32.5 C
İskenderun
Ana Sayfa Blog

Çağdaş tarihin iki merkezli şehri: HATAY

Uzun süredir yürüttüğüm #ÜveyŞehirİskenderun projesinde sona yaklaşırken halen Hatay’ın, Antakya’nın ve tabi ki İskenderun’un neresi olduğunu, bu kent isimlerinin ne ifade ettiğini anlatamadığım kesimler olduğunu gördüm. Tam bu noktada yine İskenderun turizmi için can alıcı bir nokta ile ilgili yazı yazmak için kalemi elime aldığımda konunun bir yazı dizisi olacağı belliydi. Bugün yazımın konusu: ‘Hatay’ın inanç turizmi planlamasından İskenderun gibi kadim bir şehrin nasıl mahrum bırakıldığı’ olacakken bizi tam manasıyla tanımayan sevgili dostlarımıza; Hatay, Antakya ve İskenderun isimlerinin etimolojisini anlatarak, neden sonuç ilişkisiyle bugüne kadar nasıl geldiğini izah etmeye çalışacağım. Bu yazıdan sonra belki de bir kaç yazıyla sizlere çağdaş dünyada turizm alanında yapılan işler, Antakya’da olup İskenderun’da yapılamayanlar ve herkese ütopik gelip bence çok basit atılımlar olan konulara ‘karşılaştırmalı turizm’ alt başlığıyla izah etmeye çalışacağım.

Tarihi serüveni, yaşadığı buhranlar ve sevinçler ile Hatay ülkemizin birçok şehrinden farklı bir kıymete sahiptir. Tabi ki köklü bir kültür ve tarihe sahip medeniyetimizin başkentlik yapan ve zaman zaman anayurttan ayrı kalan şehirlerimiz olmuştu. Fakat Hatay bu serüveni sancak ve hatta devlet olacak kadar uç noktaları taşımıştır. Tabi ki ortada böyle kadim bir geçmiş, farklı medeniyetlerin oluşturduğu geniş bir sofra olunca; bugün bu ekmeği tek başına yemek isteyenler de olacaktır. Bugün halen İskenderun ve Antakya arasında -çok enteresandır ki- jenerasyon fark etmeksizin süregelen mikro milliyetçilik kendisini sadece avam tabakasında değil bölgenin entelijansiyasında ve -hatta en hararetli kısmını- ticarette de göstermektedir. Nacizane bir Hatay aşığı olarak gördüğüm eksiklikleri dile getirmek üzere çıktığım yolda, İskenderun tarihinin ve kültürel miraslarının tanıtılması konusunun es geçildiğini sıkça dile getirdiğim için ilk günden itibaren nacizane bana bile: İskenderun aşığı, Antakya kindarı gözüyle bakılmasının sebebi, az evvel bahsettiğim kadim şehrin, bilinç altında yatan mikro milliyetçiliğin günümüze projeksiyonudur.

İskenderun: #Alexandria yani İskender’in şehri. Büyük İskender’in kentin yanı başında yer alan (Bugünkü Payas sınırları) İssos Vadisinde Ahameniş imparatoru Darius’a karşı kazandığı zafer sonrasında, savaş meydanının yakınlarında kendi ismiyle bir kent kurulmasını emreder. Kentin bizzat kendisi tarafından kurulduğu öne sürenlerin yanı sıra bir başka teoriye göre komutanlarından Antigone’un Büyük İskender’in ismine ithaf ederek burada bir şehir kurduğunu ileten kaynaklar da bulunmaktadır. İskenderun ismi ilk günden beri aynı manaya gelmekte olup, sadece medeniyetlerin dilsen söyleyişlerine göre farklılık göstermektedir. Orijinal ismi Alexandros olan İskender’den sonra kendisini yöneten imparatorluklara göre: Alexandria, Alexandria ad İssum, Alexandria Cat İsson, Alexandria Scabiosa ve Alexandrette isimleriyle bilinen şehir müslüman egemenliğine gördikten sonra Alexandrette’yi El-İskenderuna deyişine evirerek bugüne İskenderun olarak gelmiştir. Şehir kurulduğu ilk günden bu yana ticareti ile öne çıkmıştır. Hem karayolu ticaret yolları üzerinde olması hem de bütün seyyahların bahsettiği üzeri sakin bir koya sahip olması sebebiyle antik dönemden bu yana (zaman zaman bu rolü Seleucia Pieria’ya kaptırsa da) kıymetli bir yere sahiptir. En şâşâlı günlerini 1600-1750 (bu yıllardan günümüze bir çok ülkenin konsoloslukları şehrimizde varlığını sürdürmektedir) arasında yaşamış olup 1800’lerin ortasında yaşadığı depremden sonra kıymeti git gide düşmüş, 1900’lerin ilk yıllarından itibaren anavatandan ayrılma ve geri katılım sürecinde ile birlikte tekrar kalkınmış ve imar edilmiş bir İskenderun görmekteyiz. İskenderun 1800’lerdeki depremden gelişimine ara vermiş ve çok kısa bir süre nahiye olarak yönetilse de yaklaşık 2000 yıldır bölgede şehir merkezi ve kaza (ilçe) şeklinde (Antakya ile birlikte Halep Sancağına bağlı olarak) yönetilmiş olup 1921-1938 yılları arası ise Antakya’yı da içene alan ve Halep sınırlarına ulaşan, merkezi İskenderun kenti olan ‘İskenderun Sancağı’ ismiyle yönetilmiştir. Bu yönetim daha sonra 1938-1939 arasında Hatay Devleti’ne sonrasında ise anavatana katılım ile son bulmuştur. İskenderun olarak bilinen bölge aslen Erzin-Dörtyol sınırlarından başlar ve Arsuz ilçesine kadar uzanır fakat bu harita günümüzde tarihe karışmış, şehrin tarihine ve popülasyonuna uymayan dar bir siyasi haritaya sıkıştırılmıştır.

Antakya: Oldukça zengin bir tarihe sahip Antakya, M.Ö. 300’lü yıllarda #Antiochia ismiyle kurulmuştur. Şehri Antiochia ismiyle (Büyük İskender’in komutanlarından) Seleucus Nikator babasınını ismine ithafen kurmuştur. (Dikkatinizi çekerim, Büyük İskender İskenderun’u daha evvel kurmasına rağmen, İskenderun için daha düne kadar bana ‘ne uğraşıyorsun burada tarih mi var?’ baskısı yapılıyordu). Antakya gerek sur kalıntıları, gerek mozaikler gerekse antik dönemden günümüze ulaşan ve döneminin dünyada 2. büyüğü olarak bilinen hipodromuyla sadece bölgemizin değil ülkemizin en büyük şehirlerinden olma özellliği taşır. Antakya kurulduğu ilk günden bu yana bir çok sebepten büyük kıymet gören bir şehirdir, kentin bugün Eski Antakya olarak bilinen bölümü Hippodamos’un ızgara planına göre düzenlenmiş olup bugün sıkça karşımıza çıkan villa mozaik kalıntıları ve antik dönemden günümüze ulaşan şehir planları kentin tapınak, sosyal yapılar ve villalar gibi yüzlerce eserle donatıldığını göstermektedir. Hıristayanlığın Roma’da yayılmasına da büyük önem taşıyan şehir, Hz.İsa’nın havarilerine başlarda iyi bir misafirperverlik göstermese de Pagan Roma’nın son bulmasından sonra Hıristiyanlık için yine en kıymetli şehirlerden birisi yine Antakya olacaktır. Bunu ilk Hıristiyan isminin Antakya’da telaffuz edilmesinden, Samandağ yakınlarındaki St. Simeon Manastırından, St. Pierre Kilisesi ve şehirde bulunan onlarca eserden kolayca anlayabiliyoruz. Şehir özellikle haçlı seferlerinde büyük çarpışmalara sebep olur, dünyanın en büyük şehir surlarından birine sahip olan kente Haçlılar bir kaç kez sahip olurlar, bugün birçok kaynakta bu kuşatmaların minyatür ve gravürlerine rastlamaktayız. Şehir hem haçlılar hemde müslümanlar tarafından defaatle el değiştirmiş hatta uzun bir süre Antakya Prensliği olarak yönetilen bölgenin sınırları oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır. Bugün Amik Ovası yakınlarında yer alan kalelerin bir çoğu Haçlı seferleri döneminde Antakya şehrini ve ona ulaşan yolları korumak amacıyla yapılmıştır. Selçuklu ve Osmanlı döneminde surların ve kiliselerin birçoğu zarar görmese de özellikle surlar yapılarda devşirme olarak kullanılmaya ve şehirde artık cami ve vakıf eserlerinin çoğalmaya başladını biliyoruz. Fakat yaklaşık 2000 yıllık tarihinde yapılar gibi Antakya’da dinler de özgürce -halen- yaşamaktadır. 1900’lerin başında hem bölge (Antakya ve İskenderun) Fransız ve İngilizler arasında çekişmeye sebebiyet verir. İngilizlerin Musul-Kerkük petrolünü Fransızların ise Suriye ve Çukurova’da yer alan tarım ürünlerine gözlerini dikmesi ve bu ticari ürünlerin sömürgeleştirilebilmesi için hem Antakya hem de İskenderun büyük önem arz eder. Ve hatta bu sömürge Arkeolojik varlıkların çıkarılması konusunda da kendisini feci şekilde göstermiştir. (bakınız: #KaçırılanEserlerNerede ) Fransızlar İskenderun’da olduğu gibi şehri imar etmeye çalışmış müze, sinema vb yapılar ile bir şehir merkezi oluşturmuş ise de özellikle Mustafa Kemal ATATÜRK’ün yoğun çabasıyla evvela İskenderun Sancağı daha sonra Hatay Devleti yönetimi ve anavatana katılım süreciyle 1939 tarihinde ayrılık son bulmuştur.

Görüldüğü gibi hem İskenderun hem de Antakya kuruldukları ilk günden (ikisi de M.Ö. 300’lerde) bu yana hem stratejik hem ticari hem de dini olarak farklı medeniyetlere farklı inançlara hem ev sahipliği hem de misafirlik yapmıştır. Yönetim olarak her ikisi de nahiye, kaza, sancak, prenslik ve hatta DEVLET olmuşlardır. Bu kardeşlik, ayrılık dönemi -ülkemizden- olarak tanımladığım 1920-1939 yılları arasında genç cumhuriyetimizin gazetelerini ve dergilerini bile ‘iki mahzun genç kadın’ olarak süslemiştir. Kaderlerini kendileri belirledikleri süre zarfında bu kardeşlik hep devam etmiştir fakat maalesef ara ara bu kardeşleri gergin görebiliyoruz 🙂 Konu özellikle döner olduğunda (Bakınız: fosmanca.art:kadim bir fast food düellosu)

Not: Özellikle cumhuriyetin ilk yıllarında bütün mecmualarda Türkiye kendisini genç, medeni ve güzel bir kadın olarak tanımlar bu gazeteciliğin bile bilinç altına yansıyan bir durumdur. Bu sebeple Hatay Devleti marşına şu cümle eklenir: ‘Antakya ve İskenderun Türk’ün iki kızıdır‘. Bu cümle bir şehrin kaderinin özetidir aslında: bu sebeple biz bütün haber ve çizimlerde Antakya ve İskenderun’u iki çile çeken kız kardeş olarak görmekteyiz.

Peki HATAY ismi nereden gelmektedir ?

Bölgenin 1921 yılında İskenderun Sancağı olmasından sonra Fransa ve Suriye’nin girişimleri sancağın özerk olması ve dış işlerinde önce Fransa sonra ise Suriye’ye bağlanması yönünde olsa da, İskenderun ve Antakya’nın anavatandan kopması ile başlayan her dakika ülkemizi rahatsız etmiş ve bu durumu düzeltmek için, hem siyasi hem politik hem de askeri olarak geri durmayacağımızı Atatürk’ün hamleleriyle Milletler Cemiyetine göstermişizdir. Fakat Fransa’nın ve Suriye’nin İskenderun Sancağı için agrasif tutumu ve manda yönetim ısrarı maalesef Türk topraklarındaki hasreti uzatmıştır. Bu dönemde dünyada ve Milletler Cemiyetinde genel kanı ‘her milletin yaşadığı bölgede nasıl yönetileceğini kendi inisiyatifine bırakması’ yönünde olduğu için Atatürk dış politikayı tamamen ülkemizin Sümer/Hitit dönemine dayandırılması fikriyle bir çok çalışma yaptırmasına yol açmıştır. Her ne kadar bugün eleştirel bir bakış açısıyla baksak ta tarihsel süreç içerisinde harika bir hamle olduğunu görüyoruz. Zaten Atatürk’ün hasta yatağından kalkıp Adana’ya kadar geldiği ve burada düzenlenen mitingde sarf ettiği ‘ Kırk Asırlık Türk Yurdu Düşman Elinde Esir Kalamaz’ sözü de buraya dayandırılmaktadır. İskenderun Sancağı sonasında yapılan diplomatik savaş ile Hatay Devletine geçiş artık yavaş yavaş anavatana katılımın zeminin oluştuğunu göstermiştir, bunu Hatay Devleti bayrağından, marşından ve hatta anayasasından anlayabiliyoruz. Peki neden HATAY DEVLETİ ? bölgede kadim iki şehir olan İskenderun ve Antakya dururken neden kurulan devlete HATAY ismi verilmişti, Hatay ismi de nereden çıkmıştı ?

İlk kez 10 Ekim 1939 tarihinde Siirt Saylavı: İsmail Müştak MAYAKON Cumhuriyet Gazetesinde -Atatürk’ün Türk Tarih Tezi tabanında söylediği ve bir çok kez buyurduğu üzere- Kırk Asırlık Türk Yurdu’nun neresi olduğu hususu merak ettiği bu sebeple bir araştırma yaptığı ve bu Türklerin isminin HATAY TÜRKLERİ olduğunu öne sürmüştür. İskenderun ve Antakya bölgesinde yaşayan Türklerin Hitit/Hatti lere dayandığını ve hatta Asya ve Altaylardan kalkarak ilk önce bu topraklara geldiklerini bugün yörede yaşayan Türklerin ise bu milletin torunları olduğunu ifade etmektedir. Mayakon bölgenin ismi ile ilgili fikirlerini Tarihten Bir Yaprak başlığı ile şöyle duyuruyordu :

Hatay, Hata, Ata, Eti bunlar hep aynı kökten gelen ve hepsi aynı mana ifade eden Türk kelimeleridir. Bu kelimeleri filoloji yoluyla tahlile gerek bile yoktur çünkü bunu bilmeyen Türk yoktur… Evet ! Antakya, İskenderun havalisinin coğrafya isim HATAY’dır. Türkler Türk atalarının mümessili olan ‘Hata’ lardır. Atalardır. Hatay: Bölgenin adı, Hatalar: Hatay’da yaşayan Türklerin adı. Hatay Devleti: Hatay’ teessüs edecek Türk varlığının adı’dır’

Her ne kadar bu isim hemen kabul görmese -en azından kurum ve kişiler tarafından zikredilmese de- Atatürk’ün Çankaya köşkünde Tayfur SÖKMEN’e (Hatay Devleti Cumhurbaşkanı ve kurtuluş mücadelesi kahramanımız) bölgenin adının artık Hatay olduğunu söylediği bazı kaynaklarda geçmektedir. (Nehna.org/Emre Can Dağlıoğlu) Belli ki kurulacak devletin ve bölgenin yeni ismi Atatürk’ün bölge insanının hayatlarını ve özgürlüklerini kurtarmak için yaptığı plan dahilinde gerçekleşmişti. Fakat mevzu bahis ‘özgürlük’ olunca şehir merkezi neresi olacak hangi ilçe nereye bağlanacak, köyler nahiyeler hangi ilçelere bağlanacak gibi konular ilk günlerde sorun yaratmasa da zaman geçtikçe bu sorunlar yavaş yavaş gündeme gelecekti; örneğin Hatay Devleti meclis zabıtlarında bile benzer konular gündeme gelmiştir. (Bakınız: Hatay Devleti Meclis Zabıtları Mehmet TEKİN) Tabi ki sosyal bilimler geriye ve ileriye doğru projeksiyon yapmaya elverişli bir bilim dalı olduğundan bugün bir çok soruyu rahatlıkla sorabiliyoruz: Neden il merkezi Antakya oldu ? İskenderun 70 yıldır neden serbest bölge ilan edilemedi, İskenderun il olabilir miydi ? Şehir merkezi yer değiştirebilir mi ve hatta iki ayrı il olarak (İskenderun ve Antakya olarak) anavatana katılamaz mıydık? 🙂



Bu yazı turizm konusunda fikirlerimi belirteceğim bir yazı dizisinin başlangıcı olup, iletmeye çalıştığım nokta ise şudur: Birbirimizin üzerine basarak, mücadele ederek, yok sayarak, birbirimize farklı gömlekler biçerek tarih ve kültürü görmezden gelemeyiz. Ticarette ekmeği yenilen İskenderun’a 80 yıldır bir arkeolojik kazı yapmayıp, müze açmayıp, turizm yatırımı yapmayıp ‘Senin tarihin yok ki kardeşim’ diyemeyiz. Hassa’da Erzin’de Samandağ’da Arsuz’da çıkan mozaiği, zaten dünyanın en büyük müzesi olmuş bir müzenin deposuna yığarak turizm şehri olamayız. 5 Temmuz 1938’de Türk ordusu Hatay’a girmiş, 23 Temmuz 1939’da Anavatana katılım sürecimiz tamamlanmış bir şehir olarak halen bütün anma ve etkinlikler sanki Antakya’nın kurtuluşu temasıyla kutlanmaktadır, bakın… kurtuluşumuzu bile paylaşamıyoruz, bu matematikle Belen, Samandağ, Hassa, Yayladağı kurtulamamış mı oluyor?

Bir turist Hatay sınırlarına girdiğinde Erzin’den Samandağ’a kadar bütün sahili atlayıp direkt Antakya’ya gidiyorsa, ve bu duruma destek veriliğini -en basitinden- tabelalarda bile görüyorsak, bu bize şehrin merkezinin diğer ilçelerini üvey evlat gördüğünü gösterir. Ayrıca belirtmek lazım, eğer bu bir master plan çerçevesinde plana dahilse, şahsi kanaatim bu da çok becereksiz bir plan olsa gerek. Çünkü tarih bize, ‘komşusu zengin olanın kendisinin de zenginleştiğini’ defaatle göstermiştir. Erzin kazanırsa, İskenderun kazanırsa, Arsuz kazanırsa, Samandağ kazanırsa sonuç olarak kazanan Hatay olacaktır.. Bu konsorsiyumu başaracak olan yine bizleriz, işin ironik tarafı bu durum şehrimizde yaşayan farklı millet ve inançlardan bireylerin günlük hayatlarında basit bir şekilde başardıkları fakat yaklaşık 70 yıldır yönetim katında becerilememiş bir durumdur. Bu sebepledir ki İskenderun kendisine biçilmiş gömleğin dar olduğunu söyleyip bir kaç yılda bir ‘il olma’ hayalini gündeme taşımaya devam etmektedir.

Bu vesile ile haftaya yayınlayacağım diğer yazıma zemin oluştaracağı için: son yıllarda kıpırdanma gösteren Altınözü, Arsuz, İskenderun, Samandağ ve Erzin ilçelerine yapılan turizm girişimlerden ötürü yöneticilerimize mevki, makam, parti ve düşünce ayırt etmeden teşekkür ediyor, gelecek yıllarda hiç bir ilçenin diğerinden farkı olmadığını daha çok hissetmeyi diliyorum.

Bir sonraki yazı: Antakya’ya da pişen İskenderun’da yenir mi ? (Hatay’ın inanç turizmine kısa bir bakış)

Kraliçenin Kayıp Hazinesi

#KaçırılanEserlerNerede

Her yerde haykırmaya çalıştığım şehrimizin Fransız manda yönetiminde olduğu yıllar kaçırılmış olan eserlerin geri getirilmesi ile ilgili bir şeyler yapmaya çalışıyorum. Sürekli her ortamda sesimi duyurmaya çalışırken fark ettim ki bu eserlerin ne kadar çok olduğunu fark eden insan sayısı çok az. Bende ‘Kraliçemizin’ emanetini nacizane kurtarmak adına fitili ateşlemek niyetiyle bu yazıyı yazmaya karar verdim…

Antakya (Antioch) şehri M.Ö. 300’lü yılların başında Büyük İskender’in komutanlarından Seleucus Nikator tarafından kurulmuştur. Antakya şehri her dönem Roma’nın göz bebeği olmuştur. Örneğin nufüs bakımından Roma İmparatorluğu’nun 3. büyük şehridir. Aynı çağda en büyük organizasyonlarına ev sahipliği yapan hipodromlara baktığımızda: Roma –#SircusMaximus – dünyanın en büyük hipodromuyken, ikinci sırada bugün Doc. Dr. Hatice PAMİR hocamız tarafından kazısı sürdürülen (bu alan Fransız manda döneminde talan edilmiş, çıkarılan birçok eser yurt dışına kaçırılmıştır.)#AntakyaHipodromu‘dur. Verilecek örnekler çok olduğu için Antakya şehrinin Roma ve dünya tarihi için ne kadar önemli olduğunu anlatmayı bir başka yazıya bırakıp devam ediyorum.


“Circus Maximus MS 80’e tarihlendirilir, Antakya hipodromu milattan önce 67’ye tarihlendirilir. Yani aralarında 100 yıldan fazla bir zaman farkı var. İstanbul’daki yani Konstantinopolis kurulduktan sonraki yapılan hipodrom bu hipodromdan 300 yıl sonra kurulmuştur. Ve bu hipodrom yapısı bir merkez olarak Doğu Akdeniz’de yapılmış olan bütün bu olimpiyat oyunlarının sergilendiği, düzenlendiği, organizasyonunun yapıldığı bir yapı olması nedeniyle kentin aslında prestij yapısı bir anlamda.” Kaynak:https://arkeofili.com/antakyadaki-antik-hipodromda-mozaikler-bulundu/


Öncelikle ‘Kraliçemiz’den kasıt nedir? Neden Antakya’ya sürekli #DoğununKraliçesiAntakya diyoruz. Neden ‘Doğu’ nitelemesi yapılmış; Öncelikle bu soruları cevaplamak istiyor ve hatta mümkünse ‘Antakya Doğu’da değil’ çıkışının artık bir son bulmasını diliyorum..

Doğunun Kraliçesi : Antik Roma’da bir tarihçi olan (Antakya’da doğmuş ve yaşamıştır.) Ammianus Marcellinus (M.Ö. 322-400) tarafından söylenilmiş bir söz olup, orijinali ‘Orientis Apicem Pulcrum’ dur. Bu söz aslen Antakya şehri ile özdeşleşen, şehrin en büyük simgesi olmuş Tykhe ve Orontes (Asi) yola çıkılarak söylenilmiştir. Aşağıda yer alan görsellerde de gördüğünüz Tykhe’nin Antakya için özel bir yeri vardır. Tykhe şehrin bizzat kendisini simgelemektedir, aşağıdai olduğu gibi bir çok eser ve haritada şehrin Tykhe ile özdeşleştiğini görmekteyiz. Aşağıda yer alan ve dünyanın ilk atlası olarak kabul edilen haritada (Bakınız:Tabula Peutingeriana) Antakya bütün ayrıntılarıyla Tykhe olarak betimlenmiştir. Bu haritada Antakya ve Tykhe o kadar ayrıntılı çizilmiştir ki, bu ayrıntıya sahip sadece Roma şehri bulunmaktadır, bu antik dönemde şehrin ne kadar önemli olduğunun başka bir göstergesidir. Biliyoruz ki antik dönemde her şehrin bir koruyucu tanrısı/tanrıçası olmuştur, bu gelenek şehrimiz Antakya’da #Tykhe‘e olarak yansımıştır.

Tabula Peutingeriana: Roma İmparatorluğu’nun yol ağı olan cursus publicus’un düzenini gösteren resimli bir güzergahtır. Harita, orijinal eserin 13. yüzyılda yapılmış parşömen kopyasıdır.

Bu Haritada koyu halde sunduğum alanda İSSOS, ALEXANDRİA (cat issum), SELEUCİA ayrıntılı bir şekilde görülmektedir. Bir diğer ayrıntı ise ikon şeklinde gösterilen Antakya’dır. Bir Tykhe olarak tasvir edilen şehrin, surların, Asi Nehri’nin ve kentin genel özelliklerinin yansıtılmaya çalışıldığını görüyoruz. Ayrıca haritanın bütününde yer alan en büyük iki ikon ROMA VE ANTAKYA’dır. Bu kentin Roma İmparatorluğu için ne kadar büyük önem arz ettiğinin bir başka göstergesidir.

Geçirdiği büyük depremlerden sonra I. Justinianus kenti yeniden imar etti. Kenti iyileştirdikten sonra kent meydanını bir Tykhe heykeli ile süslemiş ve şehrin koruyucusu ilan etmiştir. Bu heykel (tanrıça) şehri bereket, huzur getirecek ve onu koruyacaktır. Bir elendi başak demeti ile bir kaya üzerine oturan (Antakya’nın Silpius Dağı olduğu tahmin ediliyor) genç bir kadını betimler. Bu güzel kadının başında büyük bir taç vardır (Taç Antakya Surlarını simgeler).Heykelin sol ayağının altında bir genç yüzmektedir -çırpınmaktadır- bu tasvir ise Orontes yani, Asi Nehri’ni simgelemektedir. Sel ve taşkınları bilindik olan kentin bu yönden de koruyucusu olması temenni edilmiş bu güzel heykelin orijinali maalesef günümüze ulaşmamıştır.(Vatikan’da yer alan heykelin şehrimizden kaçırıldığı konusunda bir takım yazılar okudum fakat kesin kaynak bulamadığım için bu şekilde yayınlamayı tercih ettim) Antakya Tykhe’si olarakta bilinen heykelin Hatay Arkeoloji Müzesi’nde 2 adet küçük benzeri bulunmaktadır. Bugün dünyadaki en büyük Tykhe heykeli ise Vatikan’da bulunan 84cm boyundaki heykeldir.

İşte bu: Doğunun Kraliçesi Antakya’dır, yani Tykhe’dir. Bir eliyle bereket saçar, bir yandan kenti sellerden korur, bir yandan yeteneğiyle şehrin bahtını açar, kurtarır…

Beni sosyal medyada taciz edip; “-Antakya Doğu’da değil cahil” diyenler oluyor. 🙂 Benim, sağımı solumu, doğuyu batıyı bilmediğimi zanneden sevgili arkadaşlar: yukarıda size sözün neden söylenildiğini izah etmeye çalıştım, şimdi ise neden böyle bir karmaşa yaşadığınızı ve tarihi söylemleri nasıl algılamamız gerektiğini anlatmaya çalışacağım: Önce şunu belirtmek istiyorum. Takvimlerimiz 2021 yılını gösteriyor, bu çağın anlayışı ruhu ve coğrafyası size ‘Doğu’ kötü bir şeymiş gibi algı yaratıyor olabilir. Doğu: hangi doğu ? yeterince batıya giderseniz her yer doğu olacaktır. Biz kendi ülkemiz için merkezi İstanbul ve Ankara kabul edip, doğuyu, Sinop ve Hatay arasına ‘hayali bir hat’ çekerek sağda kalan kısma batı diyoruz fakat Asya’nın bir çok kadim şehrine göre biz batıda kalıyoruz. Dünya yuvarlak 🙂 buna itirazınız yoktur sanırım, bunu da düşününce bir tarihçi olarak şunu söyleyebilirim. Doğu veya batı dediğimiz tanımlama eğer fiziki bir durumsa, bu tamamıyla sizin ülkenizin fiziken nerede yer aldığıyla alakalı ve küçük algımızın bir tanımlamasıdır. Yok eğer bir kültür tanımlaması yapacak olursak -bu bambaşka bir bilim dalının alanı olmakla birlikte- tamamen çağına göre tanımlanacak bir durumdur. Örneğin Roma İmparatorluğu’nun merkezi Roma’dır. E haliyle Antakya şehrine ‘doğunun’ kraliçesi demek dönemine göre doğru tanım olacaktır. Zira daha sonra Anadolu’da yer alan Roma ülkesi için biz DOĞU ROMA tanımlamasını boşa kullanmıyoruz 🙂

Bu saçma ama -maalesef gerekli- açıklamadan sonra sizlere özellikle Fransız manda döneminde talan edilen, çalınan ve bugün (yaklaşık 40 kadar müze olduğu söyleniyor) farklı müzelerde sergilenen eserlerimizden bahsetmek istiyorum. Bazıları müze müze satılarak gezen eserlerin yerleri değişebilmektedir. Sizlere dilim döndüğünce eserlerin ve mozaiklerin içeriklerinden, nerede bulunduğundan, nereye kaçırıldığından bahsedeceğim. Fakat, biliniz ki bu yazıyı yazmaktaki asıl amacım: “Bu eserlerin evine döndürülmesi ile ilgili HİÇBİR girişimin gösterilmemesi ve ortaya bir irade ortaya koyulmamasına isyan etmektir.” Sosyal medyada şehrimizin yöneticilerine mütemadiyen sormuş olduğum #KaçırılanEserlerNerede sorusuna cevap alamadım. Takip ediyor muyuz? Bir heyet oluşturup envanterini çıkardık mı ? Bazı eserler haraç mezat satılıyor biz bunların kimin aldığını biliyor muyuz? bu soruların hiç birine cevap alamadım. Çaba göstersem de ilerleme gösteremeyince elimden ne gelir diye düşündüğümde bu eserleri tanıtmaktan başka bir şey yapamayacağımı anladım. Yabancı dilim olmadığı için destek aldım ama yine de eksik olursa affola 🙂


İşte Doğunun Kraliçe’sinin Çalınan Hazinesi:

1-Dans Eden Meanad Mozaiği ( Dancing Meanad)

Mozaik Baltimore Sanat Müzesi’nde sergilenmektedir(Baltimore Museum of Art). 2.yy başlarında yapıldığı tahmin edilen eser, Antakya yakınlarında bulunmuştur. İç içe geçen bir kaç dikdörtgen geometrik şekillerin ortasında dans eden bir ‘Meanad’ betimlenmiştir. Meanad: Dionysos’un kadın takipçilerive tanrının maiyeti olan Thiasus’un en önemli üyeleriydi. İsimleri kelimenin tam anlamıyla “çılgın olanlar” olarak tercüme edilir.(Vikipedi) Mozaiğin dışında svastika (menander benzeri) süslemeleri bulunur. Dalganan elbisesiyle betimlemenin ortasında bulunan Meanad’ın üzerinde ise dökümlü ve savrulan bir dans kıyafeti bulmaktadır. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

2-Dans Eden Satyr Mozaiği: (Dancing Satyr)

2.YY. başlarında yapıldığı tahmin edilen eser, Antakya yakınlarında bulunmuştur. Dans Eden Meanad mozaiğiyle büyük benzerlik taşımaktadır. Bu kez eserin ortasında bir Satyr bulunur. Satyr: (Satir) Antik Yunan mitolojisinde yer alan yarı keçi yarı insan kır ve orman iyesi. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

3-Tethys and Oceanus Mozaiği

3.yy’ ait bu mozaik Antakya yakınlardan yer alan Defne yerleşkesinde 1937 yılında bulunmuştur. Yaklaşık, 170cm-230cm boyutlarındadır. Büyük bir dikdörtgen şeklin ortasında yer alan iki figürün ortasında …. bulunur. Bu silüetler iç içe bir kaç dikdörtgen geometrik şekil ve bunun dışında egzotik kuş betimlemeleriyle süslenmiştir. Yunan mitolojisinde bir titan olan Tethys, denizin, bereketli okyanusun tecessümüdür. Deniz tanrıçası olan Tethys, Uranus ile Gaia’nın kızıdır. Kocası ve erkek kardeşi olan Okeanos‘dan birçok çocuğu olmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

4- Satıcı Eros Evi (Eroslar) Mozaiği (Peddler Erotes)

3.yy’a ait mozaik kare biçime yakın düzenlenmiştir. En dış kısmında çerçeve olarak su yolu benzeri bir motif bulunur (meander) Mozaik şehrimizden bir çok eserin kaçırılmasını sağlayan Princeton Üniversitesinin kazılarında 17 Mayıs 1935 tarihinde bulunmuştur. Bir çok Bios ve Eros’un sahnelendiği eser günümüzde (Boyutları : 220cm/250cm) Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

5-Geometrik Panel Mozaiği

Princeton Üniversitesi kazılarında bulunmuştur. İç içe geçmiş geometrik şekillerden oluşur. Dökdörtgen bir şeklin ortasında yer alan üçgen şeklin içini tamamen maenderler ile doldurularak betimlenmiştir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

6Sıra (şerit) Papağanlar Mozaiği (The Beribbonem Parrots)

Mozaik #NecmiAsfuroğluArkeolojiMüzesi nde bulunan kuşlu mozaikleri andırmaktadır. Dumbarton Oaks fonuyla yapılan kazılardı bulunmuştur. Birbirlerinin tersine bakan sırayla çizilmiş, 3 adet sırayla düz bir sırayla yerleştirilen süslü papağanlar betimlenmiştir. Evcil hayvanlar gibi görünen bu kuşların boyunlarında kurdaleler çizilmiştir, bu çizim yine hayvanların ticaret için kullanılan kuşlar olduğunu düşündürmektedir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

7- Rinceau’daki Kuşlar Mozaiği (

6.yy’a ait mozaik, Antik #Antioch yakınlarındaki #Defne de bulunmuştur. Dikdörtgen şeklinde yapılan mozaiğin üstü hattında su dalgası motifi, alt kısmında ise geometrik şekillerle desteklenmiş büyük bir su yolu benzeri şekil bulunmaktadır. Diğer çiçek ve hayvan betimlemeleri bu iki süslemenin arasında bulunur. Birbirini kesen ve üç ayrı çember açan boşluğa yerleştirilmiş hayvan motiflerini (Sülün , serçe ve tavşan olduğunu tahmin ediyorum) çeşitli meyve, çiçek ve bitki motifleri çevrelemiştir. Saint Louis Sanat Müzesinden satın alma yoluyla, Baltimore Sanat Müzesine gönderilmiştir.

8- Kükreyen Aslan Mozaiği (Antakya Aslanı, Striding Lion)

Bir sebeple kaçırılan eserler içinde en ünlüsü bu eserdir. Tabiri caizse şaha kalkmış bir aslan, formu kare şeklinde düzenlenmiş ve yine (kalp şeklini andıran) geometrik şekillerle kendi içinde kare paylara bölünmüş bir mozaiğin ortasına yerleştirilmiş dehşetli bir aslan betimlemesidir. Mozaiğin iç karelerinde süslü hayvanlar çiçek demetleri balık ve mevye figürleri yer almaktadır.(230cm*230cm) 1937 yılında bulunan eser bugün Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

9-Menderes (meander) Mozaiği

5.yy’a ait mozaik iç içe birbirine geçen meander ve geometrik şekillerden oluşan bir mozaik olup boyutları: 113cm*189cm’dir. 1937 yılındaki Princeton Üniversitesi kazılarında bulunmuş ve bugün Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

10- Tethys Büstü ve Deniz Mozaiği (Bust of Tethys on a Marine Background)

Antik dönem #Antioch yakınlarında bulunan bir diğer yerleşim yeri olan #Daphne (#Defne) de bulunmuştur. Tethys: (Yunan mitolojisinde bir titan olan Tethys, denizin, bereketli okyanusun tecessümüdür. Deniz tanrıçası olan Tethys, Uranus ile Gaia’nın kızıdır. Kocası ve erkek kardeşi olan Okeanos’dan birçok çocuğu olmuştur.) betimlemesi dikdörtgen biçimli mozaiğin üst orta kısmına yerleştirilmiştir. 3.yüzyıla ait mozaiğin etrafında birbirinden özel deniz canlıları yer alır, mozaiğin dış çevresinde küçük bir geometrik şekilli çerçeve kısmı yerleştirilmiştir. Yine mozaiğin alt kısmında balık tutan bir Eros betimlemesi yer alır. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

11-Galatea Mozaiği

Galatea, Yunan Mitolojisi’nde denizler tanrısı olan Poseidon’un sualtı perisi kızlarından biridir. Bu küçük parça mozaikte işlenen Galatea’nın sadece baş kısmı görünmektedir. Eserin 1. yüzyıla ait olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, 1938 Yılında yapılan kazılarda bulunmuş ve bugün Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

12-Kaplan ve Yaban Domuzu Mozaiği (Tigress and Boar)

5.yy’a ait mozaik harika ayrıntılarıyla büyük bir kaplan ile yaban domuzu karşılaşmasını yansıtır. Dikdörtgen boyutlu, alt şeridin tamamı meander ve dalga kısımlarında bir yapraklardan oluşan hattan oluşur. Üzerinde betimlenen avlanma sahnesinin arkasında bir çok bitki yer alır. Kaplan’ın betimlemesi gerçekten bütün ayrıntılara sahip muazzam bir betimlemedir. 1937 Yılı kazılarında bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

Mozaiğin tamamı görünmemekle birlikte bulunan kısmı gerçekten harika renk ve betimlemelere sahne olur. Bulanan kısım kare olup üç çevresi (diğeri kayıp) meander ve yapraklarla şerit halinde mozaiği çevreler. Mozaiğin ön planında saldırmak üzere olan dehşetli bir aslan, geriye çekilmiş ve korkan bir öküzü sahnelerken. Arka kısımda her dalında meyveler bulunan bir ağacı barındırmaktadır. 1937 yılında bulunmuştur. Bugün Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

15- Leopar ve Keçi Mozaiği (Leopard and Goat)

5.yüzyıla ait mozaik daha önce tanıttığım diğer iki av sahnesine çok benzemektedir. Mozağin bir çok kısmı bugüne kadar gelemediği için fazla ayrıntı veremiyorum. 1937 yılında bulunmuştur.Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

16-Dişi Aslan Geyik ve Ayı Mozaiği (Lioness, Stag, and Bear)

Diğer av sahneleri içeren mozaiklerle çok benzerlik taşımaktadır. Bir çok kuş bitki süslenmiş dikdörtgen formlu mozaik 1937 yılında bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

17Opora, Agros ve Oinos Akşam Yemeği Mozaiği ( Opora, Agros, and Oinos at Dinner)

3. yüzyıla ait mozaik, 1937 yılında Antakya yakınlarında bulunmuştur. Kare formlu mozaiğin içerisinde bir çok meander ve geometrik şekil bulunmaktadır. Bu şekillerin orta alanda yarattığı çerçevede Opora, Agros ve Oinos betimlenmiştir. Yaşamın üç yönünü temsil eden bu üçlü bir ziyafet çekmektedir. Opora(Meyve) Agros (Tarla) Oinos (Şarap) .Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

18-Europa ve Boğa Mozaği (Europa and the Bull)

3.yüzyıla ait mozaik 1937 yılında bulunmuştur. Kare formlu mozaiğin iç kısmında Medusalar ile bezelir geometrik bir şerit bulunur. Orta kısımda ise Europa: Yunan mitolojisinde Avrupa kıtasına ismini vermiş, parlak tenli göz alıcı bakışı ile dillere destan olan Fenikeli kız. Europa bir boğaya binmektedir, buradaki boğa Europa mitine ait bir göndermedir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

19-Sekizgen Panel Mozaiği (Panel with Intersecting Octagons)

3. yüzyıla ait mozaik Antakya yakınlarında 1937 yılında bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

20-Yıldız ve Kareli Mozaik (Panel with Stars and Squares)

3. Yüzyıla aittir, 1937 yılında bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

21-Bacchus’lu Madalyon Mozaiği (Medallion with Bacchus)

4.yüzyıla aittir.Mozaiğin ortasında yer alan, Bacchus:Antik Yunan’ da Şarap Tanrısı (bağ bozumu tanrısı) olan Dionysus’ un Latince versiyonudur. Eski Mısır tanrılarından da Osiris’ in karşılığıdır. On iki Olympos Tanrısı’ ndan biri olan Bacchus, Zeus ve Semele’ nin oğludur. Zeus’ tan iki kez doğduğuna dair efsaneler mevcuttur. Mozaik 1937 yılında bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

22-Geometrik Panel Mozaiği (Geometric Panel)

3.yüzyıla ait mozaik 1940 yılında Antakya’da bulunmuştur. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmiştir.

23-Sekizgen Büst Mozaiği

Yakto villasına ait mozaik 3. yüzyıla aittir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

24-Yıldız ve Pastil Mozaiği

3. yüzyıla ait mozaik 1937 yılında bulunmuştur.Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

25-Narkissos Mozaiği (Narcissus)

2. Yüzyıla ait mozaik 1938 yılında bulunmuştur. Dikdörtgen formunda tasarlanan mozaiğin genelinde geometrik şekiller ve motifler ile süslenmiştir. Mozaiğin üst kısmında bulunan Narkissos Mozaiği betimlemesi ise kare formunda betimlenmiştir. Bu kare formun etrafı ise yine meanderler ile süslenmiştir. Baltimore Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

26-Glykera ‘Komedya Ruhu’ Mozaiği (Glykera, Spirit of Comedy (Komodia)

3.yüzyıla ait mozaik Dikdörtgen formludur. Mozaiğin sağ ve sol kısmında geometrik süslemeler bulunur. Princeton Üniversitesi Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

27-Herakles Mozaiği

3. yüzyıla ait mozaik 1965 yılında Antakya yakınlarında bulunmuştur. Mozaiğin büyük bir kısmı zarar görmüştür. Princeton Üniversitesi Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

28-Oyun Tahtası Mozaiği

4. yüzyıla ait oyun tahtası mozaiği 1965 yılında Antakya yakınlarında bulunmuştur. Princeton Üniversitesi Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

29-Herakles ve Dionysos Mozaiği

Herakles ve Dionysos Mozaiği belki de çalınan eserlerimizden en güzelidir.Bir #triclinum (yemek odası) tabanıdır. Dikdörtgen formlu tasarlanan mozaiğin 3/4’ünde geometrik şekiller ile süslemeler yapılmıştır. Bu şekiller ile çevrelenen ve iç kısımda yer alan sahnede Herakles ve Dionysos (ve üvey kardeşi) bir şenlik vermektedir. Dionysos elinde bir #rhyton tutmaktadır. Mozaikte verilmek istenilen mesaj ‘herakles bile dionysostan daha fazla içemez,sen de içemezsin…’ Princeton Üniversitesi Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

30- Üç Güzeller Mozaiği

Hera, Athena ve Aphrodite’nin Parisin hakemliğinde İda dağında yapmış oldukları güzellik yarışmasını gösteren mozaik M.S. 2.yy ait olup Antakya’da bulunmuştur. Günümüzde ise Paris Louvre Müzesinde sergilenmektedir

31-‘Paris Yargısı’ (Paris’in Kararı) Mozaiği

MS 2. yüzyıla ait, Antakya’daki zengin bir Romalının evinde bir yemek odası zeminidir. Kuşlarla dolu üzüm ve sarmaşık yaprakları, Paris yargısının efsanevi hikayesini anlatır.(Hermes, genç prensten Athena, Hera ve Afrodit arasında Afrodit’in kazandığı bir güzellik yarışmasını yargılamasını ister…)

Bu mozaik 1932 yılında Antakya’da Atrium Evi’nde keşfedilmiştir. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

32-Herakles ve Dionysos’un İçki Yarışması Mozaiği

2.yüzyılın başına ait mozaik 1930’lu yıllarında başında bulunmuştur.Geç Helenistik dönem resminin gerçekçi mekanını yansıtan bu döşeme, kentin ilk Roma döneminden kalma zarif bir villanın triclinium veya yemek odasının zeminini oluşturuyordu. Dionysos’un merkezde uzandığı efsanevi bir sempozyum veya içme yarışmasını tasvir ediyor. Bereketli buklelerinde asma yapraklarıyla taçlanan solgun tanrı, kuru olarak içtiği boş bardağı sergiliyor. Dionysos’a meydan okuyan kırmızı bir Herakles dizlerinin üzerindedir. Bir yanda Silenus, diğer yanda Ampelus (asmayı kişileştiren bir çocuk) zaferi tanrıya verirken, soldaki bir köle kız çifte flüt çalıyor. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

33-Dionysos and Ariadne Mozaiği

4.yüzyıla aittir. Antakya yakınlarında 1934 yılında bulunmuştur. Solldaki figür, Dionysos’a özgü thyrsos’u taşır. Dionysos (thrysoslu) ve Ariadne’nin büstleri, her ikisi de saçlarında yaprak çelenkleriyle. İki geometrik panel ile çevrilidir. Güneş Kadranı Evi Daphne’deki bir yemek odasının zeminidir. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

34-Cenaze Sempozyumu Mozaiği

4.yüzyıla ait mozaik Antakya yakınlarında bir nekropole yakın bölgede çıkarılmıştır. Salondaki bir kadın bir cenaze ziyafetinde lavabo ikram ederken betimlenmiştir. Kadınların üstünde “Hafıza” anlamına gelen “Mnemosyne” yazısı, altlarında ise şarap ve su tutmak için kullanılan bir kavanoz veya krater bulunur. Romalılar genellikle sık sık bir araya gelen ve ölenlerin onuruna ziyafetler düzenleyen bir medeniyetti, mozaikte bu buluşmalar işlenmiştir. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

35-Worcester Hunt Zemin Mozaiği

6.yüzyıla ait eser Defne yakınlarında bir villa zeminidir. Roma dünyasında ve genellikle Antakya’da mozaiklerde ve diğer medyada temsil edilen aristokrat bir eğlence olan tehlikeli av avını tasvir ediyor. Merkezde, oryantal bir halınınkine çok benzeyen bir desende hayvanlarla çevrili bir avcı duruyor. Yaya ve atlı avcılar, doğuda Parthlar ve Persler tarafından kullanılan bir silah olan kılıç, mızrak ve yay ve okla çeşitli hayvanlara saldırır. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

36- Agora Mozaiği

5.yüzyıla aittir. Agora’nın (Pazar yeri) Kadın kişileştirmesidir. Tunik ve takılarıyla süslü bir kadın, inci küpeler, başın üstünde topuzuyla betimlenmiştir. 1936 yılında Silpius Dağına yakın bir alanda bulunmuştur. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

37-Koçların Başları Evi Zemin Mozaiği

5. yüzyıl eseridir. Bu, muhtemelen şimdi kaybolan büyük bir orta paneli çerçeveleyen ayrıntılı geniş bir bordürün günümüze ulaşan dört parçasından biridir. Koçun başları, çoğunlukla beyaz ve ten rengi tesseralarla birlikte, koyudan aydınlığa değişen sarı tonlarındadır; boynuzları açık ve koyu gri renkte olup, çizgilere işaret eder ve her ikinci koç çiftinin boynuzları siyahla çizilmiştir.

Tasarımın çeşitli özellikleri, bilim adamlarını bu mozaiği ve Zümrüdüanka Evi’nin üst katında bulunan, yine Daphne’den ve bugün Louvre’da bulunan ilgili bir döşemedir. Defne yakınlarında 1934 Yılında bulunmuştur. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

38-Hermes ve Dionysos Zemin Mozaiği

4. yüzyıla ait mozaikte yer alan bebek dairesel bir nimbus giymiş olarak gösterilmiştir. Bu, Aziz Christopher ve bebek İsa’nın ortaçağ temsilinin ikonografik prototipidir. Kanatlı şapkası, sandaletleri ve haberci asası ile tanınan Hermes, bebek Dionysos’u (başının etrafında hale, Hermes’in pelerinine oturmuş) Nysa’nın perilerine ve güvenliğine doğru taşır. Bir hamamda bulunmuştur.Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

39-Ktisis Zemin Mozaiği

5. yüzyıla ait mozaikte kadın başlı bir madalyon (evin kişileştirilmiş temeli) bulunur. 526 depremde yıkılan bir villada bulunmuştur. Geometrik bir tasarımın ortasında, sadece mozaikte bilinen bir motif olan kadın başlı (Kticic veya Vakfın kişileştirmesi) bir madalyon vardır. Sınırın etrafında kuş, nilüfer ve nilüfer çiftleri; tepede kurbağa ve yılan bulunur. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

40-Tavus Kuşları ve Asma Bordür Mozaiği

5. yüzyıla ait mozaik, yaklaşık 700 fit kare büyüklüğünde büyük bir döşeme mozaiğinin bordürünün bir parçasını oluşturan mevcut altı parçadan biridir. Her köşeden çıkan sürekli sarmaşık tomarı bulunur. Çeşitli kuşlar ve hayvanlar, asmanın dönüşlerinin yarattığı eliptik bölmelerin içinde bulunur. Gri, pembe ve sarı renkli bükümlü şeritten oluşan bir iç kenarlık, siyah bir arka plana karşı uyumlanmıştır. Renklerin ve koyu arka planın kademeli olarak işlenmesi, kayan sarmaşıkların kıvrımlarını yansıtan üç boyutlu çırpınan bir şerit yanılsaması şeklindedir. İki parlak renkli tavus kuşu, üzümlerle dolu bir sepetle karşı karşıyadır, tek tavus kuşu oldukları için önemini vurgulama amacıyla bu tarz tercih edilmiştir. Worcester Sanat Müzesinde sergilenmektedir.

41-Apolausis Büstü ile Zemin Mozaiği

4. yüzyıla aittir.Antakya’nın yaklaşık dokuz kilometre kuzeydoğusunda bulunan bir hamam binasında keşfedilmişti. Hamamın sunduğu olanakların keyfini çıkarmanız için samimi bir şekilde bir gül tutan, zarif bir şekilde örtülü “Zevk” figürü tarafından betimlemesi yapılmıştır. Antakya’dan biraz uzakta, Narlıca’da muhtemelen bir dizi villa içinde hamam kısmında zemin mozaiği olarak kullanılmıştır. Apolausis, hem kare hem de çapraz ızgara üzerinde tekrarlanan çok renkli desenler ve renklerle çerçevelenir ve izleyiciye sakin bir izlenim vermektedir. Zeminin yelpaze şeklindeki bölümü, odanın orijinal ucuna tekabül ediyordu. Zevkin kişileştirilmiş hali olan Apolausis Mozaiği Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

42- Zemin Mozaiği

4. yüzyıla aittir, Antakya yakınlarında bir kilise tabanında 1935 yılında bulunmuştur. Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

43- Eros ve Balıklar Mozaiği

2.yüzyıla aittir. Bir villanın hamam bölümünün zemininde bulunmaktadır. Dikdörtgen formundaki mozaiğin içerisinde iki Eros figürü ellerindeki olta benzeri aletle balık avlarken betimlenmiştir. İki düz beyaz bordür arasında dalgalı bir kurdele ile çerçevelenen üç eros’un betimlendiği mozaik, Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

44- Av Mozaiği

5. yüzyıla aittir. Kaplan ve yaban domuzu gibi havyanlar ile avlanan insanların betimlendiği mozaiği bir kısmı kaybolmuştur. Starius Dağı’nı yakın bir alanda bir villanın yemek odası bölümünde bulunmuştur. Hayvanlar ve avcılar, çiçekler ve kayalar arasında görülse de, beyaz bir arka plan üzerinde düz ve siluetli, oyulmuş figürler olarak betimlenir. Mozaiğin merkezinde kısmen korunmuş bir figür, -muhtemelen Artemis- ölü bir aslanın üzerinde duruyor ve bir dizi av skeçleriyle çevrilidir. Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

45-46-47Zemin Mozaikleri

Sırasıyla 3.4. ve 5. yüzyıla aittir. 1934-37 yılları arasında yapılan kazılarda bazı villaların zeminlerinden çıkartılan eserler, Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

48-Apollo Mozaiği

3. yüzyıla ait mozaik bir hayli zarar görmüş durumdadır. Mozaik kare formuna yakın bir ölçüde tasarlanmıştır. Solda genç Apollo, bir desteğe yaslanmış, yayını tutan ve sadağının üzerinde dinlenen bir manzarada görünür. Bu mozaik, Defne yakınlarında (Kırmızı Kaldırım Evi’nde) bir dizi dört panelin parçası olarak bulundu. (Apollo, muhtemelen istenmeyen kucaklamalarından kaçmak için bir defne ağacına (Yunanca defne) dönüşen bir bakire olan Daphne’nin aşk dolu ama başarısız arayışını ima eden bir defne tacı takar.) Mozaikte renkleri öne çıkarmak adına cam parçalarda kullanılmıştır. Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.

49-50-51- Geometrik Şekilli Zemin Mozaikleri

3. yüzyıla ait eserlerdir. Defne yakınlarında 1935-1937 arasındaki kazılarda bulunmuşlardır. (Kırmızı Kaldırım Evi) Dumbarton Oaks Müzesinde sergilenmektedir.


Elimden geldiği kadar sizlere tek tek not ederek ve araştırarak bulduğum bu hazinelerimizi anlatmaya çalıştım. Arkeolojik bilgileri elimden geldiğince kendim yapmaya çalıştım, tabi ki çeviri hataları da olmuş olabilir fakat sizlerden bu konuda anlayış, KaçırılanEserlerNerede soruma ise destek bekliyorum.

Yazımın sonunda şunu belirtmek istiyorum, bu yazıda SADECE yayınlanmış bir fotoğrafı olan MOZAİKLER ile ilgili bilgi verilmiştir. Fotoğrafı bulunmayan ve yurt dışında olan bir çok mozaik olduğunu biliyoruz. (Yaklaşık sayının 200 olduğu tahmin ediliyor.) Ayrıca; steller, heykeller, paralar ve başka bir çok eser yurt dışına kaçırılmış ve farklı müzelerde sergilenmektedir. Umut ediyorum bu yazı bir reaksiyon gösterebilmemize vesile olur.

Bugüne kadar ne oldu bilmiyorum. Ama bu eserleri takip etmek için uzmanlardan oluşan bir ekip oluşturulmalı. Eserlerin başka üçüncü, dördüncü kişilere satılmasına engel olmak ve mümkünse en kısa zamanda ülkemize ve şehrimize getirilmesini sağlamak adına ne gerekiyorsa yapılmasını diliyorum.

BELGESEL İÇİN :


Kaynak: 1-Banu Özdilek : “Mitoslarla Antiokheia; Antiokheia Tykhe’si

Kaynak: 2- https://tr.wikipedia.org/wiki/Antakya

Kaynak: 3- https://collection.artbma.org/

Kaynak: 4- https://artmuseum.princeton.edu

Kaynak: 5-https://worcester.emuseum.com/

Kaynak: 6-http://museum.doaks.org/

Gölge Oyunu

Gölge Oyunu, 1992 yılında Yavuz TURGUL tarafından yazılmış ve çekilmiş fantastik bir filmdir. Şener şen ve Şevket Altuğ un başrollerinin paylaştığı filmde iki oyuncu Karabiberler isimli bir komedi oyuncusu (Hacivat ve Karagöz) ikilisini canlandırmaktadır. Oyuncularımız bildiğimiz tüm filmlerin aksine roller paylaşıyor. Şener şen Abidini zevk düşkünü, çıkarcı, çapkın ve eli uzun, motosikletli bir serseriyken, Şevket Altuğ ise sakin, sessiz ve kalender bir insan olan Mahmut rolünu üstlenmiştir. Bu iki komedyen çoğu zaman komik hikayeleri, bazen siyasi hiciv içerikli hikayelerini pavyonda anlatarak ekmek paralarını peşinde koşarlar. (yaptıkları bu iş aslında bu bir kabare örneğidir.)

Film hemen hemen bütün sahnelerde harika bir ışıklandırmaya sahiptir. Bir gölge oyunu izler gibi izliyorsunuz filmi, sahnelerde arkaya göze batmayan açılarda düşen gölgeler yaratıyor. Atilla Özdemiroğlu’nun yaptığı müzikleriyle süslenmiş bu harika filmi ‘bu güne kadar nasıl izlememişim?’ diye hayıflanarak izleyeceksiniz.

İsmiyle filmin sonunda bizi ters köşe yapacak olan Rüya Pavyon’da pekte ilgi çekmeyen gösteriler yapan Karabiberler, maddi zorluklarla boğuşurken birde Abidin’in çapkınlıkları yüzünden işlerinden olurlar. Komşuları ve ev sahipleri olan ‘Büyük hanım’ (Füreya KORAL) işten atıldıkları gece bu iki genci yanına çağırır, gizemli konuşmasıyla sahneye giriş yapan ‘Büyük Hanım’ kiracılarının maddi durumlarını anlatması karşısında sohbete dalar ve uykusuzluk sorununu anlatmaya başlar. (Muhtemelen İnsomnia)

Kocası Eftal bey öldüğünden beri uyuyamadığını söyleyen büyük hanım bu durumu şöyle açıklar:

“Doktorlar aciz kaldılar, binde bir olan bir şeymiş, kocam eftal bey ölünce ben de tanrıdan ölmeyi diledim, ama o bana yaşam cezası verdi… sonsuza kadar… halbuki unutulup karanlıkta kaybolmak, sessizlik… ne güzel… ” 

Kelimeleri ustaca seçilmiş diyaloglarıyla en güzel sahnelerden birisi buydu, Büyük Hanım mitolojik bir olaydan fırlamış karakter gibi anlattı kendi hikayesini… (Özellikle bu sahneyi muazzam oynayan Füreya KORAL hanımı bu filmde tanıdım ve gerçekten muazzam bir sanatçı olduğunu düşünüyorum.) Sahne 1

Bir gece bile geçmeden pavyondaki işlerine, hali hazırdaki borçlarını ödeştirmek için tekrar giren ikili bu yeni başlangıcın hayatlarını değiştireceğinin farkında bile değillerdi, İşe başladıkları ilk gece (uydurma ismi) Banu (Larissa Litichevskaya) isimli çok güzel bir kız pavyon sahibine burada çalışması için satılır. Fakat kısa bir sürede anlaşılır ki bu dünya güzeli kız hem konuşma hem de işitme engellidir. Duruma sinirlenen pavyon sahibi Ramazan (Metin ÇEKMEZ) Banu’yu dışarı atar… Gizemli ve hatta yer yer gerilim yüklü oyunculuğuyla göz dolduran Banu, pavyon sahibinin konuşamadığını öğrenmesinden hemen sonra yaka paça pavyondan atılır. Bu duruma çok üzülen, Yufka yürekli Mahmut mesai bitiminde gecenin bir yarısı pavyonun arka sokağında gördüğü Banu’yu yanına almaya karar verir ve asıl hikaye başlar…

“Tüm muhteşem hikâyeler iki şekilde başlar: Ya bir insan bir yolculuğa çıkar, ya da şehre bir yabancı gelir.” – Tolstoy.

İlk gecenin sabahında Banu cebinden soluk bir fotoğraf çıkarır, bir türlü kim olduğunu anlayamayız ve Banu bu duruma çok sinirlenir. Ardından bu misafir (Banu) ev sahibi (Hanımefendi) tarafından sabah Abidin ve Mahmut ile birlikte çağırılır, pavyondan bir kadını evde tuttukları için tepki göreceklerinden korkan ikiliyi bir sürpriz karşılayacaktır. Aniden bir kedi, gizlice yaklaştığı Kumru’yu parçalar. Banu Kumru yu eline alır, şevkatle sever ve bir anda avuçlarından gök yüzüne salıverir. Bu olay karşısında dona kalan Büyük Hanım ile Banu göz göze gelir…

İkinci gece (Banu pavyonda işe başlamıştır.) sahne Büyük Hanım ile başlar, kime seslendiğini duyamayız ama -Geldin mi ? diye sorar. Sonradan Banu olduğunu gördüğümüz kız Büyük Hanım ın başını ellerinin arasına alır (Kumru ya yaptığı gibi) Büyük Hanım Tanrı’ya şükreder ve artık gözlerini yumabilmiştir. Hem de o çok imrendiği sonsuzluğa kadar…

Üçüncü gecenin sabahında Banu ironik bir şekilde ‘gölge oyunu’ nu keşfeder. Eline Hacivat ve Karagöz’ü alır Daha sonra yine gölge oyunu ile derdini anlatır, fotoğrafı gösterir ve ikilimizle oynadığı gibi oynar. (Sahne 2)

Dördüncü gecenin sabahında Banu işitme testine girer ve hiç işitemeyeceğini karabiberler ile birlikte öğrenir. Banu herkese ve her şeye iyi gelir, herkes onun karşısında en derin sırlarını en içli acılarını anlatabilir. Duymayan, konuşamayan Banu herkesin dilek taşı gibi gizemli bakışlarıyla bütün düğümleri çözebilmektedir.

Beşinci gece artık Banu kendince sırrı açığa vurur, hem de gölge oyunuyla, karnına bir yastık alır, ve gölgede fotoğraftaki kişinin ‘anne’ olduğunu ima eder. (Kendi annesi olduğu çıkarımı yapılsa da ben filmim sonunda fikrimi değiştirdim. Derken kader üçlüsü fotoğrafın arkasında fark ettikleri yazıyı anlamlandırması için tanıdıkları o soluk fotoğrafı fotoğrafçılarına götürürler. Fotoğrafçı ölüleri, fotoğraflarda yüzlerden görebildiğini iddia eder, bu yüzden yüzlere bakamadığını söyler ‘ölümün yüzü’ nü görmekten müzdarip olan fotoğrafçı küçük soluk fotoğraftan ‘Zeliha KUMRU’ ismini çözebilmiştir. Banu fotoğrafı alır ve annesi olduğunu ima ettiği o soluk kağıt parçasını fotoğrafçıya zorla gösterir… Fotoğrafçı’nın ağzından ise şu sözler dökülür: ‘Yaşıyor da diyemem yaşamıyor da, çok tuhaf’ Sahne 3

Mahmut ile Banu’nun ilişkisi Abidin’i çok gerer bir çok sorunun yanında Banu’nun da bir sorun olduğu gerçeğini Mahmut’un görmediğini düşünmektedir, bu durum kısa sürede ikiliye ilk kavgasını yaşatır. Eve varırlar… fakir bir çay masası etrafında bu kez Banu’nun gizemli gözlerine Mahmut dökülecektir. Hem de karakterini en çok belirleyen sırrıyla. Mahmut neden kadınlarla iletişim kuramadığını onları neden sevemediğini ve yaklaşamadığını Banu’nun gözlerinin ta içine anlatır. Aynı masada Mahmut aniden Banu’ya ‘Kumru hanım …’ diye seslenir. İçini açtığı Banu’ya ‘Kumru’ ne demek onu gösterir -tabi ki ismiyle müsemma ‘gölge oyunu’ ile- Ve böylelikle Banu ismi bir evrime uğramıştır ve artık bu gizemli yolcunun adı ‘Kumru’ olmuştur.

İkili artık maddi sıkıntılardan bunalmış ve Abidin’in de zoruyla hırsızlık yapmaya karar verir fakat Mahmut’un içi bunu kaldırmaz. Fakat dertler büyümektedir, bu kez ‘Büyük Hanım’ ın kendilerine müsaade ettiği evden de kovulurlar. Artık kaderin evsiz 3 yolcusudur onlar: ışığın aldanışında, gecenin gizeminde gezer dururlar.

Altıncı geceyi motosikletin başında geçiren üçlü, sabah bir gazete küpüründe Kumru’nun annesinin hapishanede olduğunu anlarlar. Bu sabahtan itibaren artık yolculuk başka yöne gidecektir. Mahmut ile Abidin Kumru’nun annesini arama ile ilgili kavga ederken Kumru cebinden tomarla para çıkarır ve bu üçlünün sonunu getirmiştir. Artık Abidin tek başına ekmeğinin derdine başka yol arkadaşlarıyla düşecek, Mahmut ise kendisini tamamen Kumru’nun annesini bulmaya adar.

İkili bir süre için yolları ayırır, bu arada Rüya Pavyon’da devam eden Kumru ve Mahmut için zor bir gecedir, pavyon fedaisi konsomatris kızlardan birine asılan müşteriyi bıçaklar, bu arada Abidin dostundan uzak zor günler geçirmektedir, her ne kadar bir ortak bulsa da iç dünyasın ki buhranı atlatamaz ve intihar eder. Mahmut yaşanan bıçaklanma vakasından korkan konsomatris kadını ayıltmaya çalışırken bileklerini kesen Abidin’in haberi gelir. Fakat burada da Kumru bu durumu hissetmiş ve Mahmut’a zaten anlatmaya çalışmaktadır. Sahne 4

Abidin’i hastane ye yetiştiren Mahmut, arkadaşının da gönlünü kazanmıştır. Hastane de sohbet ederken film boyunca güçlü görünen, bitirim, dediğim dedik Abidin pes eder ve dökülür:

“Annemi son gördüğümde üzerinde parlak kumaştan bir elbise vardı. Yakaları açıktı, göğüsleri görünüyordu. Ateş kırmızı bir rujla dudaklarını boyuyordu, onunla ilgili hatırladığım son şeyler bunlar. Dudaklarını boyadığı gün evden kaçtı, beni terk etti…
Sen bunları bilmiyorsun, çocuk yaşta yalnız kaldım. Terkedilme duygusu öyle içime işlemiş ki çocuk yaşta…
Diyordum ki, nasılsa bırakıp gidecekler, o zaman sen daha önce tüy…
Kim olursa olsun! kadın, erkek…
Nedense, bilmiyorum…
Bir tek seninle ortaklığım acayip oldu, kral bir arkadaştın, ruhunda asil bir yan vardı.
sanki benim kalbimin iyi tarafıydın.”

Yollar yeniden kesisir, gönüller barışır ama hikaye henüz bitmemiştir. Mahmut geze geze bir şekilde bir hapishane ye gelir, ‘Zeliha Kumru’ ismini sorar, Hapishane görevlisi bütün haneleri dolu bir defterde isimleri tek tek arar, her hane de yazılar tamamen dolmuş herkesin giriş bilgileri çıkış bilgileri yer almaktadır, ‘Zeliha KUMRU’ ismine gelince defterin karşılığının boş olduğunu görürüz, henüz hesabı kapanmamış bir mahkum… Mahmut: (heyecanla) (#CehennemKayıkçısı #Kharon gibi bekleyen) hapishane memuruna sorar ‘Peki ziyaret edebilir miyiz?’ Memur: ‘Hayır ! Her şeyin bir günü, bir saati vardır!’

(Ceza evi memuru Kharon’un #styks nehrinden karşıya geçirmesi gereken bir ölüyü görmüş gibi bakar Kumru’ya…) Yine de yarı ölü nün karşılaşması)

Sonunda, Kumru annesine kavuşur, tel örgünlerin ardında anne/kız işaret diliyle hasret giderirler, Kumru cebindeki parayı da annesine teslim eder, sanki ihtiyacı olan tek şey; Kharon’a verilmesi gereken o paraymış gibi, bütün görev sona ermiş gibidir, Kumru annesini arkadaşlarıyla tanıştırır, kavuşması sağlayan insanları annesine gösterir. Tel örgülerin ardından onlarında parmak uçlarına dokunur, bu dokunuş sanırım bir rüyanın sona erdiğinin zil sesi gibidir.

İşaret dili ile:

Kumru: Ben senin dünyana geldim! Anne: Hoşgeldin (bende kabul ettim) Sahne4-2

Son gece: Kumru bütün düğümleri kesmiş, bütün dilleri çözmüştür. Kedinin yaraladığı Kumru’yu, Arafta kalan ‘Büyük Hanım’ı, Ölüleri gören fotoğrafçıyı, boynunda ip izi bulunan hapishane memurunu ve Abidin’i hatta son gecesini geçirdiği Mahmut’u: karanlık bir sokağı saran sis gibi bir gizemle kaplamıştır. Bu geceden sonra hiç bir şey Mahmut ve Abidin için aynı olmayacak/kalmayacaktır.

Sabah kalkan Mahmut ve Abidin Kumru’yu bulamaz. Telaşla hemen hapishaneye gider, annesinin yanına bakmak isterler, hapishaneye vardıklarında başka bir memur karşılar ikiliyi, Abidin ve Mahmut ne yaparlarsa yapsınlar ne annesine ne de Kumru’ya ait bir iz bulamazlar. İşin ilginç yönü memur bile farklı bir memurdur. Sanki anne’nin dokunuşu ile son günün izleri tamamen silinmiştir…


Mitolojik olanın kendini sürekli tekrar eden bir döngüsellikten beslenmesi, doğum ile ölüm arasındaki süreci çizgisel bir doğruda tahayyül etmemesi, yine bu süreç içinde kahramanın karşılaştığı tüm kötücül ve doğaüstü güçleri tek bir varlığın bölünerek insanın kendi kendisiyle mücadelesi olarak algılaması; tasavvufun insan yaşamı için kullandığı çember metaforuna benzemektedir. Gölge oyununda da içerik olarak güncelleştirilmiş olay ve söz dolantılarının, kendini sürekli tekrar eden bir biçime eklemlendiği görülmekte, devralınan biçim bizzat anlatının taşıyıcısı olmaktadır.

Görülüyor ki insan yaratılış ve evrenle ilgili tasavvurunda kukla ve gölge oyununu bir metafor olarak kullanmış, insanı hayal aleminde yaşayan görüntülere benzeterek aydınlık ve hakikati, hareket ettiren ve konuşanı daima görünenin arkasında saklı tutmayı yeğlemiştir. Seyirci gerçek olmayan bu görüntülerin ardında Tanrısal gerçeği seyre dalar, aynı zamanda tıpkı bu görüntüleri oynatan hayalci gibi Tanrı’nın da insanları böyle yönettiğini kavramış olur.

Kaynak: Gölge Oyununda Varlık Ve Mevcudiyet Fikri Elif AYDINALP


İkili, Rüya Pavyon’a dönerler, bütün pavyona tek tek Kumru’yu sorarlar, fakat nafile… Hiç kimse Kumru’yu hatırlamaz, pavyonda birlikte fotoğraflarını çeken fotoğrafçı, konsomatrisler ve hatta pavyon sahibi bile. Abidin ve Mahmut derinden yaralanmıştır, hem yarıda bırakılmış hissi, hem gerçek/hayal kavramının karışması ikiliyi iyice endişeye sürükler. Mahmut çılgına döner, hemen fotoğrafa bakarlar, herkese Kumru’yu gösterirler… Fakat Kumru’yu sadece Abidin ve Mahmut görebiliyordur fotoğrafta bile..

Abidin Mahmut’u kenara çeker:

Mahmut: Bize numara yapıyorlar! Abidin: Hayır onlar kumruyu hatırlamıyor! Mahmut: Fotoğraf? Abidin: Bizim gördüğümüzü onlar görmüyor ki? Mahmut: Bunlar rüyamı sence Abidin: İki kişi aynı rüyayı görür mü ? Mahmut: Nerde kumru ? Abidin: Kim bilir ?

Sahne 5

Dışarıdan gelenler için gerçeğin bir öneminin olmadığı, ve hatta gerçeklerin bir pusa büründüğü, korkakların kahramanca hikayeler anlattığı, fakirlerin zengin rolü yaptığı Rüya Pavyon’un içerisindeydi bu kez gerçek fakat bu gerçek sadece iki kişilikti. Abidin ve Mahmut için ışık varken oluşan bir gölgeyi Kumru, ışık gitti Kumru yok oldu…

Kumru dilsizdir, ama herkesle konuşabilir, Kumru sağırdır ama herkesi dinler, ve hatta herkes Kumru’ya içini açmak için fırsat kollamaktadır. Pavyonda tek sermayesi konuşmak olan konsomatrisler sürekli konuşurlar ama kimse dinlemez, pavyon müşterileri sürekli konuşur fakat kimse dinlemez. Bu bir gölge oyunudur.

Son sahnede ise bize filmi tek kelime ile anlatmaya çalışıyor sihirbaz: Kim bilir ? Sahne6
Kim bilir… Banu muydu ? Kumru mu ? Var mıydı ? Yok mu? Gerçekten iki kişi bir rüya görebilir miydi? Sahne 7 (KİM BİLİR?)


Teoriler:

1- Sufism vb inanışlarda insana Allah’tan bir zerre verildiği, bu sebeple herkesin yaradılış izi taşıdığı bu siyah ve beyaz gibi iki ayrı ‘şey’ in içimizde olabileceğini ileri sürer, (Ying yang gibi) Nitekim, Yönetmen ve Senarist Yavuz TURGUL’un da bir röportajında değindiği gibi: Aslında Abidin ve Mahmut tek kişidir, yalnız ve çaresizliklerinde bir rüya görmüşlerdir.

2-Büyük Hanım’ın laneti: (sisyphos) Büyük hanım tanrı tarafından yaradılışa/kader e karşı geldiği için sonsuza kadar uyku ile lanetlenmiştir. Bazı eleştirmenler bu durumun mitolojik bir gönderme olduğunu düşünmektedir.

3-Kumru Phantasos mudur? #Morpheus’un kardeşi #Phobetor kabus, #Phantasos ise fantastik rüyalar gördürür. Morfin adını Morpheus’tan ve onun rüya görmeye sebep olan gücünden alır. Fobi dediğimiz nedensiz korkular adını kabus görmeye neden olan tanrı ‘Phobetor’dan alır. Fantezi kavramı da yine Morpheus’un kardeşi olan ‘Phantasos‘dan gelir. Kumru hayatına girdiği herkese bir fantazma yaşatır. Bu herkesin büyülendiği farklı bir dünyaya giriş gibidir, insanın dilini düş dünyasını çözer büyüler.

4-Hapishane Memuru: Yarı ölü Kumru’yu gören, (başka bir dünyadaki) Anne’yi parayı alamadığı için bekleten hapishane memuru, Kumru’nun annesine #Stkys nehrinden geçme ücretini verdiğinde, hem memur, hem Anne, hem de Kumru sırra kadem basar.

5-Fotoğrafçı; Fotoğrafçı bizi temsil eden uyku hali midir ? Ya da Karanlık ruhları ışık görmeyen mağarasında saklayan #Somnus mudur? (uyku tanrısı. ölümün kardeşi ve gecenin oğludur.)


KAYNAK:

1- Gölge Oyununda Varlık Ve Mevcudiyet Fikri Elif AYDINALP

2- Türk Sinemasının Gizli Hazinelerinden Sayılan Yavuz Turgul Filmi: Gölge Oyunu : https://seyler.eksisozluk.com/

3-https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6lge_Oyunu_(film)

4-https://turkcealtyazi.org/mov/0263388/golge-oyunu.html

5-https://eksisozluk.com/golge-oyunu-film–6637403?p=17

FİLMİ İZLEMEK İÇİN (Erler Filme Binlerce Teşekkür ile…)

Saint Pierre Kilisesi ve Cehennem Kayıkçısı: Kharon

Çok uzun yıllardır şehrimizin turizm yükünü çeken, #Antakya denilince akla gelen bu iki eser kentin simgesi olmuş durumda. #Hatay’da hemen hemen her köşe başında bir harika eser olduğunu biliyoruz, ama #SaintPierreKilisesi ve yıllarca yerel halk tarafından Hz. Meryem kabartması zannedilen #Kharon’u ayrı bir köşeye koymamız gerekiyor. Antik dönemden günümüze kutsal sayılan Starius Dağı’nda bulunan bu eserler şehre yaklaşık 5-6 dk mesafede yer alıyor. Antakya Harita Okumaları-2 yazımda size bu çevrede yer alan Kharon ve Saint Pierre Kilisesi’ni anlatmaya çalışacağım.

Saint Pierre Kilisesi: Antakya-Reyhanlı yolu üzerinde, bugünkü Haç Dağı’nın şehre bakan batı yamacında yer alan mağara/kilise yapısıdır. Bir çok özelliği dolayısıyla Hristiyanlar için büyük önem taşımaktadır. #SaintPetrusKilisesi olarak da bilinir.

Saint Pierre Kimdir ?

Petrus ismiyle bilinen, (#SimunPetrus Ölüm M.s.-64) Hz. İsa’ın 12 havarisinden birisidir. #Filistin, #Celile’de dünyaya gelmiştir, Asıl mesleği balıkçılık olup, Katolik Kilisesi’ne göre ilk papa ve İsa’nın varisi sayılmaktadır. 29 Haziran 67 de Roma İmparatoru Nero yönetiminde ters çarmıha gerilerek öldürülmüştür. Hristiyanlığı bir çok şehirde yaymaya çalışsa da en çok etkili olduğu şehir #Antakya olmuştur. Roma Suriye’sinin başkenti olan #Antakya şehrinin ilk patriği ve kilisesinin kurucusu olarak kabul edilmektedir.

İncil’de (Resul’un İşleri) Barnabas’ın Tarsus’a giderek Pavlos’u Antakya’ya getirdiği, Antakya’da bir yıl birlikte çalışarak Hristiyanlığı yaydıkları ve bu dine inananlara ‘Hristiyan’ adının verilmesinin Antakya’da gerçekleştiği bilinmektedir. Bu bilgilere ek olarak Pavlos’un Galatya’lılara yazdığı mektupta Antakya’ya gelen #Petrus ile Hristiyanlığın o günkü durumunu tartıştığını belirtmektedir.

Hz. İsa’nın 12 havarisinden biri olan Petrus (yani #St.Pierre) #Antakya’ya gelerek (M.S. 29-40) Hristiyanlığı yaymaya çalışır, bir çok dini toplantıların yapıldığı bu kilisede “Hristiyan” adının (#Christian) ilk kez burada verilmiş olması (henüz hristiyan mezhepler ortada yokken) St. Pierre Kilisesi’ni hristiyanlar için daha kıymetli hale getirmiştir.


HRİSTİYAN SÖZCÜĞÜNÜN KÖKENİ:

Hristiyan sözcüğünün kökeni, mesih kelimesinin Yunanca karşılığı olan #khristos (#χριστός) kelimesine dayanır. 
ce meşiha, İbrânîce mâşiahtır. ( ‘kutsal yağ ile ovulmuş, kutsanmış’ ) Sâmî dillerde müşterek olan kelimenin fiil kökü Arapça’da meseha, Asur dilinde maşâhu, Ârâmîce ve İbrânîce’de mâşâh olup “el sürmek, elle sıvazlamak, boyutunu anlamak için eli bir şeyin üzerine koymak, yağ sürmek, yağla meshetmek” anlamındadır.


#Khristos olarak adlandırılan İsa’ya inananlara ilk olarak #Antakya‘da Hristiyan (#Χριστιανός #Khristianos) denmeye başlanmıştır.
Bu dinin mensupları Batı dillerinde Christian, Türkçe’de Hristiyan (Hıristiyan) şeklinde adlandırılır. Yeni Ahid’de Hristiyan (Christianos) adı Resullerin İşleri (11/26, 26/28) ve Petrus’un (Pierre) Birinci Mektubu’nda (4/16) olmak üzere yalnızca üç yerde geçmektedir.

Kaynak: https://islamansiklopedisi.org.tr/hiristiyanlik


Haç Dağı ve çevresinde bugün gün yüzüne çıkmış veya tahmin edilen bir çok eser bulunmaktadır. Daha önceki yazılarımda da bahsettiğim gibi #NecmiAsfuroğluArkeolojiMüzesi ‘de bu harika eserlerden birisidir. “Dünyanın ilk mağara kilisesi” olarak bilinen #StPierreKilisesi de aslında Haç Dağı’nın (Stauris Dağı) batı cephesinde yer alan bir çok mağaradan birisidir. Bu dağın doğal yapısından dolayı sıkça büyük kaya yapılarına rastlayabilirsiniz, bu yapılar yapı malzemesi, heykeller için ana malzeme gibi işlemler için kullanılmasının yanı sıra, bazı doğal veya insan eliyle yapılmış mağaralarda sıkça görülmektedir. Bunlardan bir çoğu dönemin şartlarında sığınmak ve (Roma dönemi) Hristiyanların misyonerlik faaliyetleri sırasında saklanmak için yapılmıştır, bu mağaralardan birisi de St. Pierre ve arkadaşlarını saklamış onlara ev olmuş ve Hristiyanlığı yaymaya başladıktan sonra bu alan kiliseye çevrilmiştir.

Kilisenin ortasındaki taş sunağın üstünde eskiden 21 Şubat tarihinde Antakya’da kutlanan Saint Pierre Kürsüsü Bayramı için yerleştirilen taştan bir kürsü vardır. Sunağın üzerindeki mermer Saint Pierre heykeli 1932 yılında yerleştirilmiştir. 1098 yılında Antakya’yı ele geçiren haçlılar kiliseyi birkaç metre daha uzatıp iki kemerle ön cepheye bağlamışlardır. Bu cephe 1863 yılında, Papa IX. Pius‘un isteğiyle restore işlerine girişen Kapusen rahipleri tarafından yeniden yapılmıştır. Restorasyona III. Napolyon da katkıda bulunmuştur. Kilise girişinin solunda duran kalıntılar bir zamanlar ön cephenin önünde bulunan revaktan geriye kalmıştır.

Fotoğraf: Kapusen Rahipleri Antakya’da öğrencileri eğitiyor

Mağara’nın hemen girişinde zeminde 4. ve 5. yüzyıllara ait mozaikler bulunur. Bu mozaiklerden bugün pek az izi kalabilmiş kimi duvar resmi kalıntılarının da 12-13.yüzyıllardan kaldığı belirtilmektedir. Mağara Aziz Petrus ve müridleri tarafından ‘ayazma’ olarak da kullanıldığı düşünülmektedir. Zira biz mağara/kilisenin tavanından ve çevresinden sızan suların halen kutsal kabul edildiğini ve vaktiyle vaftiz törenleri için kullanıldığını biliyoruz.

Ayazma: Hem soğuk su kaynağı, pınar anlamına geldiği gibi çardak ve serinlenilen yer anlamına da gelir.


Cehennem Kayıkçısı: Kharon

Cehennem Kayıkçısı #Kharon: (#Kharoon #Charon #Charonion) Yunan Mitolojisinde #Styks (#Akheron #Stiyks) nehri olarak bilinen ve iki dünyayı ayıran nehrin bekçisidir. Tablo ve çizimlerde genelde asık suratlı, kaba ve pinti bir ihtiyar olarak betimlenen #Kharon ölülerin ruhlarını #StyksNehri’nden karşıya geçirmekle görevlidir. Ruhları karşıya geçirmek için para isteyen Kharon’un karşısında çaresiz kalmamak için, antik dönemde insanlar ölülerin ağzına bir adet ‘obolos’ koymaktadır.

Tablo ile ilgili ayrıntılı bilgi için. https://twitter.com/tablofelsefe/status/1284171004571344896?s=20

Kharon ücretini aldığı herkesi nehrin karşısına bırakırken, parası olmayanlara karşı kesinlikle merhamet göstermiyordu, kıyıda kalanlar ise yüzyıllar boyunca Hades’in himayesine giremeyecek, bedenleri toprağa değemeyecek ve benzersiz acılar çekecekti.

Dante’nin İlahi Komedyasında Kharon’dan şöyle sözedilir:
Mitolojik varlık kayıkçı Charon, Acheron (Asi) nehrinde insanları taşıyor. Acheron nehri kıyıları cehenneme girişin geçitindedir. Mitolojik kayıkçı Charon tarafından ölü ruhlar cehenneme taşınır. Burda geçitin kıyısında hayattayken iyi ve kötü arasında bir seçim yapamamış bazı kimseler kalmıştır. Onlar hala gerçek bir cehennemde değildirler ancak bu bölgede sonuza kadar hapsolmuş olarak deliler gibi etrafta bir flamanın peşinde koşturan ve eşek arıları tarafından sokulan ve bazı kurtçuk ve böcekler tarafından kanları sürekli emilen kimselerdir. Dante, Virgil’in rehberliğinde cehennemin kıyısındaki Acheron nehrinin kıyısına gelir. Kayığı kullanan Charon, Dante’yi karşı kıyıya, cehenneme geçirmeyi kabul etmez.

Antik dönemde insanların sıkı sıkıya bağlı olduğu ölülerin para ile gömme ritüeli öyle alışkanlık haline dönmüştü ki, erken Hristiyanlık döneminde ölüyle birlikte altın değerli eşya veya bir kese para gömülüyordu. Antik Yunan medeniyetinin en çok etkilendiği uygarlık olan Mısır’da ise durum yine aynıydı, Mısır Mitolojisine göre insanlar ölüleri #Osiris’in huzuruna çıkaracak olan kayıklara bindirirler ve bu kayıklar yer altı dünyasının karanlık sularında ‘#Khu-en-ua ‘ isimli bir kayıkçı tarafından yönlendirilirdi. Mısır Mitolojisinde #Khuenua, arkasını gören adam olarak tanımlanan kayıkçı #Khuenua, Yunan Mitolojisinde yerini #Kharon a bırakmıştı, Mısır’da ölülerin geçtiği yeraltının karanlık suları (sunular bataklığı) ise Yunan Mitolojisinde #Styks Nehrine dönüşmüştü. (Bknz:Antandros Nekropolisi Sikke Kontekstli Mezarlar-Bala YILDIRIM)

#Myanmar olarak bilinen ülkenin antik toplumu Mon’lar ölülerin ağzına aynı inançla altın ya da gümüş bir para bıraktığı bilinmektedir. Hatta bu konu ile ilgili İslamiyet’te ölü yıkayıcı olarak bilinen Gassal’ların (Gassal: Ölü yıkayıcı, Gasilhane görevlisi) modern birer Kharon görevi gördüklerine yönelik görüşler de vardır. (Bknz:İslamiyet’in Kharonları: Gassallar Gülseren GÜLDESTE)

Antakya Kharon’unun hikayesi ise şöyle: #Seleukosİmparatorluğu döneminde (#HellenistikDönem) kenti büyük bir veba salgını ele geçirir. Bu salgından kurtulmak için aranan onca çareye rağmen kriz çözülemeyince yönetici #Antiokhos (IV.Antiochos) kentin kahini #Leios’unda ısrarıyla bir kabartma inşa edilmesini emreder. Bu eser Kharon olarak seçilmiş, 4 metre boyunda, 3 metre eninde inşa edilirken, salgının bitmesiyle yarım kaldığı iddia edilmektedir. Eser kente kuzey yönünden oldukça uzaklardan görülebilecek şekilde inşa edilmiştir. Bunun sebebi kenti kutsayıp, hastalıktan kurtaracağı düşüncesidir. #SilpiusDağı nda bulunan bir ana kaya oyularak yapılan heykelin başında (genelde doğuda yer alan eserlerde bulunur) ‘tiara’ isimli bir başlık bulunmaktadır. Heykel bugün oldukça aşınmıştır.

St. Pierre Kilisesi’nin hemen yanında yer alan patikadan kuzey yönünde yaklaşık 250-300 metre yürüyerek ulaşabileceğiniz Kharon kabartması şehrin çok daha güzel göründüğü nispeten daha yüksek bir alanda yer almaktadır. Yazımın sonunda yer alan belgeselde bu patikayı çok rahat görebilirsiniz. St. Pierre Kilisesi’nden sonra sadece heykele varmadan hemen önce bir adet tabela göreceksiniz, maalesef yürüyüş yolu da pek tekin değil, her ne kadar kısa bir mesafe de olsa spor ayakkabı tercih edilmeli.

St. Pierre Kilisesi ve Kharon kabartmasını ziyaret ettikten sonra sadece 15-20 yürüyüşle #Demirkapı’yı (#BabıHadid) ziyaret edebilirsiniz, Antakya Harita Okumaları-1 kapsamında incelediğim Demirkapı yazısını sitemde okuyabilir, Youtube kanalımda belgeselini izleyebilirsiniz.

BELGESEL:


Kaynaklar:

1-https://islamansiklopedisi.org.tr/hiristiyanlik

2-Katolik İnancına Göre İsa’nın Halefi ve İlk Papa: Petrus – Muammer ULUTÜRK

3-https://muze.gov.tr/muze-detay?DistId=MRK&SectionId=STP01

4-https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/gezilecekyer/saint-pierre-kilisesi

5-http://mozaik.hatiab.org.tr/2017/05/02/cehennem-kayikcisi-charonion-kharon/

6- Arkeoloji Yolculuğunda Hatay – Aynur Özfırat / Banu Özdilek

7-İslamiyetin Kharonları: Gassallar – Gülseren Güldeste

8-Antakya Saint Pierre Kilisesi-Bazı Tesbitler – Z. Kenan BİLİCİ

9-Antandros Nekropolisi Sikke Kontekstli Mezarlar – Bala YILDIRIM

Kraliçe’nin Tacı: Babı Hadid (Demir Kapı)

JLJ4573445 First Crusade: “” Battle fought under the walls of Antioch between the crossings commanded by Bohemond (Bohemond of Taranto or Hauteville or Bohemond I of Antioch the Great 1054-1111) and the army of Karbouka (= Kerbogha died 1102), general of the sultan of Persia - The eveque Adhemar of Monteil (-1098) brandit the “” holy spear”” - June 1098””, Painting by Frederic Schopin (1804-1880) 19th century Sun. 0.97 x 1.37 m. Versailles. Chateau Museum; (add.info.: First Crusade: “” Battle fought under the walls of Antioch between the crossings commanded by Bohemond (Bohemond of Taranto or Hauteville or Bohemond I of Antioch the Great 1054-1111) and the army of Karbouka (= Kerbogha died 1102), general of the sultan of Persia - The eveque Adhemar of Monteil (-1098) brandit the “” holy spear”” - June 1098””, Painting by Frederic Schopin (1804-1880) 19th century Sun. 0.97 x 1.37 m. Versailles. Chateau Museum); Photo © Photo Josse; it is possible that some works by this artist may be protected by third party rights in some territories.

Antakya’nın, doğunun kraliçesinin günümüze ulaşmış en büyük mimarilerinden birisi olan #BabıHadid yani #Demirkapı bir kaç bin yıl önce şehrin bugün de yaşadığı bir takım problemleri çözmek amacıyla inşa edilmiştir. Şehrin beş kapısından biri olduğu özellikle internet ortamında bütün kaynaklarda geçse , Antakya’nın hangi dönemi kastedildiği açıkça belirtilmiyor, farklı yıllarda bir veya birden çok kapı isimleri olduğu için ben #Demirkapı ‘ya şehrin en önemli kapısı tanımlaması yapmak istiyorum. Şehrin muhafızı: Demirkapı …

Antakya şehir surlarının devamı olan Demirkapı, şehrin ve surların sahibi #Seleukos I. Nikator zamanında yapılmıştır. Fakat bazı kaynaklarda Demirkapı için deprem ve afetlerden zarar gören Antakya’yı tekrar imar eden #Justinianus tarafından, alanda bulunan kalıntılar üzerine bir bent olarak inşa ettirdiği geçmektedir. Bu dönemde bir çok kez sel felaketi yaşayan kenti Demirkapı şehri uzun bir süre koruyacaktır…

Şehir merkezine 3km uzaklıkta bulunan Demirköprü’ye aşağıda ayrıntıların belirttiğim güzergahlardan, yürüyüşle sadece 8-9 dakikada ulaşacaksınız. Dağların vadiye bakan kısımlarında yer alan kayaların kırılarak oluşturulduğu patikalardan yürümek, size antik döneme açılan bir zaman tünelindeymişsiniz hissi veriyor. Geziniz için bahar aylarını seçmeyi ayrıca eğer yorulmazsanız vadiyi takip ederek #AntakyaKalesi’ni de ziyaret etmeyi unutmayın.

DEMİRKAPI’YA NASIL GİDEBİLİRİM?

Demirkapı’ya iki ayrı yoldan gidebilirsiniz;
1-İlk yol St.Pierre Kilisesi otoparkından (Görsel:1) (aracınızı buraya bırakmalısınız) devam eden toprak yoldan devam edeceksiniz, bu yolda biraz yokuş çıkarak, Demirkapı patikasına ulaşacaksınız. Bu patika yaklaşık 10 dakika yürüdüğünüzde sizi Demirkapı’ya ulaştıracaktır.
2-Aynı patikaya, #NecmiAsfuroğluArkeolojiMüzesi’nin karşısında bulunan İzmir Caddesinden (Görsel:2) İzmir Caddesi boyunca yaklaşık 1-2 dakika ilerleyip, St. Pierre caddesi olarak görünen alanda aracının bırakarak, gecekonduların arasından yine aynı patikaya çıktıktan sonra yaklaşık 10-15 dakika yürüyerek ulaşabilirsiniz. Sizlere tarif ettiğim her iki yolda küçük bir yürüyüş parkuru içermektedir, yani yanınıza suyunuzu almayı ve rahat şeyler giymeye özen göstermeniz gerekmektedir. Özellikle bahar mevsimini tercih etmeniz görsel açıdan sizi doyuracaktır.


Bir kapıdan, daha çok şehir surunu andıran yapı, zamanla #Aqueduct a çevrilmiştir. Yapının üzerinde bulunan bir kaç penceresi ile sel sularının gücünü kırarak, daha derin bir alanda geniş bir su birikintisi haline dönüşüyor ve gücünü kaybettiği için şehre zarar vermiyordu. (Zaten demir kapı ismi bu pencerelerde bulunan demirlerden verilmiştir diye tahmin ediliyor) Yani Demirkapı, Antakya’yı hem insani hem de doğal olaylardan kolayca koruyan kadim bir gardiyan gibi binlerce yıl görev yapmıştır. Bu görevi başarıyla tamamlayan yapı şimdilerde hak ettiği ilgiyi ve bakımı maalesef göremiyor.

(Kabaca sıralayacak olursak: 1-Şehir Suru, 2-Taşkınlar için bent , 3-Su yolu (aquaduct) , 4-Şehrin giriş kapısı)

Not: Aqueduct kelime kökeni: aqua (su) ve duktus (kanal,yönlenirme) (Latince)

A: Antakya’nın Batı Surları

B: Zoiba Irmağı ve Kemeri

C:Demirkapı’nın Batıdan Görünüşü

D:Demirkapı’ın Doğudan Görünüşü

E:Yaya Yolu

F: Daphne’den su getiren kemer (muhtemel Trajan ve Memekli)

Kaynaklarda kadim #Antioch da bir kaç kez şehri tamamen etkileyen evleri harap edecek kadar büyük olan sel felaketleri yaşanıldığı bilinmektedir (bunlardan birisi, yakın zamanda müze olarak açılan #NecmiAsfuroğluArkeolojiMüzesi nin tam ortasından geçmiş ve bugün bile izleri belirgin bir yıkım oluşturmuştur. Hatta müzenin mimari planı bu taşkına göre planlanmıştır.) Bu taşkının sebebi #Orontes yani #AsiNehri‘ni besleyen ve şehirde bugün unutula gelmiş iki küçük nehir yatağının, dağlardan gelen suları şehrin içerisinde havzasından taşırmasıdır.

https://www.instagram.com/p/CKuJE6bHtKP/?utm_source=ig_web_copy_link

(Bugün hala sel sularına karşı şehrimizi koruyor)

Şehrin doğusundan yani bugün #HabibiNeccarDağı olarak bilinen (Starius) dağının vadileri arasından doğan sık sık taşkınlara sebep olan bu derelerin isim #Parmenius  ve #Phyrminus olarak geçmektedir. Hacı Kürüş Deresinden doğan #Parmenius  oldukça sık su taşkınları oluşurdu, bunlardan bir tanesi ise #Onopnictes ismi verilen su taşkını idi şehre çok zarar ve bu taşkından sonra bir çok konut zarar gördü. Antakya’nın biraz daha güneyinde yer alan #Pyhrminus ve #Parmenius bugün sadece şehrin pis suyunu akıtan iki küçük dere olup antik dönemde şehir plancılarını yine aynı sebeplerden oldukça zorlamıştır. #Demirkapı bu sebeple aynı zamanda bu iki dereye akan sel sularını durduracak bir bend gibi de kullanılmıştır. Yine bir çok kaynakta görülen, Antakya planlarında açıkça seçebildiğimiz su kemerleri şehrin hala her köşesinden sezilmektedir. Bunların en çok bilinenleri #Trajan (halk arasında #Kantara) ve #MemikliKöprü olarak bilinen yapılardır.

Kadim #Antioch ‘un en önemli yapılarından, Demirkapı’nın dağın ve şehrin diğer bölümlerinde bulunan surlara göre nispeten daha sağlam olması, bugüne kadar ayakta kalmasını sağlamıştır. Bu sağlamlığı ise şuna bağlıyorum, sellerin ve yıpranmanın vadinin ortasıda, suların yıprattığı yerde olduğu düşünüldüğünden en sağlam taşların ve harcın burada kullanıldığını düşünüyorum.

Henry BARTLETT – Antakya Batı Surları

#Cassius ve #Starius dağlarının sert kayaları, Demirkapı ile birleşip #Antakya’yı bir çok tehlike ve düşmandan yıllarca korumuştur. Şehir surları Antakya’yı Mısırlılardan, Ermeni Krallığından, Müslümanlardan korumuştu, zamanla Müslümanların eline geçen şehri, bu kez Haçlı Seferlerinden Müslümanları koruyacaktı. Geriye kalan bir avuç taş bugün bizim korumamıza muhtaç, ama maalesef biz bu görevi ciddiye almıyoruz.


Antakya Kalesi ve Surları:

Mimar, #Xenarios tarafından coğrafi duruma ve vatandaşlarının ihtiyacına göre kurulan #Antioch şehri kurulduğu günden beri kadim surlarla çevriliydi ve hatta İstanbul surlarından sonra ülkemizde en uzun sur duvarları olarak kabul edilmektedir. Starius Dağı’nın zirvesinde yer alan Antakya Kalesi’ni, Asi nehrini kıyılarını (yazı sonundaki çizime göz atın)Antik dönemde yer alan ve içerisinde imparatorluk sarayı hipodrum ve kamu yapılarını barındıran adayı bile tamamen sararak tekrar Asi nehriyle buluşan bu surlar bugün yapılan tahminlere göre yaklaşık 23.500 metre olduğu düşünülmektedir, maalesef günümüzde bu sur kalıntılarının sadece 8000 metre kadar bir bölümü korunmuştur.

Demirkapı yaklaşık 20metre genişliğinde ve 25 metre yüksekliğini geçerken, surlar şehre yakın bölgelerde 10-15 metre genişlikte, 20-25 metre yüksekliğe ulaşıyordu. Şüphesiz sürekli savaş, deprem ve afetlere maruz kalan şehirden dolayı surlarda bir çok kez restorasyon ve yeniden inşa edilmeye maruz bırakılmıştır.

Antakya Sur Kalıntıları

Şehrin, kuzeyde Halep Kapısı (St. Paul), doğuda Demir Kapı, güneyde Şam Kapısı, batıda Köprü kapısı ve kuzeybatıda Köpek Kapısı olmak üzere bir çok kapısı vardır. Antik dönemden başlayarak 1000-1100 lü yıllara kadar bu kapıların ismi ve sayısı değişkenlik göstermektedir.

İsmini hatırlayamadığım bir oyundan altığım kentin giriş kapılarını gösteren Antakya Kuşatması (Haçlı Seferleri)

Silpius Dağı’nın zirvesinde yer alan Antakya Kalesi’ni, Demirkapı’yı ve kent surlarını size anlatmaya çalıştım. Bir sonraki yazımda Antakya Kalesi yakınlarında bir bölgede bulunan büyük tapınağı ve aşağıdaki çizimde görmüş olduğunuz dev Antakya’yı sokak sokak anlatmaya çalışacağım.

Antik dönem Antioch’un temsili rekonstrüksiyonu. (Ada olan bölgeyi incelemek için, internet sitemde yer alan Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi yazıma göz atın)

DEMİRKAPI VE ÇEVRESİ KISA TANITIM FİLMİM

Bir Alexandrette Mit’i : Yunus Sütunu

Pillarofjonah_fosmancart
Jonah is spat out by the whale. Caption reads: ' And the Lord spake unto the Fish, and it vomited out Jonah upon the dry land. ' Jonah 2. After an engraving by W French. (Photo by Culture Club/Getty Images) *** Local Caption ***

(SEPTİMUS SEVERUS ZAFER TAKI)

Yunus Sütunu, (Bab-ı Yunus: (Yunus Kapısı)) Hatay’ın İskenderun ilçesinde deniz kıyısında yer almaktadır. Denizciler ve Sarıseki mahallelerinin sınırında bulunan bu kalıntı yaklaşık 1.5 metre eninde 4 metre yüksekliğinde olup, kesme taşlarla ayağa kaldırılan bir anıtsal kapının sadece küçük bir ayak kısmıdır. Bazı kaynaklarda #Sarıseki ve #Denizciler mahallesinin ismi bizzat bu yapıdan gelmektedir, yani bir dönem bu bölge tamamen #BabıYunus ismiyle anılmıştır. Yapı bugün İskenderun-Adana demiryolu ile e5 karayolu arasında kalmış, çevresi tamamen yol ve demiryolu genişletme çalışmalarıyla (birkaç kez) tahrip edilmiş bir haldedir.

Yunus Sütünu, Sarıseki Kalesi ile birlikte, yine ismini mahallenin kendisinden alan kanyonun, denize açılan eteklerinde yer alır. Bu alan doğal bir geçit durumunda olduğundan bu bölgeye tarihte çok önem verilmiştir. Bir doğa harikası olan ve bugün pek kıymeti bilinmeyen Sarıseki Kanyonu, antik dönemden yakın tarihimize kadar (#BelenGeçidi açılana kadar) Yakın Doğu coğrafyasının İskenderun Körfezi’ne çıkış yoludur. Bu yol Amik Ovasından başlayarak #DarbıSakKalesi (#Trapessac) #ŞalenKalesi’ne (#Şıvlan #RocheGuillaume ) ardından Sarıseki Kanyonu’ndan #SarısekiKalesi‘yle sonlanan bir antik güzergahtır. Güzergahın son noktası olan Sarıseki Kalesi’nin eteklerinde yer alan #YunusSütunu bölgenin ilk haritalarından bu yana sürekli bu isimle anıldığı için gerçek amacını ve anlamını yitirmiştir.

Amik Ovası, İskenderun Körfezi arasında, Belen Geçidi henüz açılmamışken kullanılan güzergah : https://maps.app.goo.gl/1f71uveLCtgEuntz9
Yunus Peygamber Mit’i

Yunus Sütunu ismi sadece Müslümanlar tarafından değil Hristiyanlık tarafından da kutsal sayılan bir alan olup, günümüze ulaşan bazı haritalarda da #PillarofJonah ismiyle anıldığı görülmektedir. Hem Tevrat’ta hem İncil’de hem de Kuran-ı Kerim’de bahsi geçen konu ile ilgili bir çok tahmin yürütülmektedir, bir kısım kaynaklarda Yunus Peygamber’in kavmi itaat etmediği için (#Ninova) onları terk eder, bir gemiye biner o sırada çıkan fırtınanın rab tarafından geldiğini bildiği için, gemi tayfası onu suya atar, ardından fırtına durur. Başka bir rivayette (özellikle İncil kaynaklı kitaplarda) Yunus Peygamberi rabbinden kaçan bir peygamber olarak tasvir edildiği görülmektedir. Yunus Peygamber ile ilgili Kuranı Kerim’de Yunus ve Saffat Surelerinde bir takım ayrıntılar verilmiştir. Bütün ayrıntılar için: tr.wikipedia.org

(Bu bölümde yapının bugün ulaşabildiğimiz yazılı kaynaklarda yazılan kısmıylı işleyeceğim, ne yazık ki Yunus Peygamber ile ilgili bilgilerde özellikle bu bölgeyi gösterir veya ima eder bir kaynağa ulaşamadım.)
Septimus Severus Zafer Anıtı

Yunus Sütunu aslen bir savaş anısına dikilmiş zafer anıtıdır. İsmi #SeptimusSeverusTakı (tak: zafer anıtı) olup bu yapı ismini dönemin Roma İmparatorundan almaktadır. Şehrin giriş kapısı olarak (kaynaklarda Suriye kapısı veya Kilikya Kapısı olarak geçmektedir.) #SeptimusSeverus tarafından inşa ettirilen bu yapı tarihi kaynaklarda ‘Septimus Severus Takı’ olarak geçmektedir. Bir zafer anıtı niteliğini taşır ve şehrin giriş kapısıdır yapılış sebebi ise biraz ironiktir.

Bir Roma imparatoru olan, Septimus Severus’un M.S. 194 yılında #PescenniusNiger ‘i mağlup ettiği savaşın sonunda zaferini binlerce yıl yaşatması amacıyla diktirse de bugün bu alan ayakta durduğu halde bütün manasını yitirmiştir. Ülkemizden hem siyasi hem ekonomik olarak fersah fersah geride olan ülkelerde bile aynı döneme ait bir çok zafer anıtı ayakta durmasına rağmen bizim tarih kokan şehrimizin anıtı maalesef HİÇBİR amaçla kullanılmamaktadır. Yapının ve kendisiyle aynı kaderi paylaşın komşusu #SarısekiKalesi’nin makus talihi maalesef yılan hikayesine dönen askeri alanın boşaltılması konusudur. Bir türlü bitmek bilmeyen bu çile bizi tarihten ve doğadan koparmakta.

Anıtsal Kapılar, tarihin ilk şehir örneklerinden bu yana kullanılmıştır. Roma’dan Libya’ya İran’dan İstanbul’a tarihteki bilinen bütün şehirlerde örneklerini görebilmekteyiz. Özellikle Roma döneminde sanat eserine dönüşen ve imparatorluğun gücünü temsil eden bu yapılar, bütün şehirlerde yaygın olarak kullanılmaktaydı. Bu yapılar heykeller, ithaf yazıları ve bazı olayları temsile eden figürlerden oluşmaktaydı. Bu örneğimizdeki gibi (Yunus Sütunu) bazı kapılar şehirler için değil, büyük bir coğrafyanın sınırlarına yerleştirilmiş, sınır kapısı görevi de görmekteydi. Genelde bir zaferin ölümsüzleştirilmesi amacıyla dikilen bu yapılar, genelde başka bir yapılardan bağımsız durumda bulunmamaktadır. Bugün halen şehirlerin, üniversitelerin ve hatta bazı büyük kamu yapılarının kendisine ait anıtsal giriş kapısı bulunmaktadır.

Bahsi geçen bu zafer anıtları ve roma şehir kapılarının bir çok örneği olsa da bugün binlerce yıllık şehrimizin HALA bir şehir kapısı olmaması bir yana, yanında bu durumu anlatır bir tek tabela bile bulunmamaktadır. Zaten yılların verdiği yorgunlukla tel tel dökülen bu alan, demiryolu ve karayolu genişletme çalışmaları sonucunda oldukça çok zarar görmüştür.

Kadim İskenderun şehrine bir çivi çakmak isteyen olursa benim tavsiyem buradan başlaması olacaktır, öyle ki yerel halktan da bazı projeler üretilmiş olsa da henüz bu düşüncelerimiz pek kıymet görmemektedir. Buraya yapılacak bir şehir kapısının bizlere muazzam bir hava katacağını düşünmekten kendimi alamıyorum, umut ediyorum bu alan için de güzel günler görebiliriz. Sizlere benim de bir önerim olacak hemen aşağıya bırakıyorum…

En kısa zamanda belgeselini çekip sizlere sunmaya çalışacağım… Selamlar, sevgiler.

Alexandria (Alexandrette) Kalıntıları ve Pınarbaşı

Nir

Yeni bir seri ile şehrimizin tarihini anlatmaya çalışacağım, bu sebeple haritalar üzerinden hap bilgiler şeklinde sokak sokak, cadde cadde, mahalle mahalle şehrimizin tarihi ile ilgili sizlere bilgi vermeye çalışacağım. İnceleyeceğimiz haritaların bazıları şahsi arşivimde, bazıları arşivlerde veya kütüphanelerde bulunmaktadır. Kaynak göstermeye çalışacağım, çünkü bir çok harita online olarak ulaşılabiliyor, herkesin faydalanması her zaman tercihimdir. Yine haritalar ile söyleyeceğim diğer şey ise ‘çeviri hataları’ her ne kadar #İskenderun tarihini iyi çalışsam da bazı mesleki terimler veya harita bilgileri Osmanlıca, İngilizce, Fransızca ve Almanca olacak, bu sebeple çeviri hataları olursa lütfen bildirmenizi rica ediyorum, böylelikle benim çevirdiğim yanlışlıklar düzelecek bir yandan da sürece sizler de dahil olacaksınız.

İlk haritamızı pandemi sırasında açılan kütüphanelerden birisinden arşivime katmıştım, maalesef notunu almadığım için bu seferlik kaynak belirtemeyeceğim.

Harita, bugün İskenderun Numune Mahallesi yakınlarında bulunan ve henüz dekovil hattı, yerleşim vb tahriple yüzleşmemiş; Mezarlıklar, #Alexandrette harabeleri, dekovil hattına durak olacak Kahvehane, İbrahim Paşa Kanalı ve ünlü Pınarbaşı (su kaynağı) gibi alanları gösteriyor. He ne kadar görselde küçük bir alan olarak görülse de, şehrimizin tarihini öğrenmek adına şahsen bu çalışmaya büyük kıymet veriyorum.

Harita yaklaşık, 1900-1905 yılları arasına ait, bu bilgiyi ise yine haritanın kendisinden ediniyoruz. Dekovil hattının haritada görünmesi bu ve benzeri yapıların ortalama tarihinden yaptığım bir çıkarımdır. Yanlışım varsa affola 🙂

İnceleyeceğimiz alanı haritalarda enlem ve boylam bilgileriyle bulabilirsiniz. (36.5745 Boylam : 36.1677) Bu tepelik alan ve çevresi tamamen sit alanıdır (tescil olmayan yerler de bulunuyor malesef) Haritada numaralandırdığım alanları tek tek anlatacak olursak:

  1. St. Georg Ruine (Aziz George Harabesi) bu harabe 1990’lı yıllarda son taşları da kaldırılan bugün Numune Parkı- Pir Sultan Abdal Parkı olarak bilinen alanda bulunan hıristiyan mezarlığı’nın güneyinde yer almaktadır, zaten haritada bu alan da ayrıca ‘FORT’ olarak işaretlenmiştir. Yine haritaya baktığımızda İskenderun’da uzun süre kurutulmaya çalışılan bataklık çalışmalarından biri olan #İbrahimPaşa kanalını ve o bölgede bir su kaynağı olduğunu görüyoruz. Bu incelediğimiz tepenin birazdan bakacağımız diğer kısmında da bir su pınarı bulunuyor. *Harabe tanımlamasına gelecek olursak, bir çok kartpostalda bu bölgede bir roma havuzu ve su kemeri görülmekte, benim çıkarımım bu ikisinden biri olduğudur. Yine yakın bir alanda bulunan #MacunzusKilisesi ve içinde bulunan mezar kalıntıları da ihtimaller arasındadır.
  2. Kaffeehaus: (Kahve evi, Kahvehane) Bu alan Mert SANDALCI’nın da eserinde bahsettiği, benim de yakın zamanda anlatacağım Dekovil Hattı’nın yakınında bulunan, Roma kalıntısı olduğu iddia edilen ve dönemin insanlarının buluşma yeri olan sayfiye alanıdır. (eski haritanın üst kısmında bulunan Kaptan Yorgi’nin Kahvesini ikinci bölümde anlatacağım)
  3. Ain Wahrscheinliche Ruine Alexandrette: (Muhtemel Antik Alexandrette kalıntıları) En sevdiğim kısım burası, bir kısmı mahalleye yani çarpık (oldukça çarpık) yerleşime yenilmiş, bir kısmı maalesef kendi kurumlarımız tarafından tahrip edilmiş, geniş kısmında çam ağaçları bulunan, güney cephesi ise maalesef #DekovilHattı ile bataklıkların kurutulması için toprakları alınmış, her köşesinde bir mağara mezar, kaya mezarları ve bütün yüzeyde seramik parçaları bulunan bir alandır. Bu alan aslen İskenderun Devlet Hastanesi (yeni hastane) ve hastaneden hemen arkasında yer alan yine içerisinde mağara mezar bulunduran dev bir nekropol alanıdır. Ve hatta bu mezarların bazılarında kazı yapılmış, şehrimizin yazarı Refik KİREÇÇİ’nin eserlerinde #Büyükİskender’in komutanlarının (#İssosSavaşı sonrası) bu mezarlardan birisinde yattığını rivayet etmektedir. Bu alanı karış karış gezdim, şuan kazı yapılmıyor olması şehrimiz için koskoca bir AYIP. İnşallah geleceğe bir avuç toprak kalmadan kıymetini biliriz.
  4. Quellen Ursprungsort: (Su Kaynakları) Bugün #Hatsu tarafından kullanılan, bir kısmı başka alanlardan, bir kısmı ise bizzat oradan çıkan su kaynakları halen durmakta. Yani yakın mahalleler antik bir kaynaktan su içtiğinin farkında bile değil. İskenderun böyle bir şehirdir. Tarihin içinde yüzersiniz, fakat farkında bile olmazsınız. Çünkü: İskenderun bölgenin üvey şehridir.

Görseller için :

Yesemek Açık Hava Müzesi

0

Yesemek, Gaziantep ilinin İslahiye ilçesinde yer alır. İsmini bulunduğu mahalleye de vermiş olan Yesemek Taşocağı Ve Heykel Atölyesi, içerdiği eserler ve bölgeye sağlamış olduğu tarihi katkı açısından oldukça nadirdir. Osmaniye Kadirli ilçesinde yer alan, Karatepe Aslantaş Açık Hava Müzesi gibi Yesemek Açık Hava Müzesi de oldukça geniş bir alana sahiptir. Hazil Dağı’nın (Kurt Dağı) güney bölgesinin Karatepe sırtında yer alan antik atölyede (genel olarak bölgede -özellikle Hassa Leçelik bölgesinde- yoğun olarak bazalt ve diğer taşların renginden dolayı verilmiş bir isim) heykellerin büyük bir kısmı bugün kuzey yamacına baraj yapılan bir tepenin eteklerinde yer almaktadır.

Müzenin girişi

Yesemek kalıntıları ilk kez 1800’lerin sonunda #FelixVonLuschan tarafından fark edilmiştir. İlk kazıları ise Pr. Dr. Bahadır ALKIM tarafından yapılmıştır. Bugün yaklaşık 200 kadar heykelin bu dönemde ortaya çıkarıldığı bilinmektedir. 1990’lı yıllarda İlhan TEMİZSOY tarafından yapılan kazılarda heykel sayısı 300 e kadar çıkmıştır. Yesemek Açık Hava Müzesi bu kazılar ve araştırmaların sonucunda 2005 yılında Gaziantep Müzesi tarafından müze haline getirilmiştir. Müzenin özellikle taş ocağı kısmında yer alan ve henüz toprak altında çıkarılamayan eserler ile birlikte 400 üzerinde heykel taslağının bulunduğu tahmin edilse de yakın tarihte araştırma ve kazı yapılmamıştır.

Müze köy ile arasındaki bağı hiç koparmamış, böylelikle size hem doğa hem kültür yürüyüşü yapmayı sağlıyor.

Heykel Atölyesi’ne ulaşım oldukça kolaydır, konum olarak #Hatay #Kilis ve #Gaziantep illerinin kesişim noktasında bulunduğundan gezi güzergahınızı bu illere göre ayarlarsanız yolculuğunuz sizin için daha da zevkle gelecektir. Sizi yoracak kısım müzeye vardıktan sonra başlayacak, köy ile bağını koparmamış müzeye girer girmez tepenin eteklerinden zirvesine doğru çam ağaçları ve şırıl şırıl akan sular arasından, uzun soluklu bir yürüyüş yapacaksınız, bu yürüyüşünüz boyunca etrafınızda; kapı aslanları, oturan ve kanatlı aslanlar, savaş sahneleri kabartmaları ve diğer mimari parçalarını bulundukları doğal alanda inceleyeceksiniz. Tepenin zirvesinde büyük bir taş ocağından etrafa belirli belirsiz saçılmış onlarca henüz bitirilmemiş çalışmalar da yer almaktadır.

2019 yılında yapılan çalışmalarda kentin doğusunda yer alan sur duvarlarından ve bazı kent kalıntılarından yola çıkılarak ‘bu alanda bir kent kurulmaya başlanıldığı’ fakat Hitit İmparatorluğu’nun son dönemine (MÖ 900/800 Geç Hitit Dön.)yakın olan bu inşa tamamlanamadan bitmiş olduğu tahmin edilmektedir. Bugün bulunan sfensk benzeri heykellerin bir kısmının başka şehirlere götürüldüğü bilinse de bir çok eserin kurulması planlanan şehrin mimarisi için kullanılmak üzere yapıldığı düşünülmektedir. Benzeri bulunmayan bu heykel atölyesi bugün bilinen bir çok Hitit kentine sfensk ve bir çok eser sunmuştur. Sadece günümüzde değil antik dönemde de oldukça az eşi bulunan bu antik atölyenin maalesef bugün kıymeti anlaşılabilmiş değil.

Yesemek Açık Hava Müzesi, antik dönemde taşıdığı önemin yanında heykelcilik adına, kesme ve şekil verme gibi bütün safhaların daha analiz edilmesini sağlamıştır. 2012 yılında Dünya Mirası Geçici listesine dahil edilen müzenin ziyaretçi ortalaması maaleesf çok düşüktür.(https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44395/dunya-miras-gecici-listesi.html) Kalıcı listeye eklenmesi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.

Müzenin çevresinde birden fazla sulama kanalı çalışması bulunmaktadır. Aşağıda yer alan belgeselde görüldüğü üzere sulama kanalı inşaatı eserlerin oldukça yakınına gelmiş durumdadır. Bazı uzmanlar bu gelişmelerin ‘kalıcı listeye girme’ prosedürlerine balta vuracağını iddia etmektedir. Umut ediyorum, önümüzdeki yıllarda Hassa, İslahiye ve çevresinin de turizm konusunda gelişmeler göstererek buranın Hatay-Kilis-Gaziantep üçgeninde verimli bir turizm rotası olduğunu görebiliriz.

Maaleesf sulama kanalı inşaatı müzenin hem görünüşünü hem fiziki durumunu bozmuş durumdadır.

Yesemek Açık Hava Müzesinin yakınlarında yapılan sulama göletleri bölgeye oldukça büyük zarar vermektedir. Basında da oldukça yer kaplayan bu konuyla ilgili maalesef halen bir ilerleme kaydedilememiştir.

Karatepe Açık Hava Müzesine Pazartesi günleri hariç her gün gelebilir ziyaret edebilirsiniz, şimdilik bir ücret veya müzekart turnikesi bulunmuyor. Girişte bir amcamız bulunuyor bazı hediyelik eşyalar satıyor, kendisiyle mutlaka muhabbet edin gerçekten yüreği çok güzel bir amcamız 🙂 Sizlere aşağıda sunduğum belgeselimi Youtube’de beğenip kanalıma abone olursanız sevinirim 🙂 Saygılarımla.

KAYNAK:

  • https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-45350/yesemek-tasocagi-ve-heykel-atolyesi-gaziantep.html
  • https://www.hittitemonuments.com/yesemek/index-t.htm
  • https://www.islahiye.bel.tr/kulturel/yesemek

Düşüş (The Fall)

1920’lerin Los Angelesı’ndayız. Kolu kırıldığı için Los Angeles Hastanesi’nde yatmakta olan 10 yaşındaki Alexandria, burada filmlerde dublörlük yapmakta olan Roy ile tanışır.

Bir çekim sırasında sakatlandığı için yataktan çıkamayan Roy, Alexandria’ya Vali Odious’tan çeşitli sebeplerden nefret eden ve onu öldürmek isteyen 6 adamın hikayesini anlatmaya başlar. Fakat Roy, yaşadığı sorunlar sebebiyle hikayeyi giderek daha karamsar bir hale sokar. Bir süre sonra masal ile gerçeği birbirine karıştıran Roy, kendi acılarından kurtulmak için Alexandria’yı da kullanmaya başlayacaktır.

Ülkemizde de If İstanbul kapsamında gösterilen film, Berlin Film Festivali’nden de ödülle döndü. Tarsem Singh’in 18 farklı ülkede, 26 farklı gerçek mekanda çekimlerini gerçekleştirdiği The Fall’da hiç özel efekt kullanılmadı. Yönetmenin titizliği sonucu çekim ve post-prodüksiyon aşaması 4 yıl süren film, ilk geniş gösterimini ancak 2008’de yapabildi.

Alahan Manastırı

0

Alahan Manastırı, Mersin’in Mut ilçesinde Toros Dağlarının Göksu Vadisi’ne bakan dik bir yamacın tepesinde yer almaktadır. Mut ilçe merkezine ise 23 km mesafede yer alan manastıra, Mersi-Karaman(D715) karayolunun 2. kilometresinden Kuzey-Doğu yönünde yer alan sapaktan (konum:36°47’04.4″N 33°20’46.8″E) 15 km kadar tırmanarak ulaşabilirsiniz. Toros dağlarının bağrına yerleşmiş, yer yer kayalara oyulmuş bu göz alıcı ören yeri 1200 metre yükseklikte yer almaktadır. Manastır sizi, kavurucu sıcakların ortasında muazzam serinlikle, kışın ise bembeyaz bir örtüyle karşılayacaktır. Tarihi dokusu ve eşsiz mimarisiyle Alahan Manastırı, saatler ayıracağınız bir özel bir ziyareti hak ediyor.

Trabzon’da yer alan Sümela, Antakya’da yer alan St. Simeon Manastırı gibi bir yapıya sahip, kapalı duvarların ardında münzevi bir yaşam tarzını sürdürebilmek için tasarlanan manastır kültürünün kökeni 3.yy’a kadar uzanmaktadır. Bu tarihlerde hristiyanlık henüz resmi din olmadığından, ibadet ve ritüllerin gizli yapıldığı düşünüldüğünde benzeri kilise ve manastırların neden kayalara veya sarp yamaçlara inşa edildiğini daha net anlıyoruz. Bugün manastır olan alanların çoğu ilk kiliselerin oldukları alanlar veya bu kiliselere giden yollar üzerinde olan yapılardır, dönemin havarileri tarafından ziyaret edilen ve saklanmak üzere kullanılan bu kiliselerin bir çoğu hristiyanlık resmi din haline gelince kutsal mekanlar ve manastırlar haline dönüşmüştür. M.S. 40-45 yılları arasında özellikle Anadolu’da hristiyanlığı yaymak için bir çok yolculuklar yapmış olan (Havariler) St.Paul ve Barnabas ‘ın bölgede yer alan manastır ve kiliselerde manevi izler bırakmışlardır, bu izlerin etkisini bugün freskler ve çizimlerde görebiliyoruz, yapılan araştırmalarda St.Paul ve Barnabas için böyle bir tapınağın bu bölgede olduğuna ulaşılmıştır.

St Simeon Manastırı’ndan ayrıntı (Hatay-Samandağ)

Alahan Manastırı’nın 440-445 yılları arasında inşa edilmiştir. Tarasis (Tarsus “Miratüliber” adlı Arap tarihine göre, Nuh Peygamberin torunu Tarasis tarafından kurulmuştur.) isimli bir rahip tarafından inşa edildiği düşünülen manastırın, finansmanın Bizans imparatoru tarafından sağlanmıştır. Manastırın en parlak yılları müslümanlığın bölgede yayılmasından sonra (7.yy) sona erdiği düşünülse de, günümüze kadar sağlam gelebilmiştir. 17.yy’da manastırı ziyaret eden Evliya Çelebi yapı için: ‘Ustasının elinden yeni çıkmış gibi duruyor.’ ifadesini kullanmıştır. Bugün siz de ziyaret ettiğinizde hemen hemen aynı hislerle ayrılacaksınız. Bölgede ilk kazıları 1955-1972 yılları arasında Ark. Michael Gough yapmıştır.

Ören alanına giriş yapar yapmaz, eğimli bir patikadan yukarıya doğru yöneldiğinizde keşişler için yapılmış alanların hemen sağında Batı Kilisesini göreceksiniz, bu yapı bazilikal planda yapılmış nefler iki sütun dizisiyle birbirinden ayrılmıştır, girişinde oldukça göz alıcı giriş kapısı ayakta kalmayı başarmıştır. Kilise alanının çatısı tamamen yok olmuştur, batı kilisesine girer girmez sol kısımda yer alan sütunlar ve kemerleri yıkılmış olduğunu fark edeceksiniz, kemer kısımları bugün kilise zeminin solunda yerde sergilenmektedir. İlk kazılarda bulunan sütun başlıkları, sunaklar vb. küçük kalıntılar yine kilisenin zemininde sol kısımda sergilenmektedir.

Alahan Manastırı, Batı Kilisesi Apsisis (Solda yer alan oturma alanları ve hemen yanında sunak)

Sağınızda (kuzey) 10 adet, solunuzda (güney) 10 adet sütun yer almaktadır. Bugün güney yönünde kilisenin sembol yapılarından biri olan ve ayakta kalmayı başarmış 3’lü sütun dizisi ve kemerleri bulunmaktadır. Tam karşınızda yer alan, kilisenin apsis kısmında din adamları için yapılan oturma alanları ve bir adet oldukça göz alıcı bir sunak bulunmaktadır. Batı kilisesinde (doğu kilisesinde olduğu gibi) oldukça ilgi çekici figürler yer almaktadır. Özellikle St.Paul (Tarsus) ve St.Pierre (Antakya) figürleri, Cebrail ve Mikail meleklerinin tasviri, aslan, kartal ve öküz sembolleri, kayaları incelikle işlenmiş üzüm ve balık şekilleri gördüğünüz en güzel işlemelerden biri olacaktır.

Alahan’ın en doğusunda yer alan, ören yerinin simgesi haline gelmiş yapının ismi Doğu Kilisesidir (Manastır). Özenli bir işçilikle kesme taşlardan inşa edilen yapının üst örtü kısmı haricindeki hemen hemen bütün mimari yapısı bütünlüğünü korumaktadır. (Bazı görüşlere göre üst kısmında ahşap bir çatı yer almaktaydı.) Kilisenin kuzey duvarı sabit bir kaya oyularak oluşturulmuştur. Kilisenin üç kapısının girişinde de yoğun bir şekilde bitki ve hayvan (genel olarak balık) motiflerine yer verilmiştir. Kilisenin içerisine girdiğinizde, üç nefli bazilika yapısına benzer bir mimarisi olduğunu göreceksiniz.

Dikdörtgene yakın planlı kubbenin binayı aşan duvarlarında her cephede birer adet olmak üzere dört pencere bulunur. Kemerler ve onları taşıyan sütunlar ile çatıya doğru oluşturulan kare yapıyla(tromp), kubbe çıkılmasına destek sağlanmıştır. Bazı arkeologlar tamamen bir kubbe yapısı olduğunu iddia etse de genel kanı çatının (en azından uzun bir dönem) ahşap olduğunu savunmuşlardır. Doğu kilisesini özel kılan, büyük bir kısmının ayakta olmasından ziyade eşsiz bitki ve hayvan çizimleridir. Hristiyan inancında farklı manalara gelen balık çizimleri, konsolların üzerinde yer alan çiçek sepetleri, haç motifleriyle süslenmiş hayvan çizimleri, kapı eşiklerinde ve kemer yapılarında bir çok girland ile yapı mimari olarak görsel bir şölen sunmaktadır.

Ören yeri, geniş bir alana yayılmış bir plana sahiptir. Batı kilisesi(evangelist bazilika), Manastır (doğu kilisesi), manastır, kaya odaları (keşişlerin inzivası için) ve çevrede yer alan mezarlıklardan oluşan yapıların her biri farklı zaman diliminde inşa edilmiştir, en eski yapının ise ‘Batı Kilisesi’ olduğu düşünülmektedir, oldukça eski bir yapı olmasına rağmen günümüze kadar bazı kısımları sağlam şekilde günümüze ulaşabilmiştir.

2000 yılından bu yana ‘Dünya Kültürel ve Doğal Mirasları Geçici Listesi’nde’ 12. sırada yer alan Alahan Manastırı, bugün ülkemizde yer alan antik kentler ve ören yerleri arasında ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Doğu Akdeniz Bölgesine özellikle Mersin-Adana tarafına geçiş yapacaklar için biraz sapa kalacak bir yol üzerinde olsa da ziyaret edilecek duraklar arasına kesinlikle almanızı tavsiye ediyorum. Zira Alahan Manastırı, gördüğüm onca antik kent mimarisi içerisinde gerek bölge yapısının zorluğu gerekse mimari estetiğin zarafeti ile ayrı bir yere sahip.

Bizzat göremeyecek olanlar veya ön bilgiye sahip olmak isteyenler için düzenlediğim belgeselimi izlemenizi rica ediyorum.

Sevgiler.


1,100BeğenenlerBeğen
10,714TakipçilerTakip Et
1,965TakipçilerTakip Et
347AboneAbone Ol