Kalesi gibi) .Kıbrıs’ın fethinden sonra önemi artan Kale,Osmanlı Devleti için önemli bir üs olmustur. Payas Kalesi yapıldıgı dönemde Sürre Alaylarını, ticaret kervanlarını ve Payas Limanını koruyan bir karakol ve ileri sefer karargâhı olarak hizmet vermistir.
Bölgeye çok yakın bulanan Payas Kalesi 1567-1571 yıllarında inşa ettirilmiş, yine aynı güzergahta bulunan Belen Kervansarayı aynı padişah Yavuz Sultan Selim tarafından 1553 yılında yaptırılmıştır. Görünen o ki bölgenin imarı, Yavuz Sultan Selim’in Mısır fethi esnasında gerçekten en zengin günlerini yaşamıştır.
Belen Kervansarayı Kitabe çevirisi: “BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM. Bu büyük hanı en büyük sultan en azametli hakan Allah’ın yeryüzündeki gölgesi insanların sultanı, Arap ve Acem sultanlarının efendisi Mekke ve Medine’nin yardımcısı Sultan Selim şah oğlu Sultan Süleyman Han –Allah hükümdarlığını ve saltanatını daim kılsın- salat ve selamının en faziletlisinin üzerinde olduğu Nebinin (Peygamber) hicret yılı itibarıyla 957 senesinin Şaban-ı muazzam ayında yapılması… (emretti) Şaban 957/Ağustos – Eylül 1553”
Ben henüz çocuktum, yine okula gitmek istemediğim günlerin birinde babam nazımı gütmek için su doldurma bahanesiyle beni beldemizin yukarısında bulunan Akarca Köyüne çıkardı, öylesine yukarı çıktık ki artık evler bile küçücük görünüyordu. Mahalleden inerken , manzaranın görüldüğü yerlerde durup aşağılara bakıyorduk birlikte, denize uzanan tepeleri seyrederken farketmiştim , ağaçların arasında mezarlığın tam karşısına saklanmış kocaman askeri alanın içinde kendisini bir elli yıl daha yaşatmaya çalışan fani bir vucüt gibi gizlenen ve daha sonra ziyaret ettiğimde ne kadar haşmetli olduğunu farkettiğim ‘Sarıseki Kalesi’ .
1700’lü yıllara ait bir gravür, Solda halk arasında Yunus Sütunu olarak bilinen Septimus Severus Takı, Sağda Sarıseki Kalesi
Bin yıldır burada, bizden çok korudu bu toprakları, görmediği medeniyette, imparatorlukta kalmadı, surlarındaki askerler denize hükmederken , bir zamanlar bu kadim yapı tepeden bütün kıyı şeridinin imrenerek baktığı kocaman bir kaleydi. Değişen tek şey ismi oldu, Bağdaç Kara Duvar sınırı diyen de oldu, Merkez Kalesi’de, Kızlar Kalesi’de .Gölgesinden geçmeyen, giremezken bu topraklara bir gün o da kocadı ve bizlerin mirası oldu. Biz ki en kötü varis en gafil malik.
Kalenin bulunduğu bölge çocukluğumun geçtiği Denizciler Beldesi ile, en yakın komşusu Sarıseki Beldesi arasında kocaman çam ağaçları ve yer yer sazlıklarla tıka basa yeşillik barındıran ve günümüze kadar bu şıklığı muhafaza etmiş bir alan. Arazinin güney cephesi (Denizciler beldesi tarafı) daha düz bir yapıya sahip, Sarıseki’ye doğru yürüyerek geçmek isterseniz derenin içerisinden yukarıya doğru tırmanmanız gerekiyor, kale tam olarak zirvede yer alacak, tabi zirve dediysek Sarıseki ve Denizciler tarafını tamamen görebildiğiniz ve hatta, kaleye çıkarsanız görebileceksiniz denizi de cepheden görebileceğiniz bir konumda bulunuyor.
Solda kalenin batı yakasındaki burcu, sağ tarafta görülen liman bölgeye inşa edilen Nato Limanı, karşı kıyılar ise kadim şehir İskenderun.
Kale, denizden gelecek saldırıları önlemek ve dnezi ticaretini kontrol etmek amacıyla inşa edilmiştir. 1200 metrekarelik alan üzerine inşa edilen kale, sekiz burçludur. İnşa malzemesi olarak kesme taş ve kabayonu taş kullanılmıştır, tabi ki çağlar içerisinde yapısında varolan değişiklikleri çıplak gözle bile görebiliyorsunuz. Yapının Hellenistik Dönemde (Mö 300-30) inşa edildiği Roma, Bizans ve son olarak Osmanlı dönemlerinde de kullanıldığı bilinmektedir.
Bir alçak burun üzerinde harap edilen kale.
Piri Reis
Kale tarihin içerisinde önce Seleukoslar daha sonra da Romalılar, Bizanslılar, Haçlılar, Selçuklular ve Osmanlılar İmparatorluğuna kadar uzanan büyük ve kadim bir tarihe sahiptir.Evliya Çelebi seyahatnamesinde bu kalenin Osmanlıların önemli bir kalesi olduğunu ve kayser yapısı olduğunu, kireç taşının kullanıldığını yazmıştır. Şimdi Askeri Bölge içinde kalan yapının batı tarafında bir kapısı, surları, yuvarlak burçları harabe halinde bulunmaktadır.
Haçlılar Döneminde Sarıseki Bağdaç, Kara Duvarı, Fütuhat Kemeri Kıyıda Bab (Yunus Sütunu) içeride Merkez Kalesi, veya Kızlar Kalesi (Haçlılar devrinde Gastım veya Gaston Şatosu) isimleri ile anılan yapı özellikle Abbasiler dönemi ve sonrası, Bizans, Selçuklu ve Memlüklüler arasında defaatle el değiştirmiştir.
Merkez Kalesi (Sarıseki Kalesi) vardır. Bu kale Halep vilayeti sınırlarında denizden bir ok mezili uzaklıkta yüksek bir dağ eteğindedir. Dört küşe şeklinde taştan yapılma güzel bir binadır. Kayserler yapısıdır.Kale içine Cami ile asker odaları vardır. Askerler Halep Defterdarlığından aylıklarını alırlar
Evliya Çelebi/Seyahatname
Kalenin aşağıda inceleyebileceğiniz gravüründe , örneklerini bir çok antik kentte görebileceğiz şekilde dış taş cepheyi korumak için beyaz kireç taşıyla kaplandığını fark edeceksiniz. Bu kireç taşı bölgede özellikle kalenin arka kısmında görülen Amanos Dağlarında şuan bile aktif olarak çıkarılmaktadır. Şuan bu hakim tepede böyle bir kalenin, restore edilerek ve hatta ışıklandırılarak korunması ve ziyarete açılması bu yazıyı yazmamın tek amacıdır, umuyorum o günlere görmek nasip olur.
1800 lü yıllara ait The Battle Of İssum isimli eser. (İssos: Savaş Alanı) Eseri icnelemek için İskenderun Deniz Müzesini ziyaret edebilirsiniz.
Kalenin yapı olarak olmasa da işlev olarak bir ikizi, yine kalenin arkasında yer alan ve halen doğal güzellikleriyle bilinen Sarıseki Kanyonundan yaklaşık 10 km. içeride hali hazırda ‘Kaledibi Yaylası’ olarak bilenen, 1100’lü yıllarda Tapınak Şovalyeleri tarafından inşa edildiği ileri sürülen ; ‘Şalen Kalesi’ dir. (Şalen,Şalem ( Şa, Lem : Frasızcada sonsuzluk manasına gelmektedir. ) Kale halen bölge insanları tarafından yazlık yerleşim bölgesi olarak kullanılır, ve yılda bir kez şölenler düzenlenir, kaleye patikalardan yürüyüşler gerçekleştirilir.
Araştırmalarım esnasında gördüm ki, 1700’lü yıllarda Osmanlı Devletinin bölgede arkeolojik çalışmalar yaptığına dair bir kaç resmi yazışma yer alıyor.Fakat yazının ilerleyen kısımlarında bahsettiğim gibi kale 1546 yılında inşa ettirilmiş ve kalenin hemen karşısında halk arasında ‘Yunus Sütunu’ olarak bilinen Septimus Severus Takı yer alıyor, (Bu yapı ile ilgili de ileride uzun bir yazı hazırlayacağım) 1700 lü yıllarda böyle bir araştırma yapıldığına göre kişisel görüşüm bölgenin Osmanlının son dönemlerinde, antik çağa ait bir çok kalıntıyı barındırdığı fakat, daha önce de bahsettiğim gibi sürekli hudut bölgesi olan bir kale çok el değiştirdiğinden bir çok eser ve yapı toz olmuş durumda.
1880 yılında çekilen fotoğrafta Sarıseki Kalesi. Kalenin giriş kapısı güneye, yani İskenderun tarafında bakmaktadır, sola doğru tepenin eğimine göre surun aşağıya doğru gittiği net olarak görülen yapının, batı kısmında iki adet gözetleme kulesi bulunur.Şimdilik antik eserler hakkında neler vardı ? Nelen bulundu ? bu sorulara cevap vermem imkansız. Osmanlıca belgeninin çevirisini henüz yapamadığım için sizlerle sadece yazıyı paylaşabileceğim. Belge 1800 lü yıllarda yazılmış ve bu bölgede arkeolojik çalışmalar yapılması gerektiği düşünülmüş. Bu yazı aslında şunu kanıtlamaktadır: bölge tarihin her döneminde önem arz etmiş ve alandaki hakim yapı sürekli korunmuş. Şuan kalenin yıkık durumu dışında pek bir bilgimiz yok fakat görünen o ki, kapımızın önünde duran kadim tarihten bihaber yaşamaktayız.
Osmanlı Arşivinde bulunan ve Hicri 04/10/1306 yılında (Miladi 3 Haziran 1889) Sarıseki Kalesi bölgesin yapılan inceleme sebebiyle, ayrıntılı bir şekilde Arkeoljik Çalışmalar yapılmasına dair izin belgesi.
Mimari yapının gördüğü zarardan ve geçmiş yıllarda çekilen fotoğrafları günümüzle karşılaştırınca görülüyor ki, 1960’lı yılların başına kadar her hangi bir tadilat, restorasyon görmemiş, 60’lı yıllarda dünyada ve ülkemizde bir çok bölgede kurulan ve İskenderun’un da nasibini aldığı, NATO Sarıseki beldesi kısmına, deniz şeridine yakın e5 karayolunun hemen yanına, yakıt ikmal sahası, bir çok depo ve tam karşısına liman inşa etmiştir. 2008 yılında askeri bölge kapatılıp bölge talana uğrayana kadar hiç bir şekilde ziyaret edildiği bilgisine ve fotoğrafına rastlanmıyor, sadece bölgede daha önce görev yapmış askerlerin söyledikleriyle yetinmek zorunda kalıyoruz.
Komutanlık bölgeyi terk eder etmez, yerdeki kablolar, direkler ve hatta kaldırım taşlarına kadar talana uğrayan alanda tabi ki asırlık kale de bu talana maruz kalıyor. Gerçek şu ki bölge şuan bile kapanmış olsa da ziyarete yasak , gizli ziyaretlerim esnasında bu ziyaretlerimin pek te gizli olmadığını talan eden definecilerle sohbetlerim esnasında farkettim.
Sarıseki Kalesinin iç kısmında bilinçsiz ve bilgisiz şekilde yapılan kazılar. Bu kazılar güzide kalenin talan edilmesinin yanında, kaçak kazı yapanlar için tehlike de arz etmektedir. Yer yer kalenin dış surlarının bu kazılar yüzünden kopup düştüğü gözlemlenmiştir
Sarıseki tarafından, eski askeriye kapısına gelip, yürüyerek ve hatta motosiklet ile bile gidebilirsiniz, taş döşeli yolla tepenin zirvesine doğru çıkmaya başladığınızda sizi şehir sesleri , yolun kaba gürültüsü terkederken bu eski ama güzel yola düşen çam pürleri ve kusursuz doğa karşılıyor, biraz ilerledikten sonra sağ ve sol yanınızda eski yakıt depoları göreceksiniz, gördüğünüz bu depolar kalenin hemen yanında daha önce nöbetci kulubesi olduğunu düşündüğüm yapıyı geçer geçmez kalenin doğu kısmına ve tepenin en yüksek noktasına geldiğini farkedeceksiniz, surun içinde açılan gedikten içeriye girer girmez sol tarafta yani güney kısmında çok güzel bir kapı dikkatinizi çekecek, orta kısım yani ilk kaleye girdiğiniz alan toprakla kaplı olduğundan sizi kalenin surlarının ve kapısının üzerine çıkartmış olacak, hemen bir kaç adımda kalenin kapısının üzerine geldiğinizde fark edeceksiniz ki, bu haşmetli yapının geriye kalan biricik mirası giriş kapısının üzerinde bulunan kitabe.
Kitabenin çevirisi için dört ay boyunca araştırma yapmam gerekti, gitmediğim sanatçı, akademisyen kalmadı.Mustafa Kemal Üniversitesi tarih bölümü hocalarının tamamına mail atmama rağmen maalesef bir dönüş olmadı. Daha sonra kaleyi tekrar tekrar ziyaret ederken bir tabelanın olduğunu düşündüğüm yerden kesilerek devrilmiş iki demir ayak farkettim, etrafta arayıp taradıktan sonra, bir şey bulamasamda bu bana bir fikir verdi ve eski fotoğrafları daha çok aramaya başladım ve derken aradığımı buldum.
“Bu muzaffer kalenin yapımını en büyük sultan Süleyman bin Sultan Selim (Allah devletini ebedi kılsın) 3 Mart 1546 ( Muharrem ayının ilk günü ) emretti.” (I. Selim /Yavuz Sultan Selim)
Kalenin uzun zaman muhafızlığını bizlerden iyi yapan askeri komutanlığın daha evvel tamda aradığım, yukarıda gördüğünüz kitabenin çevirisini yaptığını ve Sarıseki Kalesi hakkında bilgiler içeren bir tabelayı kalenin önüne diktiğini gördüm, fotoğrafı gördüğümde çocuklar gibi sevinmiştim.
40-50 yıl boyunca kaleye muhafızlık yapan askeri birliğin 2004 yılında yaptırdığı ve bir takım bilgilerin bulunduğu tabela
Çok kısa süre sonra farkettim ki Sarıseki Kalesi çevredeki kaleler ile benzerlik taşıyordu. Sarıseki Kalesi elbette ki uzun zamandır buradaydı fakat Payas ve Belen kaleleri güzergahı üzerindeki bütün kalelerin önemi büyüktü, dolayısıyla bu önemi farkederek inşa ettiren zeka, Sarıseki Kalesini de ayağa kaldırmayı tabiki düşünmüştü. Yavuz Sultan Selim bölgede ilk kez Amanoslardan Orta Doğuya açılan yolu, Kaledibi Kalesi yönünden değil, Belen den geçirecekti bu fikrin projeye dönüşmüş hali; Payas, Belen ve Sarıseki Kalelerinin ihya edilmesidir.
Sekiz kuleli Payas Kalesi, Haçlı seferleri sırasında Cenevizliler tarafından insa ettirilmis,Kudüs’e giden hacıların güvenligini saglamakla görevli Tapınak Sövalyeleri’nin kontrolü altında hizmet vermistir.(Şalem Kalesi ve Sarıseki Kalesi gibi) .Kıbrıs’ın fethinden sonra önemi artan Kale,Osmanlı Devleti için önemli bir üs olmustur. Payas Kalesi yapıldıgı dönemde Sürre Alaylarını, ticaret kervanlarını ve Payas Limanını koruyan bir karakol ve ileri sefer karargâhı olarak hizmet vermistir.
Bölgeye çok yakın bulanan Payas Kalesi 1567-1571 yıllarında inşa ettirilmiş, yine aynı güzergahta bulunan Belen Kervansarayı aynı padişah Yavuz Sultan Selim tarafından 1553 yılında yaptırılmıştır. Görünen o ki bölgenin imarı, Yavuz Sultan Selim’in Mısır fethi esnasında gerçekten en zengin günlerini yaşamıştır.
Belen Kervansarayı Kitabe çevirisi: “BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM. Bu büyük hanı en büyük sultan en azametli hakan Allah’ın yeryüzündeki gölgesi insanların sultanı, Arap ve Acem sultanlarının efendisi Mekke ve Medine’nin yardımcısı Sultan Selim şah oğlu Sultan Süleyman Han –Allah hükümdarlığını ve saltanatını daim kılsın- salat ve selamının en faziletlisinin üzerinde olduğu Nebinin (Peygamber) hicret yılı itibarıyla 957 senesinin Şaban-ı muazzam ayında yapılması… (emretti) Şaban 957/Ağustos – Eylül 1553”
Araştırmalarımı genişlettikçe özellikle Sarıseki de yaşayan veya oralı olan bazı hemşerilerimizin benim gibi kaçak göçek bölgeyi ziyaret ettikleri, daha sonra fotoğrafladıkları ve hatta yerel bir dergide çok güzel bir yazı hazırladıklarını gördüğümde, bölgeyi hemşerilerime kendim tanıtmak istediğimden biraz kıskançlıkla birlikte çok sevinmiştim. Özellikle çekilen fotoğraflar bölgenin ne kadar tahrip edildiğini anlamama daha çok yardımcı oldu açıkcası. Bu vesile ile Değirmen Dergisi ekibine ve Ekrem Saygılı’ya teşekkürü bir borç bilirim.
Araştırmalarımı genişlettikçe özellikle Sarıseki de yaşayan veya oralı olan bazı hemşerilerimizin benim gibi kaçak göçek bölgeyi ziyaret ettikleri, daha sonra fotoğrafladıkları ve hatta yerel bir dergide çok güzel bir yazı hazırladıklarını gördüğümde, bölgeyi hemşerilerime ilk kendim tanıtmak istediğimden biraz üzülmüş ama daha çok sevinmiştim. Özellikle çekilen fotoğraflar bölgenin ne kadar tahrip edildiğini anlamama daha çok yardımcı oldu açıkcası. Umut ediyorum kısa zamanda kurtarabiliriz.
Svastika (Türk Ozu,Gamalı Haç) tarihin başından beri en yaygın kullanılan kadim sembol. Bu sembolü Asya Steplerinden, Uzak Doğuya, Anadolu’nun göbeğinden, Kuzey Afrikaya kadar yayılan geniş coğrafyanın her köşesinde görebilirsiniz. Hinduizm, Budizm ve Caynacılık’ta kutsal sayılan, yaygın olarak kullanılan sembol için bugün ki iddialar ise işaretin kökeninin astrolojik olduğu yönündedir.
Aslen bu isim ; Sanskritçe “iyi talih” ya da “iyilik” anlamına gelen svastika sözcüğünden türemiştir. Her ne kadar iyi talih manası tarihte kullanılmış olsa da, yıllar içerisinde hepimizin duyduğumuz da, gördüğümüz de nefretle baktığı ve andığı binlerce yıllık gizemli işarete dönüşmüştür.
Bizim içerisine düştüğümüz nefretin müsebbibi ise tabi ki : Adolf Hitler ve Nazi Almanyası. Alman Ordusu tarafından çok ince dizayn değişiklikleriyle yaygın olarak kullanılan bu sembolün hepimize dehşeti ve şiddeti anımsatıyor olması bu yazıyı okuduktan sonra ise büyük bir şaşkınlığa yol açacak.
En eski Swastika, Ukrayna’da fil dişinden yapılmış bir heykelcikte bulunur. Bu heykelciğin tam olarak 12 bin yıl öncesine ait olduğu ve Neolitik zamandan beri kullandığı saptanır.
Sembolün Geometrisi
Svastika, şekli ile hayali bir kare formun içine oturmaktadır. Ancak türüne göre daire gibi her türlü geometrik forma dönüşebilmektedir. Sağa dönük svastikalar genellikle “saat yönünde” ya da “saat yönünün tersi” diye tanımlanabilir. Svastikalar düzensiz bir 20 kenarlı çokgen olarak kabul edilebilir. Genel olarak 5×5’lik 17 karelik bir kompozisyondan oluşturmaktadır. Gamalı haç motifi üzerinden yola çıktığımızda her kenar 60, 36, 12 ve 12 oranları ile bölünür.
Svastika sembolü, biçimindeki dinamik ve esnek yapısı ile temel yapısından yararlanarak ayrıca temel yapısını çok fazla deforme etmeden çok çeşitli yeni ve özgün formlar elde etmeye müsait bir yapıya sahiptir. Görülen farklı stilizasyonları ile svastikanın kollarının adedinin artırılması, eksiltilmesi, biçiminin, yerinin ve yönünün değiştirilmesi gibi birçok müdahale ile yeni ve özgün biçimler elde edildiği görülmektedir.
Sağa bakan standart bir svastika
Kolları saat yönünde dönük olan Svastika başarı,uğuru ve aydınlığı; kolları ters yöne dönük şekli ise geceyi ve uğursuzluğu sembolize ettiği belirtilir. Gamalı Haç’ın dört kolu, dört kozmik gücü simgeler. Yine bazı kaynaklarda, eski dönemlerde bu sembol sayesinde dört kozmik gücün etki altına alınıp büyü yapıldığı belirtilir. En eski Svastika işareti M.Ö. 10.000 yılına ait bir fildişi üzerinde Ukrayna’da bulunmuştur. Günümüze dek Hinduizm, Budizm, Jainizm ve Odinizm gibi inanç sistemlerinde kutsal bir sembol olarak kullanılmıştır. Binlerce yıl, özellikle Hinduların kutsal metinlerinde uğur ve yeniden doğum sembolü olarak kullanıldı. Hindular ve Caynalar kapı eşiklerine, kapılarına ve tanrılarına sundukları nesnelerin üzerine gamalı haç işareti koyarlar.
Sağa dönük, yani kolları saat yönünde dönen gamalı haçla sola dönük gamalı haç arasında kesin bir ayrım yapılır. Sağa dönük gamalı haç güneşle ilgili bir simge olarak kabul edilir ve kollarının dönüşü güneşin günlük hareketini temsil eder. Sola dönük gamalı haç ise daha çok geceyi, ürkütücü tanrıça Kali’yi ve büyücülüğü simgeler. MÖ 2200-2000 yıllarına tarihlenen neolitik döneme ait geometrik desenli toprak kap, üzerinde gamalı haç desenleri bulunmuştur. Orta ve Güney Amerika medeniyetlerinde, özellikle Mayalar, Navarrolarda da görülür.
Mezopotamya’da bulunan pek çok sikkede gamalı haç!a rastlanmıştır.
Dinlerde Svastika
Neden ve nasıl olduğu tam olarak anlaşılamasa da Svastika sembolüne hemen hemen her medeniyet ve kültür ve inançta rastlanmakta. Budist Hinduizm, Budizm ve Jainizm’e göre kutsal bir işarettir. Bu sembol Hindular tarafından günümüzde dahi uğurlu olarak düşünülür.
Svastikanın dört kolu, dört kozmik gücü (ateş, su, hava, toprak) simgelemektedir. Ayrıca bazı kaynaklarda, eski dönemlerde bu sembol sayesinde dört kozmik gücün etki altına alınıp büyü yapıldığı belirtilir.Genellikle küçük ya da büyük tüm Buda heykellerinin üzerinde bulunduğu gibi Hint kültürüne ait eşyaları dekore etmek amacıyla da kullanılır.
Evrensel olan bu sembol bir çok medeniyet ve kültürde kullanılmıştır. Örneğin Hong Kong Sanat Müzesinde bulunan ve Majiyao kültürüne, yani MÖ 2200-2000 yıllarına tarihlenen neolitik döneme ait geometrik desenli toprak kap, üzerinde gamalı haç desenleri taşıyor. Hindistan’da çok faklı din ve kültürler gamalı haç işaretini yaygın biçimde kullanmışlardır. Svastika Hinduizm, Budizm ve Jainizm’e göre kutsaldır.
Pek çok antik uygarlıkta görülür. Örneğin Orta ve Güney Amerika medeniyetlerinde, özellikle Mayalarda görülmektedir. Mezopotamya’da bulunan pek çok sikkede svastika görülür. Erken dönem Hristiyanlıkta ve Bizans İmparatorluğu’nda da svastika kullanıldığı görülür. Gamalı haç ismi Bizans döneminde hıristiyanlığın etkisiyle birlikte kullanılmaya başlanmıştır.
Mezopotamya’da bulunan bir sikke.
Mayalar’a ait bazı tasvirlerde “S” biçimli iki yılanın aynı yönde kesiştirilmesi tarzında rastlanır. Bu sembole ait bulgular özellikle Harappa’da yapılan kazılarda ve İndus Vadisi Medeniyeti’ne ait mühürlerdeki kabartmalarda oldukça sık rastlanmıştır. Doğu’daki kültürlerde, swastika Buda’nın bir sembolüdür. Genellikle Asya’daki küçük ya da büyük tüm Buda heykellerinin üzerinde bulunur. İnanca göre, Budalara ait bu sembol derin ve kutsal anlamlar taşır.
Svastika’nın farklı medeniyetlerde kullanılan sembollerin türleri.
Hinduizm
Svastika ile ilgili olarak yapılan bu araştırmada özellikle Hindistan’daki oluşum karşımıza çıkmaktadır. Hindistan’da kutsal bir sembol olarak kullanılmasının, sembolün korunması ve yaygınlaşmasında belki de önemli bir rol oynamıştır denilebir. Buna göre, Hinduizmde, iki sembol (sağa bakan-sola bakan), yaratıcı tanrı Brahma’nın iki formunu temsil ediyor; sağa dönük şekilde, evrenin evrimini temsil ediyor. Sola dönük şekilde ise evrenin içe dönüşünü temsil ediyor. Ayrıca tüm dört yöne işaret ettiğinden (kuzey, güney, doğu, batı) kararlılığı ve sabitliği de temsil ediyor. Onun güneş sembolü olarak kullanılması ilk kez tanrı Surya’nın temsilinde görülür. Svastika tüm Hindular tarafından aşırı derecede kutsal ve uğurlu olarak düşünülür ve düzenli olarak Hint kültürüne ait eşyaları dekore etmek amacıyla kullanılır.
Tüm Hindu yantralarında ve dizaynlarda kullanılır. Hindistan’ın alt kıtası boyunca, mabedlerin kenarlarında, dini motiflerde, hediye eşyaları ve mektup başlarında görülür. Hindu tanrısı Ganeş genellikle svastikalar yatağının içinde çıkan bir nilüfer çiçeğinin içinde gösterilir. Ayrıca Svastika, Hindu düğünlerinde, festivallerinde, ev koridorlarında, elbise ve mücevheratta, motorlu taşıtlarda ve hatta kek, pasta, makarna gibi yiyeceklerin süslemesinde kullanılır.
Svastika, Hindu dininin en uğurlu simgesidir, eski güneş işaretinin dört dik açı kolunu simgeler. Hindu gamalı haçının dört kolu, şunları temsil eder: 1. Boşluğun dört talimatı, 2. Dört Vedas, Hindu dininin esasını oluşturan eski Kutsal Kitaplar, 3. Doğumdan ölüme yaşamdan dört aşram, ev sahibi yaşamı, öğrenci yaşamı, ölüm, ve yaşamdan vazgeçim, 4. Yılın 4 mevsimi. Hindularda iyi şansın bir simgesi olarak kullanılan svastika Hindistan’ın Baroda dağının kuzeyindeki üst tapınağında yolda satış için hazırlanan Hindu dua kumaşları üzerinde de kullanılmaktadır.
Bengal Hinduları arasında svastika biraz daha farklı olarak kullanılır.bu sembol Bengal Hindularında biraz daha düz olarak görülür. Calcutta’da bulunan önemli bir derginin adı da svastika dır. Aum sembolu de aynı zamanda kutsaldır. Aum yaratılış şeklinin temel temsilcisi olarak görülürken svastika sadece geometik bir şekil olarak görülür. Svastika Lord Visnu ‘nun 108 sembolünden bir tanesidir ve onsuz hayat olamayacağı güneşin ışınlarını temsil eder.
Kolları saat yönünde dönük olan şekliyle, başarı ve uğurun yanı sıra hayatın kaynağı olan güneş ışığını simgeler. Kolları ters yöne dönük şekli ise geceyi ve uğursuzluğu ifade eder.
Budizm
Falun Gong amblemi, Li Hongzhi’ye göre evrenin bir minyatürüdür. Doğu’daki kültürlerde, svastika Buda’nın bir sembolüdür. Çin’de ise sonsuzluğu ve evren düşüncelerini ifade etmektedir. Svastika, Çince wan ve Sanskritçe de ise srivatsa olarak bilinir. Svastika Buda’nın Sembolüdür.
Svastikalar genellikle Asya’daki küçük ya da büyük tüm Buda heykellerinin üzerinde bulunur. Hong Kong’un Lantau adasında bronzdan büyük Buda heykeli 1993 yılında tamamlandı ve yüksekliği 35 metrenin üzerindedir. Gamalı haç sembolü aynı zamanda Buda Okulunun Folun Gong uygulamasında 1992’de ortaya çıkmıştır.
Hristiyanlık
Hristiyanlıkta svastika haçın çengelli versiyonu olarak düşünülür. İnsanın ölüme karşı zaferini sembolize eder. Bazı Romanesk ve Gotik çağlarda inşa edilen Hristiyan kiliselerinde önceki Roma süsleri etkisiyle bu forma rastlanır. Svastikalar çoğunlukla 12. yüzyıldan kalma Ukrayna Kiev’de bulunan St. Sophia kilisesinin mozaiğinde sergilenir. Ayrıca bunlar St. Ambrosse Bazilikasında bir mezarda süsleme motifi olarak kullanılmıştır.
Augustus Tapınağında svastika. Ankara Ulus’ta Hacıbayram Camii’nin bitişiğinde yer almaktadır. Paganlar tarafından inşa edildiği bilenen bölgenin zamanla Kilise ve yan tarafında inşa edilen Camiiyle birlikte kullanılmıştır.
Anadolu’da yer alan bir çok kilise duvarlarında ve süslemelerinde svastika görülmektedir. Bu izlerin bir kısmının pagan inanışının mirası olduğu iddia edilse de dünya çapında bir çok kilisede var oldukları görülmüştür.
Diyarbakır, Sur duvarlarında Süryanilerin gerek M.Ö. gerek M.S. kullandıkları çeşitli abmlem ve motiflere sıkça rastlanır. Gamalı haç bunlardan biridir
Ön Türklerde Svastika : Türk Ozu
Swastika’nın, Ön-Türkler’deki adı Oz Damgası’dır. Bu sembol Ön-Türklerde Ozlaşarak Tanrıya erişmeyi temsil eder. Oz damgası, öbür dünyaya geçerek orada şekil değiştirerek yeniden oluşum şeklindeki düşünceyi kapsar.
Bu damga Ön-Türk göçleriyle Hindistan’a gitmiş, Nazilerin Hint/Cerman ırkı teorilerinin amblemi olarak ortaya çıkmıştır. Ön-Türklerde Ozlaşarak Tanrıya erişmeyi temsil eden bu damga, Nazilerde insanlık suçu timsali olarak kullanılmıştır. Oz damgası, öbür dünyaya geçerek orada şekil değiştirerek (metamorfoz) yeniden oluşum şeklindeki düşünceyi kapsar.
Mevlevi ve Bektaşilerde, insanların grup halinde eksenleri etrafında dönerek “göğe” yükselme inancı yaygındır.
Saz şairleri de sazları ile canları ozlaştırır. Tanrıya eriştirirler. Bu nedenle saz şairlerine ozan denilmektedir. ‘Oz’laşarak, (Aşk ateşiyle yanarak) tanrıya ulaşma fikri, Hacı Bektaşı Veli, Yunus Emre gibi Anadoludaki tasavvuf ehlinin temel felsefesi idi. Ozlaşma kavramının, ateş kültünden geldiği düşünülmektedir. Bu kavram, güneş kültüne ait kutsama töreninde de görülmektedir.
Özellikle Harappa’da (Pakistan) yapılan kazılarda ve medeniyete ait mühürlerdeki kabartmalarda oldukça sık rastlanmıştır.
Panini’nin ((M.Ö. 4. yüzyıl, Pushkalavati (bugünkü Gandhara, Pakistan-Hindistan’da yaşamış) Sanskrit dil bilimci. ) ünlü gramer çalışması Ashtadhyayi’nin 8. bölümünde de Svastika’nın adı geçmektedir. Son yıllara kadar kökeninin Arilere dayandığı düşünülmekteydi,fakat son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, kökeninin Ön Türk kültürüne dayandığını ve onlar vasıtası ile dünyanın değişik yörelerine yayıldığı yönünde önemli bilgi ve belgeler ortaya koyulmuştur.
Sivas Karlı köyünde bulunan ve 1200’lü yıllardan kaldığı söylenen bu çeşme üzerinde, neredeyse tüm kadim Türk bölgelerinde rastladığımız svastikayı görüyoruz
Bu damga’ya Türkler Oz Damgası yada çarkıfelek demiştir.Milas’ta Kurşunlu Camii olarak bilinen Firuz Bey Camii’nin giriş kapısı üzerinde bir svastika işareti bulunur, ayrıca Milas Müzesi’nin bahçesinde bulunan bir taşın üzerinde 4 adet svastikadan oluşan bir dikdörtgen rölyef vardır.Diyarbakır’ın dış dünyaya açılan 4 tane kapısı mevcuttur. Bunlar kuzeyde Dağ Kapı (Harput Kapı), batıda Urfa Kapı (Halep Kapı), güneyde Mardin Kapı ve doğuda Yeni Kapı (Dicle Kapı veya Sur Kapı) dır. Surlarda birçok medeniyetin imzası niteliğindeki ve içlerinde Süryanice de yazılı olan kitabeler ve motiflerin yanında görülen gamalı haç şekilleri bulunmaktadır. Çağdaş hat sanatçısı Emin Barın’ın, hem Arap hem de Latin harfli yazılardan oluşturduğu bazı hat çalışmalarında, svastika formunu çağrıştıran hat sanatı çalışmaları yaptığı görülmektedir.
Tunceli ve Oltu’da yer alan Svastika izleri
Kırgızistan bayrağında da Tengri Tamgası bulunmaktadır. Oz damgası , tengri damgasına benzemesiyle birlikte dönme hissi uyandırmaktadır. Oz Damgası ateş kültüyle ilişkili olarak , yanarak ve dönerek tanrıya ulaşma anlamına gelmektedir. Günümüz kamları da oz damgasını hala kullanılmaktadır. Türkler tarih boyunca Oz Damgasını hayatlarının her alanında kullanmışlardır Oz Damgası dünyada günahsız olmayı, insanın Ozlaşarak Tanrıya erişmesini temsil eder.
Cengiz Han yüzüğünde ve Kubilay Han’ın Kemerinde de Oz Damgası bulunmaktadır.
Damganın 4 kolu 4 cihanda tanrıya erişme düşüncesini ifade eder. İnanışına göre insanlar Tengri katında hareketsiz ve şekilsiz olarak bulunurlar. Kişi Tengri’nin buyruğu ile şekil değiştirip maddeye geçerek yani Oz’laşarak canlanarak döne döne yeryüzüne iner. Oz damgası dönme hissi verir. Bu damga ruhun dönerek Tanrıya erişmesini anlamına gelir.
Anadolu ve İslam Dünyasında:
Anadolu’da tarih öncesi çağlara ait bulunan ve dünyanın da bu dönemlere ait bilgilere ulaşması açısından göz bebeği olmuş, Konya’da bulunan Çatalhöyük’te yapılan kazılardan elde edilen M.Ö. 7500 yıllarında Cilalı Taş ve Bakır Devrine ait taş tabletlerde ve ev gereçlerinin bir kısmında svastika sembolü kullanılmıştır.
Çatalhöyük’le ilgili olarak kapsamlı araştırmalara imza atmış olan James Mellaart’a göre, “Bütün gamalı haçlar, dışarıya doğru yayılan olan merkezi bir hareketle gösterilir. Kendi statik merkezi, evren ve tanrısal gücün merkezini temsil eder. Svastika, bilinen bir simge olarak Avrasya’nın bütün parçalarında kullanılmıştır”.Amasya Hatuniye Camii çeşmesi başında da 5 adet (belirgin olarak 3 adet) svastika sembolü bulunmaktadır.Çatalhöyük’teki kazılardan elde edilen M.Ö. 7500 yıllarına ait taş tabletlerde ve ev gereçlerinin bir kısmında Swastika sembolü kullanılmıştır.
İslam Sanatlarında, özellikle Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerinde halı kilim motiflerinde ayrıca süsleme resimlerinde kullanılmış bu sembol. İran’daki Cuma Camisi ile Lübnan Tiripoli’deki Taynal camilerinin her ikisinde de Svastika motifleri vardır.
Sivas Şifaiye Medresesi, kule ve kümbetinde svastika
Özellikle Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde halı ile kilim motiflerinde, süsleme resimlerinde ve hat sanatında kullanılmıştır. İslam sanatında süsleme resimlerinde desen ve motif olarak kullanılmıştır. İran’daki Cuma Camii ile ve Lübnan’daki Tiripoli de Taynal camilerinin her ikisinde de svastika motifleri vardır.
Hoca Ahmet Yesevi Türbesinin duvar süslemelerinde yer alan svastika
Kazakistan’ın Türkistan kentinde bulunan Ahmet Yesevi (1093-1156) Türbesi, ana kapının sağ tarafında değişik tasvir edilmiş bir svastika, ana kapının sol tarafında ise yaygın olarak bilinen haliyle bir svastika bulunmaktadır.
İspanya, El-Hamra Sarayı
İspanya’nın Endülüs bölgesinde Granada kentinde yer alan, ilk olarak MS 889’da Roma döneminden kalan surların üzerinde küçük bir kale olarak inşa edilip daha sonra Endülüs İslam sanat anlayışının elinin değmesiyle, lale devrini yaşayan El-hamra Sarayının bütün işlemelerinde ve dış duvar işlemelerinde svastika izleri görülür.
Nazilerde Gamalı Haç
Öncelikle Nazilerde kullanılmış ismi ile Gamalı Haç’a göz attığımızda, sadece bu sembolün değil genel olarak sembolizmin pek yaygın bir şekilde kullanıldığını görüyoruz. Nazilerin başlıca sembollerinden olan Gamalı Haç bayrak olarak kullanılmakta idi. Siyah, beyaz ve kırmızı renklerden oluşan bayrak Alman İmparatorluğunu simgeliyordu. I. Dünya Savaşında kurulan Weimar Cumhuriyeti rejiminin karşıtı Alman milliyetçileri tarafından sadece bu üç renk kullanılıyordu. Naziler günümüzde de kullanılan Siyah, Kırmızı ve Sarı renkli bayrağı kınamış ve bunu bir utanç sembolü olarak kabul etmişlerdi. Adolf Hitler, Kavgam isimli eserinde Nazi bayrağının anlamını şöyle açıklamıştır: ” Kırmızı renk, nasyonel sosyalizmin toplumsal fikrini. Beyaz renk, ulusal fikri. Siyah renkli Gamalı Haç , aryan insanın zaferi için mücadele misyonunun temsil eder ve aynı şekilde yaratıcı çalışma zaferi, her zaman olmuştur ve her zaman antisemitik olacaktır.”
Ünlü Alman arkeolog Heinrich Schliemann, Homeros’un İlyada destanında yer alan Troya’nın izini yıllarca sürdüğü ünlü kazısına, 1871’de Çanakkale- Hisarlık Tepesi’nde başladığında, bulduğu ve kaçırdığı paha biçilmez “Priamos hazineleri” içerisinde, antik eserler arasında daha sonradan “gamalı haç” olarak anılacak Swastika da vardır. Antik kent Troya’da bulduğu sembolün Ari ırkın sembolü olduğu iddiası, tüm Avrupa’da ve özellikle Almanya’da sansasyon olmuştur. Tarihi Truva kazı alanında kancalı haçı bulan ünlü arkeolog Heinrich Schliemann Almanya’da bulunan çömleklerin üzerindeki benzer şekiller arasında ilişki kurarak bu simgenin “uzak geçmişteki atalarımızın dinî sembolü” olduğunu tahmin etmiştir. Nazi Almanyasının bu sembolü kullanmalarının temel sebebi bu gelişmeler olmuştur.
İngiliz tarihçi Michael Howard, “The Occult “adlı kitabında Pan-Cermenik Alman milliyetçiliğinin ruhsal gücünü ve ideolojik kökenini okült derneklerden aldığını ve okült geleneğin 1920’lerde doğan Nazi akımına da büyük bir zemin hazırladığını yazar. Michael Howard’a göre, tüm Almanca konuşan halkların birleştirilmesi amacını benimseyen aşırı Alman milliyetçiliği, Helene Blavatsky adlı bir medyum tarafından 1875 yılında kurulan Theosophical Society adlı okült derneğinden büyük ölçüde etkilenmişti. Blavatsky’nin amacı, doğu mistisizmi ve okültizmi ile; masonluk, Gül-Haççılık, Kabala gibi Batı kaynaklı okült gelenekleri birleştirmekti.
Theosophical Society’yi kuran Helena Petrovna Blavatsky Nazi ideolojisinin temelini oluşturan kitabı The Secret Doctrine’i Tibet seyahatinin sonunda yazmıştı. Madame Blavatsky kitabını içeriğinin kaynağı olarak ise insanlık tarihinin bilgisine sahip “Mahatmaları” (Büyük Ruh/ Budist Azizleri) gösteriyordu. Bu bilgiler ona Tibet’te yedi ezoterik sembol aracılığıyla aktarılmıştı. Bu semboller arasında en önemli olanı ise Swastika’ydı. Madam Blavatski ise kendi ekolünü geliştirirken, saf ve üstün ırkın başka bir gezegenden gelip yerleşen dünya dışı bir toplum olduğu inancındaydı. Hitleri en fazla etkileyen bu görüş olmuştur.
Diğer yandan, Schliemann’ın çalışmaları da gamalı haçı “Aryan kimliğinin” ve Alman milliyetçiliğinin simgesi olarak gören völkisch hareketler tarafından sahiplenildi. Alman milletinin Aryan kültür mirası olduğu düşüncesiyle Nazi partisi, o yıllarda bu gelişmeleri de bilimsel delil kabul edip gamalı haçı 1920 yılında resmî simgesi olarak kabul etmiştir.
Klasik Almanya Gamalı Haç’ı , solda hristiyanların sembollerinden haç işareti
Naziler Svastika’yı Gamalı Haç’a evirirken, sembolizme verdikleri önem dolayısıyla özellikle kullandıkları Runik alfabenin harflerine göre dizayn etmişlerdir. Bu dizayn Gamalı Haç’ın sembolün ilk hali olan ve hristiyanlığın da simgesi olan haç işaretiyle sık sık yan yana kullanılmıştır. Runik alfabenin özellikle Sigel, Eihwaz, Tyr ve Algiz rünleri, Naziler tarafından Alman gelenekleriyle kendilerini ilişkilendirmek için kullanılmıştır. Propaganda ve Sembolizmde bu alfabenin kullanılma amacı ise, Alman gelenekleriyle kendilerini ilişkilendirmektir. Verilmek istenilen mesaj Almanya’nın kendi öz alfabesine döndüğüdür. (Runik Alfabe: Runik yazı İlk Çağ Orta Asya toplumları, Etrüskler, Macarlar ve vaktiyle Kuzey Avrupa ülkelerinde (İsveç, Norveç, Finlandiya, Almanya vs.) yaşayanlar tarafından kullanılmış bir yazı sistemidir.Runik adı ise, maji ve kahinlikle ilgili görülen bu alfabeyi kullanmış eski Cermen dili halklarının (Angıl’lar, Vikingler vs.) Run’lar (runes) adıyla anılmış olmasıdır.)
Bayrağın aslı ; Svastika’nın ilk şekline uygun değil de sola doğru yaklaşık 45 derecelik bir açıyla döndürülmüş haliyle kullanılmıştır. Bayrağa karşıdan baktığınızda karşınızda ilk sembol Svastika ya değil de kocaman bir X harfine bakarmışsınız gibi bir görüntü uyandırır. Her ne kadar Adolf Hitler kitabında bu sembolü uzun uğraşlar sonucunda çizdiğini anlatmış olsa da, bugün artık tarihin tozlu sayfaları biraz kurcalandığında hatta bir kaç antik kente bile uğradığınızda sembolün, 12000 yıllık bir geçmişe sahip olduğu, ve nazilerin yarattığı korku imparatorluğunun simgesi olmaktan çok uzak manalar içerdiğini görmek işten bile değildir.
Astrolojik Köken
Batı kültüründe gamalı haç olarak bilinen sembol; büyükayı takımyıldızının, kuzey yıldızı (demir kazık – polaris) çevresinde 4 mevsime (spring : ilkbahar, summer : yaz, fall : sonbahar, winter : kış) denk gelecek biçimde atmış olduğu dairesel döngünün belirlenmesi ile ortaya konulmuş olan astrolojik bir mevsim haritasıdır. Bu şekle türk kültüründe ”oz tamgası”, sanskrit dilinde ”srivatsa”, hint dilinde ”swastika” çin dilinde ise ”wan” sembolü deniyor.
Carl Sagan, araştırmaları sırasında eski Çin’e ait ipek bir el yazmasında bazı kuyruklu yıldızların betimlendiğini görmüş. Sagan, o kuyruklu yıldızlardan birisinde de aynı sembolü tespit ettiğini ileri sürerek, bu sembolün aslında bir kuyruklu yıldızı sembolize ettiğini öne sürmüştür.
Swastika’nın tam sembolü kendi içinde bir dünyayı; unsurları, merkezden eşit uzaklıktaki bir gücün mekansal düzenini ifade eder. O, kozmik ve mikrokozmik olanın ikilli glifi, dört bölüme ayrılan evrensel çevrim hareketinin görünümüdür.
İlk olarak Neolitik Avrasya’da görülen bu motifin (kancalı haç), güneşin gökyüzündeki hareketini temsil ettiği sanılmaktadır. Sanskritçe’de Su (iyi) ve asti (olmak) kelimeleri ile ka takısının birleşiminden oluşan bu iki kelimenin geçmişi binlerce yıl öncesine, insanların Kuzey Yıldızı çevresinde hareket eden Büyükayı’yı fark ettikleri zamana dek uzanır. Bu hareketin planı yılda dört kez çıkarıldığında, gamalı haç şekli oluşuyordu. Ve bu simge, mevsimlerin değişiminin işareti sayılıyordu.
Vakit ayırıp okuduğunuz için teşekkür ederim, ayrıca belirmek isterim ki yazımın tamamında bir çok kaynak kullanmak zorunda kaldım. Bunun sebebi ise konunun tarihsel derinliği olmasıdır. Bilimsel bilgi ve verilerle sizlere sunmaya çalıştığım bu makalede emeği geçen herkese teşekkür ederim.
“Swastika.” Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
http://flagspot.net/flags/de1933_o.html
“Svastika.” Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
C. Alyılmaz, “Gamalı Haç (Svastika)”, Töre Dergisi, S.V., İstanbul 2003, s. 17; C. A.Halilov, Azerbaycan’dan Tapılmış Tunç Kemerler/Amm, C. IV, Bakü 1962, s. 83.
T. PARLAK, Turan Yolunda Aral’ın Sırları, Ankara, 2007, s. 33.
Hatay’ın Defne ile Samandağ ilçeleri sınırında Aknehir Mahallesi yakınlarındaki gözlerden ırak bir bölgede yaklaşık 480 rakımlı tepede 6. yüzyılda kurulan St. Simon Manastırı şehrin en önemli antik kentlerinden biridir.
Antakya’dan çıkıp Samandağ yolununu izlediğizde ve yaklaşık 16 km sonra soldan Aknehir Mahallesi’ne bağlı sapaktan saparak ulaşıyorsunuz.. Rüzgâr türbinlerinin olduğu yol izlenerek manastıra kolayca varabilirsiniz . Antakya’dan yaklaşık yarım saat kadar mesafede yer alan manastırın ziyaretçisi fazla olmadığı için her zaman gayet sakin bir trafigi var.
Rüzgar Tiribünlerinin gölgesinde St. Simon Onur Yıldırım’ın objektifinden
St. Simon Manastırı: Hatay’ın bağrında yemyeşil bir tepeye kondurulmuş, bir şehrin bekçisi gibi çıkıyor karşınıza. Bekçi dediysem gidip görmeden, yolunda sabır etmeden bulunmayacak bir yol. Üzerinde ısrar etmeden, yolunda sebat etmeden karşınıza çıkmayacak bir bekçi. Şimdilerde yıkık duvarlar, harap mezarlar, ve bir avuç taş mirası karşılıyor sizleri. Zaman zaman yeni evli çiftlerin düğün fotoğrafları çekilmek için ziyaret ettiğini görecek ve kötü bir son ile iyi bir başlangıcın, birbirine bu kadar nasıl yakıştığına şaşırarak şahit olacaksınız.
Manastırın her köşesinde sizinle beraber dolaşın bir bekçi gibi, işlemeler sizleri takip ediyor.
Bazı şehirlerin şahsiyeti vardır. Bu şahsiyet St. Simon’da kendine has bir koku gibi burnunuza ilişiyor. Ve bu koku size, daha önce burada yaşayan insanların hayatlarının , hatıralarının gözünüzün önünden bir hülya gibi geçmesini sağlayan bir iksir halini alıyor. Antik kentten hiç eksik olmayan rüzgarla birlikte, aklınıza başınızdan alacak bu büyülü koku, siz gezinizi tamamlayıp tepeden aşağı inene kadar peşinizi bırakmayacak. Kimisi size bu kentin ve nice antik kentin kocaman bir taş yığınından başka bir şey olmadığını söylecek. Evet! St. Simeon kocaman bir kaya : Michelangelo’nun ” Davut‘unun ” kaya olduğu kadar, Raffaele Monti’nin “Örtülü Vestal‘i “, Alexandros’un ” Venüs de Milo‘su ” kadar kocaman bir kaya.
Manastırın her bir köşesinde mimarisi sizi büyüleyen işlemeler göreceksiniz.
Erken Hristiyanlık hac merkezi olarak kabul edilen ve “Stilitler Tarikatı”nın kurucusu Antakyalı St. Simon tarafından dini eğitimler verilmek üzere kurulan manastır, kente gelenlerin görmeden ayrılmadığı mekanların başında geliyor. St. Simon Manastırı, Antakyalı St. Simon’un, “bir sütun üzerinde 40 yıl yaşadığı yer” olarak ün yapmıştır. Bahsi geçen sutün ise, manastırın tam ortasında yer alıyor.
Alanda St. Simon’un sütunu, merkezi sekizgen avlu çevresinde düzenlenmiş çeşitli manastır yapıları ve üç kilisenin kalıntıları yer alıyor. St. Simon’un sütununun 4 metrelik kaide bölümü günümüze ulaşmayı başarabilmiş. Sütunun gerçek yüksekliğinin ise 9,5 metre veya 12,5 metre olduğu tahmin ediliyor. Arazinin uygunluğu nedeniyle, kayalar üzerine oyulmuş ve kesme taşlardan inşa edilmiş olan bu büyük manastır, kazılar bazı yerlerde devam etse de şimdilik 130 x 160 metre ebatlarında dikdörtgen biçimli bir alan üzerinde yer alıyor. Birbirine paralel iki duvarla çevrili olan St. Simon Manastırı’nın üç yönden girişi var ve iki girişi hala daha duruyor. Manastırın doğu-batı ekseni ise bir haç biçiminde tasarlanmıştır.
Manastıra yukarıdan baktığınızda doğu batı ekseninde bir haç biçimi gözünüze ilişiyor. Ortada yer alan sutün, ünlü ‘terk-i dünya’ sütunu . (Sabit Sürmeli’nin Objektifinden)
Kiliselerin dışında, misafirhane, mutfak, kiler odaları ve sarnıçların yer aldığı manastır, en yakın su kaynağına 2-3 km uzaklıkta bulunuyor. Bu da sarnıçların varlığını açıklıyor. Su ihtiyacının, yağmur sularının biriktiği sarnıçlarla karşılandığı iddia ediliyor. Manastırın genel olarak bakımsızlığından şikayet etmek mümkün fakat bu yazıyı bir şikayet yazısına çevirmek istemediğimden bir çok şeyden bahsetmeyeceğim, ama özellikle bahsetmek istediğim ve bizzat şikayet etmek istediğim konu şu; Manastırın hemen hemen her yerinde rastlayabileceğiniz mozaikler mevcut, müzemiz ve şehrimiz bu konuda çok zengin olduğu için ilgilenilmemiş veya sergiye değer görülmemiş olabilir fakat korumaya muhtaç olduğu aşikar , bu alanları üzerine basılmayacak kadar düzenlenmesi bile yeterli diye düşünüyorum.
Samandağ’a gelin , Titus Tünelini ve çevresini mutlaka gezin ve dönüş yoluna düştüğünüzde güneş batmadan evvel St. Simon Manastırına uğrayıp büyülenmeden bu şehirden ayrılmayın. Hatay’ın en güzel ören yeri sizleri dünya üzerinde çok yerde bulunamayacak bir huzurlu sizi bekliyor.
Manastırın dört bir yanında, sütun başlıkları savrulmuş durumda
St. Simon Kimdir ?
Stilitler tarikatının kurucusu Saint Simon Stilit (MS. 389- 459) olarak kabul ediliyor. Kilikya ile Suriye’nin birleştiği sınır bölgede doğduğu ve genç yaşta Antakya’da yaşamaya başlayan Simon bir manastırda aldığı temel din eğitiminden sonra kendini kentin dışında bir hücreye kapatır. Burada 3 yıl yaşadıktan sonra kentin yakınında bir dağa çıkarak, burada kendini bir kayaya zincirler ve çevresine çizdiği bir çemberin dışına çıkmadan yaşamaya başlar. Sabrı, dayanıklı, inancı kısa zamanda duyulduğu ve Hıristiyanlık dünyasının her yanından hastalar, dertliler, çaresizler Simon’a akın etmeye başlar.
St. Simeon’nun ibadet halinde başka bir çizimi.
Milattan sonra altıncı yüzyılda St. Simon adına buraya bir manastır yapıldığı belirtiliyor. Burada inzivaya çekilen St. Simon’un, bir buçuk metre eninde, 10 metre yüksekliğindeki bu sütuna tırmanmak için taş bir merdiven kullanılırmış ki merdivenin kalıntıları günümüze kadar gelmiş. Erken Hıristiyanlık döneminde çeşitli mucizeler gerçekleştirdiği söylenen Genç Simeon nedeniyle üç kiliseyi barındıran manastır kompleksi bölgenin önemli bir hac merkezi olmuş. Aziz Simeon’un yemeğini yediği, uyuduğu, kısaca tüm ömrünü geçirdiği sütunun kalıntılarını günümüzde görmek mümkün.
Stilitler Tarikatı
MS 521 Antakya doğumlu Simeon, depremde kimsesiz kalınca kendisiyle aynı adı taşıyan Halep’te ünlü bir keşişin yanına gidiyor. Tarihte Yaşlı Simeon diye bilinen keşişin yanında dini eğitim alıyor. Genç Simeon Antakya’ya döndüğünde Samandağ’daki bu tepeye çıkıyor ve kendisini tamamiyle Hıristiyanlığa adıyor. Müritleriyle birlikte manastırı inşa ediyor ve Yaşlı Simeon gibi Tanrı’ya daha yakın olmak üzere bir sütunun üzerinde yaşamaya başlıyor.
St Simeon’un 1911 yılında yapılmış bir temsili çizim . (The Early Poems of Alfred – Lord Tennyson)
Stilitler Tarikatı mensupları inzivaya çekilmek istediklerinde bir sütun inşa edip onun üzerinde yaşamaya başlıyorlar. Genellikle Hıristiyanlıkta inzivaya çekilen din adamları bir mağarada ya da bir manastırın içinde bir oyukta tek başlarına yaşarlar. Çile çekerler. Bu tarikata inanmış olanların farklı yönleri, mağara ya da oyuk değil sütunun üzerinde tek başlarına yaşamayı seçmiş olmaları.
Manastırı daha önce görüp incelemek isterseniz : http://www.mekan360.com/360fx_hataysimonmanastiri-samandagli-hatay-simon-manastiri.html
” Hakikat aramakla bulunmaz ancak bulanlar hep arayanlardır “
Beyazıd-ı Bistami
Türk ve İslam tarihinde de gördüğümüz gibi, Orta doğu ve özellikle Anadolu bir çok
medeniyetin ve inancın beşiği olmuştur, özellikle Anadolu ,her zaman ilimin, bilginin dünya üzerinde meşalesi olmuştur. Mevlana’nın deyişiyle ;
“Hak Teala’nin Anadolu halki hikkinda büyük inayeti vardir ve Siddik-i Ekber Hazretlerinin duasiyla da bu halk bütün ümmetin en merhamete layik olanidir. En iyi ülke Anadolu ülkesidir; fakat bu ülkenin insanlari mülk sahibi Allah’in ask aleminden ve deruni zevkten çok habersizlerdir. Sebeplerin hakiki yaraticisi Allah, hos bir lutufta bulundu, sebepsizlik aleminden bir sebep yaratarak bizi Horasan ülkesinden Anadolu vilayetine çekip getirdi. Haleflerimize de bu temiz toprakta konacak yer verdi ki, ledünni (Allah bilgisine ve sirlarina ait) iksirimizden (altin yapma hassamizdan) onlarin bakir gibi vücutlarina saçalim da onlar tamamiyla kimya (bakisiyla, baktigi kimseyi manen yücelten olgun insan); irfan aleminin mahremi ve dünya ariflerinin hemdemi (canciger arkadasi) olsunlar.”
Semavi dinlerin, birçok inancın ve felsefenin ana kaynağının ‘okuyarak öğrenme’ üzerine olması rastlantı değildir, rabbin yüce kelamı ‘kuranı kerim’in’ ilk emrinin oku olması ; iman etmenin, inanmanın yolunun öğrenmek ve bilmekten geçtiğini fısıldar. İlim öğrenmenin inancı sarstığı yanılgısına her insan düşmüştür, ama doğru olan şey ise bilginin inancın çivisi olduğudur. Ayrıca tarih boyunca bilim sunduğu detaylı bilgilerle bir nevi dinin açıklayıcı ve yardımcısı olmuştur.
Fakat yine de ; tarih boyunca, bilim insanoğlunun en büyük endişelerinden biri olmuştur, doğa olaylarını, dünyayı , evreni anlamak, manalandırmak için bilim her zaman, her insanı tatmin etmemiştir, kimi zaman toplumların mensup olduğu inanca ters düştüğü için, kimi zaman toplumun egemenliğini ele alan sosyal sınıf için, bilgiye erişmek en büyük korkuyu oluşturmuştur.
İlim sadece doğrunun öğrenilmesini istemeyen insanların değil, insanın kendi iç dünyasının doğru/yanlış seçiminde zorluk yaşamasına sebeb olur, kimi inançlarda insan nefsinin o inancın temelini oluşturan kurallara olan tepkisi de bu yüzdendir, ilmin ve imanın bir arada olamayacağı yanılgısı ilmin gözlem bağnazlığındandır, gördüğüne; fizik, göremediğine metafizik ismini verir. Ve hatta bilim adamları uzun bir süre ‘herşey bulunmuştur, bundan böyle icat olmayacak’ açıklamaları bile yapmışlardır. Unutmamak gerekir ki, lokomotifin mucidi insanoğlunun otuz km’den fazla hızda yolculuk yapamayacağını iddia etmiştir.
Hiç bilenlerle bilmeyenler bilenle bilmeyen bir olur mu?..” (Zümer Suresi, 9)
Gerçekliğini yitiren, zamanın ruhunu taşımayan diğer semavi dinlerin bilim ile arasında bir takım çelişkiler bulundurması ve bilimsel gelişmelere karşı durması da doğaldır. Hatta, İslam adına bir takım hurafeleri ortaya atanlarda aynı bağnazlığı gösterir. Oysa ki daha önce belirtiğimiz gibi gerçek din bilim ile karşıt değildir. Zaten içerisinde bir mantık çatışması bulunmayan İslam da hiçbir zaman bilime, ilme ve araştırmaya karşı olmamıştır, Bunun en net delili rahman’ın bir çok surede “ düşünmeye, ve bilmeye yöneltmesidir”
‘Gerçeğin bilgisini aramak, insan olmanın bir gereğidir’.Bu yolda; birçok insan öğrendikçe hazinesini genişletmiş, genişlettikçe bu hazineyi kendisinden bilmiştir, bilmek her zaman nefsin en belalı yollarından biridir.
Vi Veri Veniversum Vivus Vici
Gerçeğin gücü evreni fethettirir.*
Önce merak ederiz, meraktan icat oluşur, bu ise bilimi doğurur. Gerçek bilim, bizi bunların en temelindeki yaratıcı sorusuna götürür, o zaman soru giderek vücud bulur ve her insanın ilk aklına gelen en temel oluşur, yaratıcıyı aciz aklımızla ‘zaman ve mekan’ algısıyla anlamaya çalışmak… Kainatın bin bir süs ile sakladığı, özene bezene gizlediği sır perdesi olan ‘yaratıcı’ ‘yı bilim aynasıyla görmek, hiçbir çağda hiçbir inanışta, hiç kimse tarafından kolayca yapılamamıştır, Allah ın mülkü olan bilim i hiçbir emanetçi yolda bulmamıştır. “Görüldüğü gibi hakikat, entellektüel bilinçle kavranılamaz. Bu sır, çok kitap okuyarakta çözülemez.
“Okudum bildim deme, çok taat kıldım deme.
Eğer hakkı bilmezsen, bu boşuna emektir”
Her gerçek alimin yaptığı gibi Yunus Emre ; Bilgiyi ; gerçeğe ulaşmak için bir araç olarak görmüş ve bilgisine dayanıp gururlananları taşlamak için sürekli kendisini hep ‘bir şey bilmez’, ‘bir garip yunus’ olarak nitelemiştir.
‘Bizim Yunus’ aşağıdaki şiirinde belki de bize yıllar öncesinden bir mesaj göndermiştir. Okula gönderdiğimiz çocuklarımızdan yarın adına ne beklememiz gerektiği, üniversite yıllarında aldığımız eğitimin bize ne kattığı , öğretmeyi kendisine meslek seçmiş kişilerin insan gönlünü nasıl kendisine hedef seçmesi gerektiğini ilmek ilmek gönlümüze işler.
İlim ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsin
Ya nice okumaktır
Okumaktan murat ne
Kişi Hak’kı bilmektir
Çün okudun bilmezsin
Ha bir kuru emektir
Dört kitabın ma’nisi
Bellidir bir elifte
Sen elifi bilmezsin
Bu nice okumaktır
Yiğirmi dokuz hece
Okursun uçtan uca
Sen elif dersin hoca
Ma’nisi ne demektir
Yunus Emre der hoca
Gerekse bin var hacca
Hepisinden iyice
Bir gönüle girmektir
Yunus emre bize görmenin gönülde başladığı gerçeğini ve rabbin bir izzetle insana lütuf olarak
“sevmeyi” verdiğini ve bütün bu karmaşanın içenden ‘tevazu’ ipiyle kurtulunacağını anlattığını
görüyoruz.
“Elif okuduk ötürü,
Pazar eyledik götürü,
yaradılmışı hoş gördük,
yaradan dan ötürü.”
İlimin ve bilginin rabbin mülkü olmasını kabul etmekten daha çok bunları kendi hazineleri sanan insanlar bilgilerini nefislerine bezeyip, her şeyi; katıksız, kitaplardan öğrenebileceğine inanan insanlar, ilimin izzetinin farkında olamayıp, bilgiyi egolarının kölesi yapma gafletine düşerler.
Bir uğraş, zanaat veya meslek olarak ilmi ve araştırmayı seçen insanlar altın dağlarının üzerinde oturup, odun arayan gezginlere benzerler. Ne uğraşları bir kazanç getirir, ne gözlerinin körlüğünü geçirebilirler.
Bin bir icat, kolaylık ve teknolojik yeniliklerle, sayfalarca dokümanlarla, binler, yüzbinlerce öğrenciye konferanslar , söyleşiler yaparak, bir tek kişinin kalbine inmeye, gönlünde bir filiz bitiremeyişimize inat, Rahman’ın lütfunu dağlarda, taşlarda, çöllerde bulmuş veliler insanın içindeki ışığın, nurun fitilini yüzyıllar önce tek başlarına , birkaç dizeyle ateşleyebilmişlerdir. Örneğin aşağıdaki dizede Yunus Emre bize ; yaradanın arşa varan gizemini ; engin bir bakışla, benliğin sırrını öğrenmenin , tevazuyla gelebildiğini işaret eder.
“Ben ayımı yerde gördüm,
ne isterim gökyüzünde
, Bana rahmet yerden yağar,
benim yüzüm yerde gerek.”
Bugün kim olduklarını bile bilmediğimiz, sınavlarda çıkar diye öğrendiğimiz icatların sahipleri olan zatlar ; Bazen bir mum ışığında evrenin gizemini , bazen bir bedevi çadırında aşkın güzelliğini. Bilmenin, bilmediğini bilmenin, cahilliğini görmenin, bilginin ana kaynağının yaradan olduğunu bildiğinden kendine cahil diyebilmenin faziletini bize göstermişlerdir. Rabbin mesajının evrensel olduğu gerçeği, hiçbir zaman teknolojiye doğru orantılı olmamıştır. Şartların en kötü olduğu, iletişimin en zor olduğu zamanlarda, gönüllere giren sözler yine hakikati gönül gözüyle ileten alimlerin elinde canlanmıştır.
Hakikat bilgisi, göz ile aranmaz, gönül ile bulunur. Bulduğunda ne yapacağın sorusunun
cevabı ise insanın kaderiyle, seçimleri arasındaki çatışma ile ilgilidir.
İnsanoğlu, İlimin zirvesine çıktıkça, nefsin çukuruna düşecek midir ? Bu yaradılışımızın en kadim sorusudur.
