Alahan Manastırı, Mersin’in Mut ilçesinde Toros Dağlarının Göksu Vadisi’ne bakan dik bir yamacın tepesinde yer almaktadır. Mut ilçe merkezine ise 23 km mesafede yer alan manastıra, Mersi-Karaman(D715) karayolunun 2. kilometresinden Kuzey-Doğu yönünde yer alan sapaktan (konum:36°47’04.4″N 33°20’46.8″E) 15 km kadar tırmanarak ulaşabilirsiniz. Toros dağlarının bağrına yerleşmiş, yer yer kayalara oyulmuş bu göz alıcı ören yeri 1200 metre yükseklikte yer almaktadır. Manastır sizi, kavurucu sıcakların ortasında muazzam serinlikle, kışın ise bembeyaz bir örtüyle karşılayacaktır. Tarihi dokusu ve eşsiz mimarisiyle Alahan Manastırı, saatler ayıracağınız bir özel bir ziyareti hak ediyor.
Trabzon’da yer alan Sümela, Antakya’da yer alan St. Simeon Manastırı gibi bir yapıya sahip, kapalı duvarların ardında münzevi bir yaşam tarzını sürdürebilmek için tasarlanan manastır kültürünün kökeni 3.yy’a kadar uzanmaktadır. Bu tarihlerde hristiyanlık henüz resmi din olmadığından, ibadet ve ritüllerin gizli yapıldığı düşünüldüğünde benzeri kilise ve manastırların neden kayalara veya sarp yamaçlara inşa edildiğini daha net anlıyoruz. Bugün manastır olan alanların çoğu ilk kiliselerin oldukları alanlar veya bu kiliselere giden yollar üzerinde olan yapılardır, dönemin havarileri tarafından ziyaret edilen ve saklanmak üzere kullanılan bu kiliselerin bir çoğu hristiyanlık resmi din haline gelince kutsal mekanlar ve manastırlar haline dönüşmüştür. M.S. 40-45 yılları arasında özellikle Anadolu’da hristiyanlığı yaymak için bir çok yolculuklar yapmış olan (Havariler) St.Paul ve Barnabas ‘ın bölgede yer alan manastır ve kiliselerde manevi izler bırakmışlardır, bu izlerin etkisini bugün freskler ve çizimlerde görebiliyoruz, yapılan araştırmalarda St.Paul ve Barnabas için böyle bir tapınağın bu bölgede olduğuna ulaşılmıştır.
St Simeon Manastırı’ndan ayrıntı (Hatay-Samandağ)
Alahan Manastırı’nın 440-445 yılları arasında inşa edilmiştir. Tarasis (Tarsus “Miratüliber” adlı Arap tarihine göre, Nuh Peygamberin torunu Tarasis tarafından kurulmuştur.) isimli bir rahip tarafından inşa edildiği düşünülen manastırın, finansmanın Bizans imparatoru tarafından sağlanmıştır. Manastırın en parlak yılları müslümanlığın bölgede yayılmasından sonra (7.yy) sona erdiği düşünülse de, günümüze kadar sağlam gelebilmiştir. 17.yy’da manastırı ziyaret eden Evliya Çelebi yapı için: ‘Ustasının elinden yeni çıkmış gibi duruyor.’ ifadesini kullanmıştır. Bugün siz de ziyaret ettiğinizde hemen hemen aynı hislerle ayrılacaksınız. Bölgede ilk kazıları 1955-1972 yılları arasında Ark. Michael Gough yapmıştır.
Batı Kilisesi yakınlarındaki Keşiş Alanları
Batı Kilisesinden Sütun kaidesi ayrıntısı
Ören alanına giriş yapar yapmaz, eğimli bir patikadan yukarıya doğru yöneldiğinizde keşişler için yapılmış alanların hemen sağında Batı Kilisesini göreceksiniz, bu yapı bazilikal planda yapılmış nefler iki sütun dizisiyle birbirinden ayrılmıştır, girişinde oldukça göz alıcı giriş kapısı ayakta kalmayı başarmıştır. Kilise alanının çatısı tamamen yok olmuştur, batı kilisesine girer girmez sol kısımda yer alan sütunlar ve kemerleri yıkılmış olduğunu fark edeceksiniz, kemer kısımları bugün kilise zeminin solunda yerde sergilenmektedir. İlk kazılarda bulunan sütun başlıkları, sunaklar vb. küçük kalıntılar yine kilisenin zemininde sol kısımda sergilenmektedir.
Alahan Manastırı, Batı Kilisesi Apsisis (Solda yer alan oturma alanları ve hemen yanında sunak)
Sağınızda (kuzey) 10 adet, solunuzda (güney) 10 adet sütun yer almaktadır. Bugün güney yönünde kilisenin sembol yapılarından biri olan ve ayakta kalmayı başarmış 3’lü sütun dizisi ve kemerleri bulunmaktadır. Tam karşınızda yer alan, kilisenin apsis kısmında din adamları için yapılan oturma alanları ve bir adet oldukça göz alıcı bir sunak bulunmaktadır. Batı kilisesinde (doğu kilisesinde olduğu gibi) oldukça ilgi çekici figürler yer almaktadır. Özellikle St.Paul (Tarsus) ve St.Pierre (Antakya) figürleri, Cebrail ve Mikail meleklerinin tasviri, aslan, kartal ve öküz sembolleri, kayaları incelikle işlenmiş üzüm ve balık şekilleri gördüğünüz en güzel işlemelerden biri olacaktır.
Batı Kilisesi Giriş Kapısından görünüş. (Bu kapının iç arşitrav ve iç söve çizimleri benzersizdir.)
Batı Kilesi Apsisten kilise merkezi, nef kalıntıları ve giriş kapısı.
Alahan’ın en doğusunda yer alan, ören yerinin simgesi haline gelmiş yapının ismi Doğu Kilisesidir (Manastır). Özenli bir işçilikle kesme taşlardan inşa edilen yapının üst örtü kısmı haricindeki hemen hemen bütün mimari yapısı bütünlüğünü korumaktadır. (Bazı görüşlere göre üst kısmında ahşap bir çatı yer almaktaydı.) Kilisenin kuzey duvarı sabit bir kaya oyularak oluşturulmuştur. Kilisenin üç kapısının girişinde de yoğun bir şekilde bitki ve hayvan (genel olarak balık) motiflerine yer verilmiştir. Kilisenin içerisine girdiğinizde, üç nefli bazilika yapısına benzer bir mimarisi olduğunu göreceksiniz.
Doğu Kilisesi ve Sütunlu yola ören yeri girişinden bakış.
Doğu Kilisesi’ne (Manastır) Sütunlu girişten bakışb
Dikdörtgene yakın planlı kubbenin binayı aşan duvarlarında her cephede birer adet olmak üzere dört pencere bulunur. Kemerler ve onları taşıyan sütunlar ile çatıya doğru oluşturulan kare yapıyla(tromp), kubbe çıkılmasına destek sağlanmıştır. Bazı arkeologlar tamamen bir kubbe yapısı olduğunu iddia etse de genel kanı çatının (en azından uzun bir dönem) ahşap olduğunu savunmuşlardır. Doğu kilisesini özel kılan, büyük bir kısmının ayakta olmasından ziyade eşsiz bitki ve hayvan çizimleridir. Hristiyan inancında farklı manalara gelen balık çizimleri, konsolların üzerinde yer alan çiçek sepetleri, haç motifleriyle süslenmiş hayvan çizimleri, kapı eşiklerinde ve kemer yapılarında bir çok girland ile yapı mimari olarak görsel bir şölen sunmaktadır.
Doğu Kilisesi güney kapısı nişleri tromp ve sütun başlıkları detayları.
Doğu Kilisesi orta kapısından canlı ve yapay bitki örnekleri
Ören yeri, geniş bir alana yayılmış bir plana sahiptir. Batı kilisesi(evangelist bazilika), Manastır (doğu kilisesi), manastır, kaya odaları (keşişlerin inzivası için) ve çevrede yer alan mezarlıklardan oluşan yapıların her biri farklı zaman diliminde inşa edilmiştir, en eski yapının ise ‘Batı Kilisesi’ olduğu düşünülmektedir, oldukça eski bir yapı olmasına rağmen günümüze kadar bazı kısımları sağlam şekilde günümüze ulaşabilmiştir.
2000 yılından bu yana ‘Dünya Kültürel ve Doğal Mirasları Geçici Listesi’nde’ 12. sırada yer alan Alahan Manastırı, bugün ülkemizde yer alan antik kentler ve ören yerleri arasında ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Doğu Akdeniz Bölgesine özellikle Mersin-Adana tarafına geçiş yapacaklar için biraz sapa kalacak bir yol üzerinde olsa da ziyaret edilecek duraklar arasına kesinlikle almanızı tavsiye ediyorum. Zira Alahan Manastırı, gördüğüm onca antik kent mimarisi içerisinde gerek bölge yapısının zorluğu gerekse mimari estetiğin zarafeti ile ayrı bir yere sahip.
Bizzat göremeyecek olanlar veya ön bilgiye sahip olmak isteyenler için düzenlediğim belgeselimi izlemenizi rica ediyorum.
Döner ya da döner kebap tarihsel olarak ilk kez Osmanlı’da 19. yy da görülmekte, her ne kadar küçük değişiklikler olsa da başka ülkeler zamanla öykünerek bu tadı bugüne taşımışlar.(Suriye ve Arabistan’da #Şavurma, Yunanistan’da #Giro, Meksika’da ise #taco) Gayri resmi olarak memleketi Hatay olarak bilinen bu leziz yemeği kabaca şöyle tanımlayabiliriz: Etin (veya tavuk) bazı baharat ve özel soslar ile terbiyelendikten sonra büyük bir şişe geçirilip dik bir şekilde pişirilmesiyle ortaya çıkan leziz bir yemek türüdür. Bunun da makalesi olur muymuş demeyin. Yüzbinlerce gariban ve öğrencinin ana öğünü olan döner hem hızlı pişirilebilmesin hem de hızlı tüketilebilmesi nedeniyle bugün yurt içi ve yurt dışında yüz binlerce şubeye ulaşmış durumda.
Döner ve Döner Kebap tarihi
Ülkemizin dört bir yanında, Antakya ve İskenderun Döneri (Hatay Döneri yoktur, ya Antakyadır ya İskenderun) olarak yayılan bu fast food çılgınlığının adını koymak tabi ki bir Hataylıya kısmet olmalıydı:) Her şehrin ilçeleri arasında bazı tatlı tartışmalar olmuştur, bir gastronomi şehri seçilen ve onlarça çeşit (37) baharatı bulunan Hatay’da ise bu tartışma tabi ki yemekten çıkmalıydı ve öyle oldu 🙂
Bugüne kadar döner sevdamızı en iyi japonlar anlattı 🙂
Antakya ve İskenderun Döneri, Hatay (ve yakın zamanda hemen hemen bütün şehirlerde) fast food için vazgeçilmez bir seçenektir. Hatay’da çocuklara bile burger, pizza vs teklif etmeden evvel ‘döner yerm misin?’ diye sormak zorundasınızdır. Bir Hataylı başka bir arkadaşıyla buluşacağında, %75 dönercide buluşacaktır. (%25 buluştuktan sonra dönerciye gidecektir.) Ve hatta bir Hatay’lı başka bir şehre yerleşecekse ilk önce dönercisini dener bulur ve mümkünse ona yakın yerlerde oturur, şehri ona göre tarif eder ve öğrenir. Hatay’ın şehirlerinde bugün bütün iletişim ve sosyal medya imkanlarına rağmen yaygınlaşan diğer fast food çeşitlerinin diğer şehirlerde olduğu kadar yaygınlaşamadığın görmekteyiz.
Bu tutkuyu ister fiyatına yorun, ister alışkanlıklara isterseniz hızlı yapılabilmesine, biz Hataylılara göre dönerin lezzetini hiç bir yemek alamaz:) Yaygınlık aynı zamanda lezzetin gelişmesine yol açmıştır, bu sebeple gerçek bir döner sevdalısı Hataylıya en iyi döner nerede yapılır diye soramazsınız. Öncelikle alacağınız cevap, İskenderun Döneri mi ? Antakya Döneri mi ? olacaktır. Durun hemen kafanız karışmasın, yaygınlık gastronomi konusunda inanılmaz bir zenginliği olan Hatay’da kahvaltıda bile 20 çeşit yiyecek olduğunu düşünürsek, döner konusunda da farklılık olması kaçınılmaz. Dolayısıyla her işletmede her köşe başında farklı bir lezzet keşfedeceksiniz.
Her Hatay’lının aklında bir dönerci açma fikri vardır 🙂 Özellikle gurbette. https://eksisozluk.com/
Hatay’da döner yerken kimse etini tokatlamaz, kimse tavayı tencereyi havaya atıp kapmaz, kimse size ateşle şov yapmaz, siz dürümünüzü söylersiniz ve gelene kadar hayal kurarsınız 🙂 gelir gelmez ise aklınızda tek soru vardır!? -Acaba bir tane daha yiyebilir miyim:) Her iki tür dönerin tamamlandıktan sonra farklı ısıtma ve sarılma yöntemleri vardır. Her iki dönerin ekmeğinin çok ısınması olmazsa olmazdır, Hatay’da soğuk döner yiyemezsiniz 🙂 Şekil olarak da farklı örnekleri vardır, örneğin ‘zurna sarım’ dediğinizde döner ekmeğiniz yandan sarılacak ve ince uzun bir şekil alacaktır. Bu şekilden ötürü zurna ismi verilmiş, ekmeğin bu şekilde sarılarak seven kişilere sorduğumuzda (mesela ben:)) döner malzemelerinin tadını daha fazla aldıklarını söylemektedirler, aynı zamanda bu şekilde rahat bir yiyebilirsiniz. Bazı ekmekler özel acı sosla, bazı ekmekleri ise (soba borusu diyoruz:)) bir kaç ekmek birleştirerek sarılabilmektedir. Farklı işletmeler ekmeğin acısının tonuna göre bile dönerlerine farklı isimler vermişlerdir. (Asabi, çılgın ,psikopat, fuat abi, sırık gibi :)) (Bunlar kesinlikle gerçek isimler:))
Farklı şekillerde sarılmış Zurna ve Sırık Dönerler.
Hem et hemde tavuk olarak sunulan ama genel olarak ünlü işletmelere sorduğumuzda asıl olanın tavuk olduğunu belirttikleri İskenderun ve Antakya Döneri garip bir şekilde birbirlerinin bulunduğu yerlerde yapılabiliyor:) Yani sadece şehir dışında değil, İskenderun’da Antakya Döneri, Antakya’da İskenderun Döneri yiyebilirsiniz 🙂 Öncelikle İskenderun Döneri ile Antakya Döneri arasındaki farkı anlatmakta fayda var. Şehir dışında gördüğünüz tabelada HATAY DÖNERİ yazıyorsa orada bir pislik arayabilirsiniz 🙂 Döner Hataylıysa: ya İskenderun Döneridir, ya da Antakya. Özelliklerine gelecek olursak:
Antakya Döneri:
Antakya Döneri’nde başlıca fark ekmeğin türüdür, ekmeği ultra ince (bazı yörelerde yapılan yufka ekmeğe benzer) bir ekmektir bunun dışında içerisinde ise; kızarmış patates, turşu, ketçap veya mayonez (Hatay’da pek hazır kullanılmaz, el yapımı kullanılır ve mayonez sarımsaklı olur.) Antakya döneri tavukla olmaz kardeşim! diyen dostlar da olacaktır:) Evet, Antakya Döneri’nin bir yaygın kullanımı da et döneridir ve bu döner yine farklı bir sos ile yapılmaktadır. Antakya’da bazı işletmeler, yoğunluk sebebiyle bu lezziz döneri randevu usulüyle satmaktadır.
Antakya Döneri sunum örnekleri
Bazı İskenderun’lular memleket aşkını, damak tadına değişirken görüntülenir:) https://eksisozluk.com/
Yine her iki dönerin de soslarının belirleyici faktörü, bir çok şehrimizde bulunmayan salçalar ile yapılmış soslardır. Ayrıca belirtmekte fayda var, ekmeğe sürülen acı sos ile dönerin üzerine akıtılan (ve Hatay’da siz döner yerken yanında sunulan) sos aynı sos değildir. Hatay’da he evde hem domates hem biber salçası bulunmaktadır, bazılarımız bunu abartıp süs biberi salçası bile yapıyor. Bu salçalar ile yapılan ketçap vari sos, kesinlikle hazır ketçap tadıyla aynı değildir. Kısacası, mevsiminde doğal domates ve biberler ile güneşte kurutularak yapılan salçalar Hatay dönerlerine özel bir tat vermektedir.
İskenderun Döneri:
En başta ekmeği anlatmak gerekiyor, İskenderun Dönerinde ekmek öyle Türkiye’nin her yerinde rastlayabileceğiniz bir her hangi bir pide ekmeği değildir, şehir dışında işletme açan kişilerle yaptığımız sohbetlerde aynı ekmeği yapabilmenin mümkün olmadığını, süreklilik sağlamak için Hatay’dan fırıncı ustası getirttiklerini bile duymuştum. İskenderun döneri ince, ısıtıldığında ve sarıldığında parçalanmayan ve ısırıldığında sünmeden kopabilen leziz bir ekmek ile yapılır.
Bazı dönercilerimiz İskenderun ve Antakya dönerini yine tercihen Et Döner olarak sunmaktadır.
İskenderun Dönerinin ekmeği genelde sossuz olur, fakat bazı mekanlar leziz soslarıyla yine farklı denemeler yapabilmekte. Bu dönerde kebabımsı bir tad alabilirsiniz, bunun sebebi ise içerisinde soğan bulunmasıdır, soğanla birlikte sumak ise yine her işletmede yer almamaktadır. Bazı işletmeler turşuyu İskenderun Dönerinin içerisine de farklı tat oluşturmak adına koymaktadır. Acı tutkunları için ise (her iki dönerde de) dönerin içine özel olarak cin biberi, süs biberi, hint biberi ve hatta Samandağ Biberi dilimlemektedir. Sürekli kaynayan leziz sosuyla damak çatlatan bu lezzet, genelde acı Samandağ Biberi ile servis edilmektedir.
Hatay’da döner tüketiciler ile ilgili yapılan bir araştırma da, döner tüketen insanların öncelikli kriterlerinin; personel davranışı, lezzet, sağlıklı olması, sosyal ortam, porsiyon büyüklüğü, yöresel özellikleri ve erişim kolaylığı gibi faktörler ortaya çıkmaktadır. Yapılan araştırmada, cinsiyet, yaş, gelir düzeyi, meslek, eğitim düzeyi ve ailedeki birey sayısı gibi faktörlerin işletme seçiminde farklılıklar yarattığı belirtilmiştir.
Örneğin İskenderun ilçesinde yapılan araştırmaya katılanların%40,6’sının hafta sonlarında ve %70,7’sinin öğlen yemeği öğünü olarak İskenderun döneri tükettikleri görülmektedir. Araştırmaya katılanların %51,2’si zincir restoran işletmelerini tercih ederlerken katılımcıların %76,3’ü şehir dışında olduklarında dahi diğer fast food ürünleri yerine İskenderun dönerini tercih ettikleri tespit edilmiştir. Yine aynı araştırmada denek olarak soru sorulan 941 kişinin %7’sinin her gün döner yediği, %62sinin haftana en az bir kez döner yediği görülmektedir. Yine aynı araştırmaya göre, İskenderun döneri tüketicilerinin tüketim özellikleri incelendiğinde, tüketicilerin %40,6’sının hafta sonları, %38,4’ünün ise hem hafta içi hem de hafta sonu İskenderun döneri tükettikleri tespit edilmiştir. Tüketicilerin %41,7’sinin haftada birkaç kez İskenderun döneri tükettikleri, %70,7’sinin öğlen yemeği olarak tükettikleri, %59,7’sinin arkadaşları ile İskenderun döneri tükettiği ve %51,2’sinin zincir restoranları tercih ettiği görülmüştür.
Her yaştan insanı birleştiren, bizim iki gözümüzün çiçeği döner 🙂
Dışarıda yemek yemeyen eşiniz mi var? kayın valideniz asla ev dışında yemek yemiyor mu? Lokanta, Restoran beğenmeyen bir kadın arkadaşınız mı var? hemen soluğu bir dönercinin yanında alın, sorun çözülecektir. Tabi ki bu iddiamızın da bir bilimsel dayanağı bulunuyor. Her ne kadar İskenderun’da döner yiyen kişilerin büyük çoğunluğu erkek olsa da, kadınlarında (özellikle çalışan) özellikle öğle yemeklerinde yoğun olarak döner yedikleri tespit edilmiştir. Tüketicilerin sahip oldukları çeşitli özelliklerin İskenderun döneri tercihlerinde çeşitli farklılıklara sebep olduğu tespit edilmiştir. Örneğin, Kadınların İskenderun döneri tercihlerinde lezzet faktörüne erkeklere oranla daha fazla önem verdikleri tespit edilmiştir.
Evet dostlar bir gece yarısı yazdığım bu yazının benim için ne kadar zorlu olduğunu tahmin etmişsinizdir:) Sizlerden linç yememek için en iyi döner şurda olur, şu döneri kaçırmayın dememeye ve fotoğraflardan reklamları silmeye özen gösterdim. Son soruyu size bırakıyorum, aşağıda yer alan ankete hep birlikte cevap verelim. Anketin sonucunda 2 çifte (2*2=4 kişi karışıklık olmasın:) 1. seçilen işletmelerde döner ısmarlayacağız:)
Sevgilerimle.
[poll id=”3″]
[poll id=”4″]
03/01/2021 TARİHİNDE, FAHREDDİNOSMANCA’NIN İNSTAGRAM HESABINDAKİ GÖNDERİYE GÖRE ÇEKİLİŞ YAPILACAKTIR. ANKETE EKLETMEK İSTEDİĞİNİZ İŞLETMELERİ YİNE AYNI İNSTAGRAM HESABINA MESAJ OLARAK İLETEBİLİRSİNİZ.
Türk Dil Kurumu sözlüğünde ise define “Toprak altına gömülerek saklanmış para veya değerli şeyler, gömü” olarak belirtilmiştir (www. tdk.gov.tr,) Toprağın altında bulunan ve değeri para ile ölçülebilen eski eser, değerli maden ve taş gibi nesneler define olarak tanımlanır. Yine, toprak altında bulunan arkeolojik değeri bulunan nesneler de define olarak değerlendirilmektedir.
TMK m. 772’ye göre ise “bulunmalarından çok zaman önce gömülmüş veya saklanmış olduğu ve duruma göre artık maliki bulunmadığı kesin olarak anlaşılan değerli şeyler define sayılır” şeklinde belirtilmiştir.İnsanlığın ortak mirası olduğu kabul edilen kültür varlıklarının gelecek nesillere ulaşabilmesi adına korunması genel kabul gören bir prensibe ise ‘Kültür Varlığı’ denilmektedir.
KTVKK’da yer alan düzenlemeye göre kültür varlıkları; “tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır”.
Yukarıda bahsettiğim tanımlara uygunluk gösteren, tarihi değeri olan; araç, gereç ve hatta devasa yapıları bile taşıyarak – zarar vermeyi göze alarak- resmi kurumlardan izin almaksızın kaçak şekilde ve genellikle bireysel olarak kazı yaparak, bazen yurt içinde bazen yurt dışına taşıyarak define arayan/satan kişiler defineciler olarak adlandırılmaktadır.
Kültür Mirası: (Anıtlar,Sitler ve Yapı Toplulukları olarak üç ayrı gruba ayrılır) Tarih, sanat veya bilim açısından istisnaî evrensel değerdeki mimari eserler, heykel ve resim alanındaki şaheserler, arkeolojik nitelikte eleman veya yapılar, kitabeler, mağaralar ve eleman birleşimleri, etnolojik veya antropolojik bakımlardan istisnaî evrensel değeri olan insan ürünü eserler veya doğa ve insanın ortak eserleri ve arkeolojik sitleri kapsayan alanlar. (Kaynak:Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi-UNESCO)
Hepimiz biliyoruz ki, dünyada her şeyin bir limiti, her kaynağın bir sonu var. Fakat acımasız insanoğlunun doğayı, tarihi ve hatta kendinden başka herkesi yok etme hissi bu yüzyılda oldukça kabarmış durumda. Ülkemizde sit alanlarının ve arkeolojik kalıntıların yaygın olması, bir yanılsamaya yol açıyor; ‘bu kırılgan mirasın, yarattığı zenginliğin ilelebet var olacağı ve kaybedilmeyeceği düşüncesi’. Bu düşünce temel alınarak; ‘insanlığın ortak mirası fikrine’ ve ‘kültür mirası bilincine’ sahip olmayan insanlar hemen hemen her şehrimizde yağmaya, yapıların değersizleştirilmesine ve tahrip edilmesine ya yol açılıyor ya ortak oluyor.
İzin alınmadan yapılan kazılar ile ilgili yasalar son derece ciddi yaptırımlar olsa da, kurumların altyapı ve personel yetersizliği, güvenlik güçlerinin görevlerinin yoğunluğu vs. sebepler ile ülke genelinde pek uygulanamamaktadır. Elbette her bireyin, kültür miraslarımıza ve tarihe hak ettiği değeri vermesi için bir bilincin oluşturulması gerekiyor. Bu düşünce ile geçtiğimiz yıl ülkemizde düzenlenen ve çok değerli kurumların himayesinde bir proje başlatıldı; SARAT.
SARAT PROJESİ: adını İngilizce ‘Safeguarding Archaeological Assets of Turkey’ (Türkiye’nin Arkeolojik Varlıklarının Korunması) ifadesinin baş harflerinden alır. Projenin amacı, Türkiye’nin arkeolojik varlıklarının korunması için bilgi-kapasite ve farkındalık artırmaktır. SARAT, Türkiye’nin arkeolojik varlıklarının korunmasına, insana yönelik kapasite ve farkındalık arttırıcı yaklaşımlarla katkı sunmayı hedefleyen bir projedir.
Bu muazzam örnek proje ile bir çok tarih sever (ne mutlu ki bende:) ) en temel düzeyde Kültür Mirası ve Arkeolojik Kalıntıların ne olduğu, nasıl korunması gerektiği konusunda konunun uzmanları tarafından kısa ve oldukça verimli bir eğitime tabi tutuldular. Eğitimler sadece meraklılar için değil, bizzat şehir şehir gezen ve ‘yerelde arkeoloji toplantıları’ yapan uzmanlar, Arkeoloji haberlerinin nasıl olması gerektiği ile ilgili toplantılar ve eğitimler düzenlenmişti.
Sarat Eğitimlerinin bugün tekrar başlatıldığı duyuruldu!
Süreci izledikten ( ve katıldıktan) sonra, hali hazırda devam ettirdiğim kültür projemde bir çok yeni fikir oluşturmada temel oldu ve bugün okumuş olduğunuz yazı fikri yine bu eğitim sonucunda ortaya çıktı. Eğitimlerin sonucunda gördüm ki, özellikle ülkemizde kültür miraslarımızı korumak için en önemli safha konu ile ilgili bir bilinç oluşturmak. Sokaktan geççen her bireyin, tarihe zarar veren bir temas gördüğünde karşı duran bir fikir üretecek hale gelmeli.
Bütün bunların sonucunda; Tarih öğrenmeye başladığım ilk günden beri aklımda olan, Kültür Mirası güvenliğini sağlayacak bir kolluk gücü olan ve koruculuk mantığıyla ( ve mümkünse gönüllülük esaslı) çalışacak bir oluşumu yüksek sesle söylememe vesile oldu. Bu oluşum; TARİH KORUCULUĞU.
Kervansaray bacalarına takılan klimalar, yüzyıllık yapıların çörtenlerine dubel ile takılmış plastik gider boruları, dinamit ile patlatılan lahitler, her sit alanını süsleyen bubi tuzağı tüneller, tarihi kapılara ansızın vidalanmış çirkin tabelalar, taş yapılara iliştirilmiş cam kapılar, matkap ile ortasından delik açılmış steller, alenen satışa çıkarılmış dedektörler ve tabi ki her tarihi eserin gediklisi sprey boyalar … Bakir bölgelerde, dağlık alanlarda bulunan el değmemiş eserleri ve geçmiş dönemde yurt dışına kaçırılan yüzlerce eseri hiç saymıyorum bile. Bütünüyle bu eksiklikler ve kayıtsızlıklara karşı, toplumun bilgi/güven ilişkisini samimiyetle sağlayan bir modele ve bu modelinde gönüllülük esasıyla çalışacak ve işin ehli ‘koruculara’ ihtiyacı var.
Çok açıkça belli ki her şey aynen bu şekilde giderse, çocuklarımıza bir çok eserin sadece fotoğrafını gösterebileceğiz. Yine çok açıktır ki, kurum ve kuruluşlar bu yarayı kapamaya yetmiyor, yetemiyor. Sadece envantere kayıt yapmak ve fotoğraflamak ile bazı şeyler korunmuyor. Toplumun büyük bir çoğunluğu tarihe sahip çıkmak istemeden, hiç bir eser hiç bir kalıntı güvende değildir.
Sorunlarımız çok net, çok açık. Her köşe başında gözümüze sokuluyor. Her gün sokak köşesinde sprey boyası sıkılmış çeşmeler, haketttiği değeri görmeyen yapılar görüyoruz. Her yeni haberde, ‘zaten biz adam olmayız’ vb tepkiler verip bu haberleri es geçmeye normalleştirmeye başladık. İşte benim itirazım bunadır, inanıyorum ki biz gençler iletişim ve medyanın gücünü de kullanarak, taleplerimizi şikayetlerimizi ilgili mercilere ulaştırırsak, ‘Tarih Koruculuğu Sistemi’ kültür bakanlığı tarafından da ciddiye alınacak ve kurumsal adımları atılabilecektir. Bu sebeple buradan, tarihe gönül vermiş herkesi, yetkisi ve gücü olan büyüklerimizi, hiç bir gücü olmayıp sadece bu konuya üzülen ama isyan edebilecek cesareti olan kardeşlerimi; HEPİNİZİ çağırıyorum.
Ben hepinizi, kendi şehrinize, ülkenizin zenginliğine sahip çıkmaya çağırıyorum. Her birey kendisini sadece bir eserin hami ilan ederse, zaten hiç bir şey yapmamıza gerek kalmayacak. Tarihi bizden, yine biz korumalıyız. Bir çok eseri çöp içinden kurtarmaya, kendi insanımıza tarih sevdirmek isteyen herkese sesleniyorum. belki ilk etapta Tarih Koruculuğu sisteminin kurulmasını biz sağlayamayız , fakat aynı derde sahip yüzlerce insan tanıyorum. Gelin sesimizi duyuralım. Şikayet etmekten vazgeçelim, elimizi taşın altına koyalım.
Yazımın bütün kelimeleri ve harflerince teşekkürler sevgili, HALİD ESAD
KAYSERI DE HIDIRELLEZ TEPESIN DE BULUNAN TARIHI YAPI HIZIR ILYAS KOSKU NUN HALI TEPKI TOPLUYOR MHP LI TALAS MECLIS UYESI ABDULLAH CELEBI YETKILILERI GOREVE DAVET ETTI FOTO KAYSERI DHA
Doğu Akdeniz’in en önemli kentlerinden olan Sagalassos, antik çağlarda Pisidya’nın başkentliği yapmıştır. Antalya’ya 110, Isparta’ya 41 km uzaklıkta olup, Burdur’un Ağlasun ilçesinin kuzeyinde yer alır. Batı Toros dağlarının yaklaşık 1500m yüksekliğinde yer alan hakim bir tepeye kurulmuş antik kente Ağlasun kent merkezinden yaklaşık 7 km boyunca sarp bir dağa tırmanarak ulaşabilirsiniz.
Kültür bakanlığına bağlı her müze gibi, burada da ister ücret ile isterseniz müze kart ile giriş yapabilirsiniz. Sagalassos Antik Kenti’nin hemen girişinde sol kısımda oldukça büyük bir kafe yer alıyor, kenti gezdikten sonra uzun yürüyürüşler ve sarp arazi sizi yoracağı için daha sonra burada dinlenmek isteyebilirsiniz.
Sagalassos ismi hitit metinlerinde geçen şehirlerden olan ve luvi dili kökenli salavassa’dan geldiği düşünülmektedir. Salavassa, yüksek kayalıktaki kale manasına gelmektedir. 2009 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunan kent, uzun uğraşlar sonucunda 2017 yılında Dünya Mirası Listesinde kesin olarak yerleşmiştir.
Kent kabaca ikiye ayrılır, antik kente girdiğiniz yolun sol kısmı aşağı şehir, sağ üst kısmı da tarih olarak daha sonra inşa edilmiş olan yukarı şehirdir. Aşağı şehir kısmı, aşağı agora, severuslar çeşmesi, imparatorluk hamamı, macellum, hadrian tapınağı, hadrian çeşmesi ve sütunlu cadde yer alır.
Sagalassos Antik Kenti İmparator Hadrian döneminde çok önemli bir dini merkez haline gelmiştir. Bu sebeple inşa ettirilmiş, bir çok tören ve bayramlara ev sahipliği yapan ve kentin girişinde yürüyüş yoluyla başlayacağınız parkurun hemen başında, sol kısımda: ‘mermer tabanlı imparatorluk hamam salonu’ yer almaktadır. Hamam’ın arkasında ise severuslar çeşmesi ve aşağı agora bulunur. Hamam mermerlerinin büyük kısmı günümüze yetişmese de bir çok kemer ve sütun halen sağlamlığını korur.
Hamamdan sonra, parkuru takip ederek aşağı agora macellum’unun yanından kısa bir yürüşüyle, yukarı agora’nın güney anıtsal kapısına ve Antoninler Çeşmesine ulaşacaksınız. İki adet anıtsal kapısı olan yukarı agoranın, dev güney kapısından agora alanına girmeden bir kaç dakika önce Antoninler Çeşmesinin şırıltılarını duyamaya başlayacaksınız…
Hamam ve çeşmeleri şehri bir gerdanlık gibi süslemiş bu muazzam antik kentin şüphesiz en çekici eseri, Antoninler çeşmesidir. Çeşme ismini Roma dönemindeki Antoninler Döneminden almıştır, çeşmenin bulunduğu alanda daha önce inşa edilmiş Augustus Çeşmesi bulunmaktaydı, Antoninler bu çeşmenin üzerine inşa edilmiştir.
Bu görkemli yapının içinde yer alan heykeller replika olup, orijinal heykeller Burdur Müzesinde yer almaktadır. Dakikalarca bakacağınız, her ayrıntısına ayrı ayrı gözlerinizin dalacağı bu çeşmenin mimari olarak bu büyüklükle benzeri bulunmuyor, uzun süren çalışmalar sonucunda suyun yüzyıllar sonra tekrar akmaya başlaması ise bizler için eşsiz bir şans olsa gerek.
Agoraları, hamam ve çeşmeleri ile anılan Sagalassos’un eşsiz zenginliği, dünyanın en yüksek rakımlı 9000 kişilik tiyatrosu ve kendine has, kaya mezarlarını maalesef gölgede bırakıyor. Hellenistik döneminin sonunda yapılmış tiyatronun üzerine inşa edilmiş, antoninler çeşmesinin güney doğusunda yer alan ve önemli bir kısmı ayakta kalmayı başarmıştır.
1700’lü yılların başında Fransız seyyah Paul Lucas tarafından keşfedilen kentte ülkemiz adına ilk çalışmalar 1990 yılında Marc Waelkens’a tam kazı yapma yetkisi verilmesiyle başlamıştır. Marc Waelkens kente bir çok su kaynakları, hamam ve çeşmeleri olması sebebiyle Sagalassos’a ‘su şehri’ ismini vermiştir. Kazılarda ortaya çıkan en önemli iki eser, yaklaşık 5.5 metre boyu olan İmparator Marcus Aurelius ve İmparator Hadrian’a ait heykeller olup bu eserler Antoninler Çeşmesinde replikaları yer alan heykeller ve diğer tüm eserler ile birlikte Burdur Müzesinde sergilenmektedir.
Burdur ve çevresine yolunuz düşerse ya da Sagalassos’u ziyaret etmeye karar verirseniz yakınlarda bulunan, Burdur Müzesini, Kibyra Antik Kentini ve Salda Gölünü ziyaret etmeyi unutmayın.
Sizler için hazırladığım kısa belgeselimi izleyip, kanalıma abone olursanız çok sevinirim 🙂
Kibyra Antik Kenti, Burdur Gölhisar ilçesinin Horzum mahallesinde yer alır. Kibyra antik kentinin, yerleşim alanı oldukça büyüktür (Yaklaşık 500hektar) Kibyra birbirinden derin yarlarla ayrılan hâkim üç tepe üzerinde oturmaktadır. Antik kent Gölhisar İlçesine 4km uzaklıkta bulunur.2006 yılında Burdur Müzesi başkanlığında başlatılan kazı çalışmaları, günümüzde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı adına Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şükrü Özüdoğru başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmektedir.
Solda Antik Tiyatro ve Odeon, orta kısımda agora sağda Stadium.
Bana göre, ilçe ve hatta Burdur özellikle kültür turizmi tanıtımı açısından oldukça zayıf görünüyor, öyle ki Kibyra’yı ziyaret ettiğimde bugüne kadar gelmediğim için pişman oldum diyebilirim, fakat ben bile bizzat araştırdığım için merak ettiğim #Medusa için gelmiştim. Kibyra Antik Kenti pek bilinmese de, yöre halkıyla konuştuğumuzda, Antik kente hızlanan restorasyon ve kazı çalışmaları sonrasında, özellikle #Medusa mozaiğinden sonra oldukça rağbet gördüğünü iletmişlerdi, umut ediyoruz bu muazzam gladyatör şehri hak ettiği ilgiyi görür.
Antik kente Gölhisar ilçesi çevre yolundan, ilçenin batısında Akdağ’a doğru güzergahtan, yerleşim ve imar çalışmaları devam eden bir yol boyunca tırmanarak çıkıyorsunuz. Yol ulaşım için gayet uygun. Benim ziyaretimde henüz Müze kart ve bilet işlemleri başlamamıştı fakat müzenin internet sitesinde Müze Kart ile giriş işlemi görülüyor.
Kentin girişinde solda muhteşem bir anıtsal kapı ile Antik Tiyatro, 12-13 bin kişi kapasitesi ile en görkemli stadyumu bulunmaktadır. Küçük bir doğa turu yapacağınız antik kentte, stadyumdan sonra kısa bir yürüme mesafesinde sırasıyla bazilika, yukarı ve aşağı agora, hamam, gymnasion, tiyatro ve meclis binası ile planlı anıt mezar, hamam, yuvarlak kuleli tak ve su yolları görülmektedir.
Ünlü coğrafyacı Strabon’un bilgilerine göre Kibyra önemli bir askeri güce sahipmiş, bugün ‘Gladyatörler Şehri’ olarak anılan antik kentin stadyum’u gözlerinizi kamaştıracak ve bölgede üç diğer antik kentle birlikte kurduğu ittifaka 30 bin civarında piyade ile 2 bine kadar atlı asker gönderebildiğine şaşırmayacaksınız.
Medusa (M.S 1. yüzyılın ilk evrelerine dayanan, mitolojide “Gözlerine bakan kötü niyetli kişileri taşa çevirdiğine” inanılan “yılan saçlı, keskin dişli, dişi canavar” )
Meclis binası/müzik evi 3 bin 600 kişi kapasitesiyle Antik Çağ Anadolu’sunun en görkemli eserlerindendir. Bu yapının zemin döşemesi olan; Medusa Onu tasvir eden “Opus Sectile” tekniğiyle yeşil ve beyaz renkli mermerlerden inşa edilen mozaiğin dünyada benzeri bulunmuyor. İzlerken dakikaların nasıl geçtiğini anlamayacaksınız. Bazı arkadaşlarım zaman zaman bu mozaiğin üzeri kapalı iken ziyaret ettikleri için çok yakınmışlardı, takip etmekte yarar var:)
Medusa (M.S 1. yüzyılın ilk evrelerine dayanan, mitolojide “Gözlerine bakan kötü niyetli kişileri taşa çevirdiğine” inanılan “yılan saçlı, keskin dişli, dişi canavar” )
2011 yılında meclis binası önünde, Anadolu’nun en sağlam ve en büyük mozaik alanı olma özelliği taşıyan, 540 metrekare alanı kaplayan mozaik ortaya çıkarılmıştır. (Tabi ki bu ünvanı; 2019 yılında #Hatay #Antakya ‘da açılan #NecmiAsfuroğluMozaikMüzesi ‘nde bulunan 1050m2 mozaiğe kaptırmış bulunuyor.) Yine meclis binası önünde, Geç Roma Dönemi’ne ait (MS 6-7’nci yüzyıl) Roma Hamamı ve seramik atölyesi bulunmuştur. Kentin bugün görülebilen tüm mimari kalıntıları Roma İmparatorluk Dönemi’ne aittir.
Kibyra, demircilik, dericilik, çömlekçilik ve at yetiştiriciliğinde ünlüdür. Şehir halkı son derece savaşçı bir kimliğe sahiptir. Meclis binası, içindeki Medusa başı ve önünde yer alan Türkiye’nin en sağlam ve en büyük mozaik (2011 yılında) alanı dikkat çekicidir.
https://goo.gl/maps/dDDmKHYXAbjjBPr1A
Kibyra’dan çıkarılan eserler Burdur Müzesi’nde sergilenmektedir.Burdur yakınlarında bir gezi planlıyorsanız, Burdur Müzesi>Sagalassos Antik Kenti>Salda Gölü>Kibyra Antik Kenti şeklinde bir rota önereceğim. Sevgilerimle…
Antakya’nın Narlıca Köyü civarında bulanan bu mozaiğin, antik bir yapının banyo döşemesini süslediği düşünülmektedir. Büyük bir çemberin içerisinde birbirini diagonal olarak kesen, ve bununla (bir çok antik eserde görülen) #DavuzYıldızı oluşturan mozaiğin tamda ortasında, dış katmanlara oranda daha sert renkli taşlarla üç boyutlu şekiller oluşturarak büst için bir alan yaratılmıştır. Büst tamda bir güneş simgesinin üzerinde yer alır, bu tekniğin bir çok mozaikte kullanılmıştır.
Soteria (Kurtuluş) Mozaik, bir banyo tabanında bulunduğu ve sağlıklı, sakin bir bakışa sahip, sağ kolunun üzerine sarkan saçları, altın bir taç ile süslenmiş başı ve kol ve boynundaki takılar ile dolgun vücutlu güzel bir kadını metafor olarak kullanarak; ‘hamamda kazanılan sağlık’ mesajı verilmektedir.
Soteria Mozaiği, Hatay ve çevresinde yapılan kazılarda bulunmuş; Yakto, Dionysos, Oceanus gibi bir çok değerli eser ile birlikte, günden güne büyüyen #HatayArkeolojiMüzesi nde sergilenmektedir.
Üzerinde bulunduğumuz kadim topraklar, bereketli hilal’in (Fertile Crescent) en güzide bölgelerinden birisidir, taş eksen biter derler ya, öyle. Özellikle Hatay ve çevresi yakın tarihte sulama olanaklarıyla, tarım ve yerleşim konusunda ve hatta bitmeyen yaz aylarıyla biz misafirlerine cömertçe ev sahipliği yapmıştır. Fakat her şehrin olduğu gibi Hatay’ın da bazı sorunları bulunmaktaydı.Bu sorunlar Evliya Çelebi başta olmak üzere yerli yabancı bütün tarihçi ve seyyahların kitaplarına kadar yansımıştır. Her bölgede olduğu gibi, bizim de coğrafyamızın bir takım zorlukları ve sorunları vardı. Bu sorunlara karşı misafirleri bir takım önlemler almaya çalışsa da, zaman içerisinde bu önlemler ve yapılmış değişikliklerin günümüze kadar gelen çok köklü etkileri olmuştur.
Ülkemizde 1950’li yıllarda yaygın bir politika olarak benimsenen göl ve bataklıkların kurutulması: ‘1950 yılında bataklıkların kurutulması’ ile ilgili kanun yayınlanmasıyla en üst seviyeye çıkmıştır. Kanun; bataklıkların kurutulmasının teşvik etmiştir. Öyle ki bir kimse bataklığı kuruttuğunda arazi kendisine verilecek, tapusuna sahip olacaktır. Bunun dışında bizzat devlet eliyle de bir çok alan kurutulmuştur.Sadece 1953-55 yılları arasında DSİ (Devlet Su İşleri) tarafından 375 bin hektar alan kurutulmuştur.
KURUTULAN AMİK GÖLÜ’NÜN YÖRESEL EKOSİSTEM ÜZERİNDEKİ ETKİLER tezi. (Funda VARNACI)
Amik Gölü ve Kurutulması
28 EKİM 1921 Osmanlı Devleti Asyası-Hatay ve civarını gösterir harita
28 EKİM 1921 ilgili haritanın Amik Gölü ayrıntısı
Amik Gölü, bugün Hatay il sınırları içerisinde bulunan Amik Ovası’nın en çukur yeri olan güney batısında, Antakya merkeze 18 km uzaklıkta yer alıyordu. ( Bugün Hatay Havalimanı ve yakınında bulunan bir çok gölü içerisinde alacak kadar büyük bir alanda bulunan bölge.) Etrafında bulunan bataklıklar ve dalyanlarla (Dalyan:deniz, göl, ırmak gibi sularda, kıyılara yakın yerlerde su içinde çakılmış kazıklara gerilmiş ağlardan oluşturulan büyük, geniş balık avlama yeri, bir tür balık avlama çemberi, bir tür balık kapanı.) beraber alanı 310 km2 olup, gerçek alanı ise 61 km2 , yağış havzasının alanı ise 6.600 km2 olarak bilinmektedir.
Matrakçı Nasuh’un kaleminden (1535) , Amik Gölü ve çevresi betimlemesi. (Göl-i Avam) Gölün çiziminde, kuş ve bitki çeşitliliği göze çarpmaktadır.
Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 78-81 m arasında olan gölün, su seviyesi ortalama olarak 80-81 m arasındaydı. Dünya üzerinde tabiata en faydalı beş gölden biri olarak kabul edilmekteydi. Gölü besleyen su kaynakları arasında Karasu ve Balıkgölü’nden gelen Murat Paşa dereleri dikkat çekmektedir. Suriye sınırlarından doğup gelen Asi Nehri de göle ayak hizmeti görmüştür.
Göl her ne kadar çevrede bir habitat oluştursa da, bataklıkları tarihin her devrinde şehri yöneten her liderin sorunu olmuştu. Öyle ki tarihi haritalarda göl, özelikle taşma sınırlarıyla belirtilmiştir. Evliya Çelebi’nin Seyahatname isimli eserinde, İskenderun ve Amik Gölü’nün etrafındaki bulunan bataklıklardan şikayet ettiği görülür.
XIX. Yüzyılda Amik Gölü ve Dalyanları (Aydın EFE)
XIX. Yüzyılda Amik Gölü ve Dalyanları (Aydın EFE)
Konu ile ilgili araştırmalarımda-özellikle Devlet Arşivlerinde yer alan bazı resmi yazışmalarda- gölün sürekli taşkın ve sele yol açtığı ve hatta taşkın olmadan önce bazı taşkın risklerinin bulunduğu ile ilgili çalışmalar ayrıca; bu taşkınların sonucunda zarar gören çiftçilerin zararlarını azaltmak amacıyla kendilerine tohum desteği , kurulan bazı dalyanların bataklıkların genişlemesine sebep olduğu ve bu dalyanların takibinin yapıldığı tarafımca ayrıntılı bir şekilde belirlenmiştir. Bu sebeple gölün kurutulması fikrinin, 20. yüzyılda birdenbire ortaya çıkmış bir karar olmadığı daha öncesinde karşılaşılmış bir çok sorunu ortadan kaldırmaya yönelik bir çalışma/fikir olduğu açıkça görülmektedir.
Kurutma çalışmaları öncesi, Amik Gölü ve çevresindeki bataklık alanları, beslenmenin fazla olduğu dönemlerde tek bir göl izlenimine sahipti. Beslenmenin az olduğu dönemde ise, 3 ayrı göl izlenimi ortaya çıkardı. Bunlardan biri daimi göl diğerleri ise, bataklık özelliğine sahipti. Daimi göl olan Amik Gölü’nün kuzeydoğusundaki bataklık Sarısu Gölü (bataklığı) olarak adlandırılmaktaydı. Bataklık alanındaki suların özellikle yaz mevsiminde sarı renkte olması sebebiyle halk tarafından bu şekilde adlandırılmıştır. Bunun nedeni yazın suların azalması sonucu tabanda biriken saz ve kamışların renginin suya yansımasıdır. Sarısu Gölü, Karasu Çayı ve Muratpaşa Deresi tarafından beslenmekteydi.
09 Mayıs 1919 Amik Ovası’ndaki göllerin tathir ve bendlerin islahı ile ilgili yazı
09 Mayıs 1919 Amik Ovası’ndaki göllerin tathir ve bendlerin islahı ile ilgili yazı 2
Doğaya karşı verdiğimiz savaşın sonucunda, çözüm olarak düşünülen 75 bin metrekarelik Amik Gölü’nün suyu, her ne kadar, kademe kademe kurutulmaya çalışılsa da, fiilen ve sistematik olarak 1968’de açılan dört drenaj kanalı ile başlatılmış, kanallar yoluyla su Asi Nehri’ne boşaltılmış ve bu işlem 1975 yılına kadar devam etmiştir. Altı yıl süren ıslah çalışmaları sonucu, ne yazık ki göl tamamen kurulmuş ve Amik Gölü artık Amik Ovası olmuştu.
22 Şubat 1911 Amik Ovası’ndaki bataklıkların kurutulması için Asi nehri üzerinde bulunan bendlerin istimlak yolu ile kaldırılması gerektiği ile ilgili resmi belge
14 ARALIK 1981- Kolera zuhur eden mahallerde bu hastalığın tekrarını önlemek için alınan tedbirler çerçevesinde Amik Ovası’ndaki dalyanların lağvıyla buraların araziye dönüştürülerek füruhtu ile bataklıkların kurutulacağından buna dair işlemlerin yapılması için gerekenin yapılması ile ilgili resmi yazı
Öncelikle sıtmayla mücadele ve toprak kazanımı amacıyla kurutulan göl ekolojiye atılmış bir el bombası gibi kısa sürede büyük zarara yol açmıştır. Öyle ki 1880 yılında neşredilen bir mecmuada: “o dönemde, gölde balıkçılık yapan bir Antakyalı buradan kazandığı para ile 500 dönüm kadar toprak sahibi olabiliyordu” şeklinde bir bilgi verilir.
1965 yılı ve 2019 yılından çekilmiş iki ayrı fotoğraf.
Öncesinde (göl kurumadan önce) ve sonrasında bir çok sorun bu göl sayesinde vardı evet, fakat açıkça belirmekte bir sakınca görmüyorum; göl kuruduktan sonra elimizde sulama, ulaşım, taşkınlar gibi bir çok sorunları olan devasa bir ova ortaya çıktı. Amik Ovasında günümüz şartlarında tarım giderlerinin %37’si tek başına sulama ile ilgilidir. Bu da bize gölün kurutulmasının ‘bu günün şartlarına göre’ yanlış bir karar olduğunu açıkça gösteriyor.
2019 yılı içerisinde çekilmiş bir fotoğraftan, günümüzde, tam da gölün bulunduğu alan : Amik Ovası
Devlet Arşivlerinde yer alan bir belgede, “Dâhiliye Nezareti’nden, Ticaret ve Nafia Nezareti’ne yazılan yazıda bu konuya (kolera vb hastalıklara) değinilerek, bataklıkların kurutulması için bölgeye okkaliptos ağacının dikilmesi ve ağaçlar büyüyünceye kadar bir bahçıvan ile birkaç korucu görevlendirmesinin yapılması, istenmektedir (14 Aralık 1891).34 Aynı konu ile ilgili olarak Dâhiliye Nezareti tarafından Halep vilayetine de 14 Ocak 1892 tarihinde bir şukka yazılarak gereğinin yapılması” belirtilmektedir.
Amik Gölü’nün kurutulması politikasının övüldüğü ve gölün büyük bir sorun ortaya çıkardığı açıkca belirtilmiş.
1943- ANTAKYA KAPILARINDA
1955 yılı, Amik Gölü ve bütün su kaynakları.
Amik Gölü’nün kurutulması ile birlikte iklimi değişen Hatay’da yağışlar düzensizleşti, bu da büyük sellere yol açtı. İklim ve su dengesinin bozulması birçok canlı türünün ortadan kalkmasına, doğal ekosistemin bozulmasına neden oldu bütün bunlar yetmezmiş gibi bütün uyarılara ve çabalara rağmen Hatay Havalimanı’nı sıkça taşkınların olduğu hemde kuşlar için sorun teşkil edecek bir alanda inşa edildi.
Bölge sakinlerinden Ömer bey, göl ile ilgili anılarını anlatıyor.
Amik ovası daha dün gibi anabileceğimiz bir tarihte, yanı başımızda yer almaktaydı. 1970’li yıllara kadar ülkemiz haritalarında Hatay şehrini inceleyecek olursanız, Amik Gölü size şehrimizin ortasında bir nazar boncuğu gibi bir görüntü verir.
Yedigün Dergisinin 1945 yılında Hatay ile ilgili bir bölümünden alınmış harita ve bilgiler.
Bugün Belen Geçidinden Antakya istikametine doğru tepelerden aşağıya baktığınızda karşımıza çıkan yamalı renk cümbüşünün altında şehrin makus talihi yatmakta olduğunu, gördükleri alanda kocaman bir büyülü göz olduğunu dostlarımıza bile inandırmakta zorluk çekerken doğanın intikamcı hayaleti gibi hortlayan Amik Gölü, varlığını ve doğanın işleyişinin nasıl olduğunu bu sene hepimize ders verir nitelikte hatırlattı.
2019 yılı içerisinde yağışlarında mevsim normallerinin üzerinde olması sebebiyle, göl bütün ihtişamıyla, doğal sınırlarında tekrar ortaya çıkmıştır. (2012 Ocak ayında yine benzer bir olay yaşanmıştı) Özellike havalimanı ve çevresindeki köyler , hemen hemen her yıl taşkınlarla boğuşmaktadır.
KURUTULAN AMİK GÖLÜ’NÜN YÖRESEL EKOSİSTEM ÜZERİNDEKİ ETKİLER tezi. (Funda VARNACI)
2019 yılı içerisinde Hatay Havalimanı’na inen birçok uçak yaklaşık 20cm yüksekliğinde suyla kaplı zemine iniş yapmak zorunda kaldı. Havalimanına ulaşımı sağlayan yolun yeniden yükseltilmesi sağlanıldı, günlerce sel baskını olan köylüler evlerinin bulunduğu alanlardan çıkamadılar. Bütün tarımsal çalışmalar durmak zorunda kaldı.
Bölgenin en yılmaz koruyucusu, Hatay bölgesinin tabiat korucusu Abdullah ÖĞÜNÇ beyin çizimidir. ( Hatay Tabiatı Koruma Derneği Yönetim Kurulu Başkanı )
Bütün bunların ışığında söylemeliyim ki , doğruyu büyük çoğunluğumuz biliyoruz, geriye bir tek şey kalıyor. Doğru olanı yapabilme iradesi. Bugün Amik Gölü yerinde kalsaydı şehrimizin belki de bir çok sorunu hiç gündemde olmayacaktı bile. Hatta belki de turistik açıdan Hatay’ın gücüne güç katacaktı fakat günü birlik çözümler maalesef, hiç bir zaman derdimize derman olmuyor. Bunu bugüne uygulayabilmek dileğiyle.
İSKENDERUN BATAKLIKLARI
MÖ 333’te kurucusu Büyük İskender’in adı ile anılan İskenderun (Alexandrette) , Roma, Bizans, İslam ve bir süre de Haçlıların egemenliğinde kaldıktan sonra XVI.Yüzyılın ilk yarısında Osmanlı hakimiyetine girmiş. Gerek Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu gerekse de başta Halep olmak üzere Mezopotamya ve Suriye’yi Akdeniz’e bağlayan bir liman olması yüzünden İskenderun, yüzyıllar boyu bölgede hüküm süren devletler açısından son derece önemli sayılmış bir şehirdir. Fakat yıllar içerisinde bir kaç büyük deprem atlatan şehrin, gelişmesini engelleyen bir başka faktör de çevresindeki bataklıklardı.
Bu bataklıkların sebep olduğu bazı hastalıklar yüzünden şehrin adı daha sonraki Roma döneminde “Alexandreia Scabiosa” olarak geçmektedir. Bugün Fener Caddesinden itibaren, içerisine Piri Reis ve Meydan Mahallelerinden Gürsel Mahallesine kadar uzanan ve halen kayıtlarda Frenk Çiftliği olarak düzenlenmiş, düzlükler boyunca uzanan bataklıkların ihyası ve kurutulmasıydı. (Belirttiğimiz alanın içerisinde bugün binlerce konut, bir üniversite, bir kaç kamu kurumu yer almaktadır.)
Bugün şehir insanları tarafından sadece bu bölge bataklık olarak anılsa da, İskenderun’un yakın bir tarihe kadar dört bir yanı tamamen bataklıklar ile çevrilmişti. Şehrin kuzey girişi yani bugün; Denizciler Mahallesi’nden itibaren, Akçay Mahallesinden İskenderun Tren Garı’nın bulunduğu bölgeye kadar alan tamamen bataklık olarak belirtilmektedir. Hatta bugün İskenderun Limanının bulunduğu alanda denize dökülen ve Fransız Mezarlığının bulunduğu alana kadar devam eden bir drenaj kanalı bulunmaktadır.
İskenderun çevresinde 1700’lü yıllarda yer alan bataklık ve göletler. Solda İskenderun Üniversitesi civarı, Sağda İskenderun Tren Garı civarı, Altta Pınarbaşı Mahallesi çevresi.
Bazı haritalarda bu kanalın bulunduğu çevrede bir bataklık resmedilmiş ve yukarıda bahsettiğim İskenderun Üniversitesi civarındaki bataklıkla birleştirilmiş olarak çizilmiştir. Bu haritaya göre (Evliye Çelebi’nin de dediği gibi) İskenderun Kalesini tamamen çevreleyen bir bataklık alanından bahsediyoruz, bir çok kaynakta kalenin etrafının zehirli gazlar ve bataklıklar ile çevrelendiğini daha önce yayınladığım İskenderun Kalesinin belgeselinde bahsetmiştim.
İskenderun Kalesi Belgeselim
Tarihin her döneminde bir çok sebepten gözde olan İskenderun; Nem, sis ve pus basmış bataklıkların bulunmasından dolayı, son derece sağlıksız bir yer olarak tanımlanıyordu. Bazı kaynaklarda şehir, Tüccarlar arasında Frankların baş belası, Mezarların evlerden daha fazla olduğu, komisyoncuların cansız bir havaları olduğu, sarı benizleri, mosmor gözlerle olan insanlarla dolu olduğu bir yer diye tanımlanıyordu. Burada yaz boyunca kalan gemilerin mürettebatının neredeyse üçte biri yaşamını kaybediyordu. (K)
1840’lı yıllardan sonra Devlet Arşivlerinde İskenderun bataklıkları ile ilgili olarak yer alan bazı belgeler.
7.12.1851 tarihli bir diğer belgede ise aynı sorunun devam etmekte olduğu ve o yıl liman civarında oluşan bataklıkların tesviyesi için 16.000 kuruşa ihtiyaç duyulduğu ve doldurulma işleminin bir an evvel başlatılması gerektiğinin altı çizilmekte.
3 31.7.1852’de düzenlenen teskereden adı geçen bölgenin tamamen kurutulduğu anlaşılmakta. 4 31.1.1874’te düzenlenen bir raporda ise daha önce bataklıkların kurutulması için bütçeden ayrılan 250 000 kuruşun 114 000 kuruşu ile Pınarbaşı’na(Bugün Pınarbaşı Mahallesi) bir yol yapıldığı, ancak yapılan yolun fenalığı nedeniyle bu faaliyetten vazgeçilerek şehrin su ihtiyacını gidermek üzere buradaki kaynak suyunun bir kanal açılmak suretiyle şehre getirtilmesine çalışıldığı anlatılmakta, bataklıkların kurutulması ile ilgili tasarlanan çalışmaların ise çok masraflı olacağı nedeniyle bütçeye yük olmadan develerin yardımıyla moloz taşınarak bataklıkların doldurulmasına karar verilmiş olduğu belirtilmektedir.
20. yüzyılın başlarında, Halep Valisi olarak görevde bulunan Hüseyin Kâmil Bey’in 27 Haziran 1911’de Dahiliye Nezaretine yolladığı ayrıntılı bir durum değerlendirme raporunda, o güne kadar bataklık kurutulması için yapılmış olan çalışmalar hakkında önemli bilgiler yer almaktadır. Vali, kendisinden önce bu görevde bulunan Raif Paşa’nın döneminde bataklıkları kurutmak amacıyla İskenderun’a gelen ya da transit geçen yolculardan alınan vergilerle bir “Bataklık İdaresi” kurulmasına karar verildiğini, bu yöntemin gerekli tesislerin inşası ve ekipmanın sağlanması açısından başarılı olduğunu belirtmektedir.
Raporunda, Bataklık İdaresi’nin kuruluşu hakkındaki olumlu görüşünün ardından, idarenin faaliyetleri hakkında ağır eleştirilere yer veren Hüseyin Kâmil Bey, durumun vahametini “yıllarca süren çalışmalar ve harcanan paralar bataklıkların zemini biriki metre yükseltmekten başka bir işe yaramamıştır” diyerek özetlemiştir. Sonuç olarak, “Bataklık İdaresi” İskenderun’u dekovil ile tanıştırmayı başarmış ve hummalı bir faaliyete girişerek bataklık alanlara tonlarca dolgu malzemesi çekmişti. Ancak bu çalışmaların hesapsız, kitapsız, hatta mevcut arazilerin bir haritasının dahi çıkarılmadan yapılmış olması nedeniyle şehre hiçbir yarar sağlamamış, su baskınlarının önü alınamamış,bataklıklar kurumamıştı.
Solda Köy Enstitüleri tarafından yapılmış bir etüdte yer alan içme suyu haritasi,
Sağda 1965 yılı Amik Gölü ve Dalyanlarını gösterir harita
Derken kentte manda dönemi başladı, 1. Dünya Savaşından sonra paylaşılan ülkemizde, Hatay’ın bahtına Fransa düşmüştü. Hali hazırda yıllarca Kilikya olarak anılan ve frenklerin de gözdesi olan kente çabucak yerleşip şehirleşme üzerine bir takım çalışmalar yapılmıştı, bu çalışmalar içerisinde dekovil hattıyla sahil hattının ve yine bataklığın bulunduğu bölgeyi doldurmak birinci sırayı alıyordu, zira bölgenin en belirgin sorunu sivrisinek ve sıtma idi, bu bataklık ile ilgili çalışmalar yapmayı kaçınılmaz kılıyordu. Fransız manda döneminde bataklık tamamen kurutulmuştu ve böylelikle bu alan günümüzdeki halini almıştır.
1950li yıllarda, bugün meydan mahallesi ismiyle anılan bölgeye İskenderun ilçesinin bugün büyük bir çoğunluğunu oluşturan ve doğu kentlerinden gelen aileler, iskan edilmiştir. 80li yılların sonlarında bölgeye sivil havacılığa ait bir havalimanı kurulması için yine aynı alan doldurulmuştur. Bu kez denizi de içine alan binlerce metre kare dolgu yapılmıştır. 2000’li yılların başına kadar sürekli alan dolgu yapılarak büyümüştür. Ortak kadere sahip diğer alan olan Amik ovasının göbeğine havalimanı yapıldıktan sonra gözden düşen İskenderun Havalimanı kısmen sökülmüş, bir süre Mustafa Kemal Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu olarak kullanıldıktan sonra, tamamen ortadan kalkan havalimanın bulunduğu alanda bugün, İskenderun Teknik Üniversitesi, 31.3.2015 tarihinde kurulmuştur.
Çok yakın tarihte dönemin ünlü baş belası olan bataklıkların son halleri. Fotoğraflar 2004-2019 yılları arasındaki değişimi göstermektedir.
Bataklıkların mahallelere dönüşmesi yıllar alacaktı. Hep aynı yöntem kullanıldı teknolojinin getirdiği ne kadar güç varsa, dağdan aldığımızı bataklığa ve denize döktük. Bugün bataklığın bulunduğu alanda, inşaat çalışmaları için 3 metre yeri kazdığınızda çalışmanıza devam etmeniz için temelden çıkan tonlarca suyu çekmeniz gerekmektedir.
Bugün halen dünya üzerinde Kuzey/Güney yönlerinde kuş göç yolu üzerinde bulunan İskenderun Bataklıkları ve Amik Gölü’nü arayan kuşların zaman zaman kentlerimiz ziyaret ettiğini bugün çocuklarımız şaşkınlıkla izlemektedir. Halbuki 30 yaşında bir kardeşiniz olarak ben bile, göçmen kuşların on binlercesini gökyüzünde gördüğüm günleri unutabilmiş değilim. Aşağıda yer alan görsellerde, zaman zaman şahsım ve yöre sakinleri tarafından bu kuşların vefalı ziyaretlerini göreceksiniz.
HATAY’IN SU BÖLGELERİNİN KUŞ GÖÇ YOLLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ:
Büyük kuşlar, sıcak hava sarmallarına gerek duyarlar, gündüzleri ve çoğunlukla sadece kara parçaları üzerinden uçarak göçebilirler. Denizler üzerinden geçmemek için belli dar boğazlarda toplandıkları için buralarda kolayca gözlenebilirler.
Bunların en ünlüsü İstanbul Boğazı’dır. Daha az tanınmış bir darboğaz olan Borçka ise Türkiye’nin öteki ucunda, Artvin’dedir. Son olarak, bu türler güney sınırımızdan çıkarken Hatay’ın Belen dolaylarında yoğun şekilde görülebilirler.
Doğu Avrupa ve Batı Sibirya’da üreyen birçok türden, yüz milyonlarca kuş her yıl Türkiye üzerinden güneye inerler. Ötücüler gibi küçük kuşların göçü genellikle gece ve geniş bir cephe üzerinden gerçekleşir; bu kuşlar biriktirdikleri yağlar sayesinde hiç durmadan uçup denizleri aşabilirler
Tarihin ilk dönemlerinden beri insan popülasyonunun arttığı yerlerde, bitki ve hayvan yaşamortamı maalesef insanoğlunun tercihlerine göre seyretmiştir. Doğayla mücadele edip kazandığımız her yerde kaybetmeye mahkum olmuşuz.
KURUTULAN AMİK GÖLÜ’NÜN YÖRESEL EKOSİSTEM ÜZERİNDEKİ ETKİLER tezi. (Funda VARNACI)
Hatay’ın tarihinde yer alan bataklıklar, göller ve diğer yaşamortamları bu mücadeleden payesini almış, yakın zamanda Antakya’nın bağrından fışkıran mozaiklerde ( #NecmiAsfuroğluArkeolojiMüzesi ) görüldüğü üzere, tarihte Antakya ve çevresinde oldukça geniş bir kuş türü çeşitliliği yaşanmış. Yine Matrakçı Nasuh’un yukarıda yer alan Amik Gölü ( #GöliAvam ) çiziminde de Amik Gölü ve çevresinde resmedilen kuşlar (ve balıklar) dikkat çekmektedir.
Megalopsychia Evi: (Kutsal Ruh ve Doğal Yaşam Mozaiği) (Kuşlu Mozaik) Ayrıntılar için Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi yazısı ve Belgeselimde yer alıyor.
İskenderun bölgesinde kurutulmuş bataklıklar ve Amik Ovası’nın bağrına yerleşen hava limanının bölge kuşlarını ve göç yollarını olumsuz etkilediği aşikar. En yakın örneği ise, Hatay’da oldukça geniş bir yayılım alanı olan, Yılan Boyunlu Kuş’tur, bu tür ne yazık ki, Amik Gölü’nün kurutulmasından dolayı artık ülkemizde görülmemektedir.
Yılanboyun (Anhinga melanogaster)
Yılanboyun (Anhinga melanogaster), yılanboyungiller (Anhingidae) familyasından, tropikal güney Asya ve güneydoğu Asya’nın bir su kuşu türüdür. Karabatak gibi çok uzun bir boyna sahiptirler. Balık yiyicidirler. Amerikalı yılanboyunlarından, en rahat şekilde beyaz yanal boyun çizgisi ile ayrılır. Bir ağaçta delerek yuvasını inşa eder ve 3-6 yumurta bırakır. Yılanboyun, yılanboyungiller (Anhingidae) familyasının bir üyesidir ve Amerikalı (Anhinga anhinga), Afrikalı (Anhinga rufa) ve Avustralyalı (Anhinga novaehollandiae) yılanboyunlarla yakın akrabadır.
Bataklıklar, Pek çok kuş türünün yaşam alanıdır. Özelikle kışın topraklar kar örtüsü altında kaldığında, kuşların temel beslenme alandır, göçmen kuşların uğrak yerleridir. Alper bey, Emin YOĞURTÇUOĞLU gibi kuş gönüllülerini zevkle takip ederken göreceksiniz ki, iklim ve bölgelerin fiziki değişikleri kuşların göç yollarını radikal bir şekilde değiştirmektedir. Aşağıda sunduğum haritalarda açıkça görülmekte olan şey, Hatay şehrinin kuşlar için oldukça kritik bir önem taşıdığıdır.
Yakın tarihte Belen Geçidinde açılan kuş gözlem evi bugün maalesef aktif olarak kullanılmamaktadır.
Dünyada Rusya’dan sonra Türkiye en fazla önemli kuş yollarına sahiptir. Ayrıca Palearktik bölgede bulunan dört akbaba türünün hepsi Türkiye’de bulunabiliyor. Bunun yanında yedi balıkçı türü Türkiye’de görülebiliyor. Ayrıca Avrupa kıtasında (okyanus kıyıları dahil) 350 kuş türü varken, Türkiye’de tek başına 453 türe sahip. Bunların 270’i Türkiye’de üremektedir. ( https://ekog.org/2019/04/18/kuslar-ve-goc-yollari/ )
Görülüyor ki, bizler bataklık ve göllerin bilinçsiz kurutulması ile ülkemizin en büyük zenginliklerinden birisi olan kuş türlerini geri alınamaz bir zarar vermiş bulunuyoruz.
Sizlere, Hatay ve çevresinde yer alan su kaynaklarını, tarihte yaptığımız bazı eylemlerin günümüze yansımasını sunmaya ve elimden geldiğince doğru veya yanlış çıkarımı yapmadan fikri size bırakmaya çalıştım. Yakın zamanda kısa bir belgeselini çekeceğim. Görüşmek üzere.
Antakya’nın Starius Dağı’nının eteklerinde, Saint Pierre Kilisesinin karşısında yer alan bir alanda başlıyor hikayemiz. Yıllar 2009’u gösterdiğinde, Necmi Asfuroğlu’nun zorlu bir hikaye sonucunda satın almış olduğu parselde Hilton ile birlikte otel inşa etmek isteğini hiçbirimiz bilmiyorduk, bu oteli özel kılacak olan ise, otelin inşası için yapılan çalışmalar sırasında, arazinin her yanından tarihi eserler fışkırıyor olmasıydı.
Antakya’da, özellikle eski Antakya’da, hemen hemen hiçbir inşaatta bodrum kat kazılmaz, bunun sebebi, tarihi eserlerin, lahitlerin vb buluntuların çok fazla yaygın olmasıdır. Bu otel inşasına başlarken, Hilton şirketinin ısrarıyla bir kot aşağı inilmiş ve bu tarih dünyası için muazzam bir bulguya sebep olmuştur. Kazı sırasında, kadim Antakya ile ilgili bulgular çıktığında herkesin dikkati bu sıradan otele çevrilmeye başlayacaktı.
İşte burada hikayemiz, sıradan bir otel inşasından ayrılır ve önce şehri, sonra bütün ülkeyi, daha sonra bütün tarih dünyasını ilgilendirir hale dönüştü. Asfuroğlu ailesinin kararlı duruşuyla bulguların zarar görmeden çıkarılırken, aynı zamanda otel inşasına devam etme fikri baskın gelmişti. Hiçbirimizin mimari ve inşaat konusunda teknik bilgileri olmamasına rağmen hepimiz biliyoruz ki, sit alanı olan bir yere tabela asmak için bile onlarca makama başvurmanız ve bir çok yerden onay almanız gerekmektedir.
Antakya’nın Starius Dağı’ndaki, ilk Hıristiyan topluluğa ev sahipliği yaptığı iddia edilen, St. Pierre (Aziz Petrus) Kilisesi’nin yakınlarında antik çağlara dayanan arkeolojik kazı alanının üzerine inşa edilen Antakya Müze Oteli Emre Arolat Mimarlık ekibi tarafından tasarlandı. Antakya Müze Oteli, Hatay Arkeloojli Müzesine 1. Km, şehir merkezine ise 2 km uzaklıkta bulunmaktadır.
Koskoca bir sit alanını muhafaza etmek ve dahası burada tarihi dokuya zarar vermeden bir otel inşa etmek gerçekten büyük bir meziyet olsa gerek. Günler ilerledikçe proje daha da büyüdü, proje büyüdükçe bir çok eser daha da ortaya çıkmaya başladı. Bir yıl kadar süren kazılarda, dünyanın en büyük tek parça mozaiği olduğu öğrenilince her şey daha zorlaşmıştı.
2010 yılına ait, kazılar devam ederken çekilmiş bir fotoğraf.
Asfuroğlu ailesinin 2010 yılında, Emre Arolat’ın (EAA) projeye davet etmesinden sonra yavaş yavaş otel’in nasıl bir konuma sahip olacağı fikri oturmaya başlamıştı. Emre AROLAT ülkemizin en büyük mimarlarından birisidir, kendisini ailesin bir kaç kuşaktır mimarlığı sürdürmekte olup, dünyacı ünlü çalışmaları bulunmaktadır. Fakat projenin zorluğu Emre beyi bile zaman zaman bunaltmış projeden ayrılma noktasına gelmiştir. Kendi deyişiyle ” Bazen bazı projelere ‘okul projesi’ deriz. Bunun sebebi öğrencilerin yaptıkları tasarımların, gerçek hayatta uygulanabilir olmamasıdır. Bu otel projesi benim ‘okul projesi’ diye tanımladığım projelerdendi, fakat konunun özelinde bu proje Müze/Otel için çok uygun oldu ve böylelikle inşa edildi”
Bu devasa alan da mücevher ustası nazikliğiyle; yaklaşık 1 yıl boyunca, 120 işçi, 35 arkeolog, 5 restoratör/mimar çalışmıştı. Bütün eserlerin tek tek işaretlendiği, bütün mozaiklerin tek tek nadide bir elmas tanesi gibi temizlenerek ortaya çıkarıldığı bir süreç yaşandıktan sonra, artık arkeolojik alanın zemini ortaya çıkmıştı. Bu kazılar bitmeye yaklaştıkça, kültür bakanlığının yetki ve sorumluluğunda olan alan- ki Necmi ASFUROĞLU’nun arazisinin 2/3 ü- dışında bir otel inşa etmek imkansız görünmekteydi.
Daha sonra Necmi ASFUROĞLU ve Emre AROLAT Mimarlık ekibinin farkettiği, arkeolojik alanın tam ortasından geçen ve bir çok eseri ortan ikiye ayıran (Dünyanın en büyük tek parça mozaiği de dahil olmak üzere) bir alan farkedildi. Arkeoloji ekibiyle de görüşüldüğünde dönemin arazi şartlarında bir çay/dere yatağı bulunduğu ve bu akıntının yıllar önce bu arkeolojik alana zarar verdiği keşfeldildi.
Görselde, Demir Kapı, Tiberius Caddesi ve eski Asi (orontes) yatağı bulunmaktadır. Bu bilgiler tamamen şahsım tarafından ‘tahmini olarak’ yerleştirilmiştir.
(Halen yakın bir bölgede taşkınları önlemek için kanallar bulunur.) Bu dikkatleri çeken küçük ayrıntı, otelin inşası için büyük bir yol ayrımı olmuştu. Çünkü otelin inşası için tabandan destek almadan bir inşaat yapabilmek mümkün değildi, bu küçük ayrıntı ise tarihi alanlara zarar vermeden tabanda direk dikilerek üst katmanı tarihi alandan ayıracak bir destek yolu bulunmuş anlamına geliyordu.
Otelin bulunduğu arazinin ortasından geçen ve çelik sutünların geçtiği alan ve G2 Sutünunun bulunduğu mevki
Daha sonra proje Emre AROLAT Mimarlık ekibi tarafından zorlu şartlarda çizildi, toplam 66 adet çelik ayaklar dikilicek, tabanda bulunan ve Kültür Bakanlığına ait olan alanın taban olarak oluşturulacak buraya bir kaç adet parkur inşa edilecek ve bu alan bütün yapının zeminini oluştururken buranın üzerine bir otel inşa edilecekti. Otelin olması gereken bütün mimarisi baş aşağı edilmiş şekilde tasarım yapıldı ve otel adeta yukarıdan aşağıya doğru tasarlanmış olması tasarlanmıştı.
Otel inşası için gerekli bütün bu ayaklar (66 adet çelik ayak) , taban ve tamamen inşaat çelik bir binadan oluşmak zorundaydı. Çalışmalar başladığında zemine araç giremeyeceği için bütün çelik ayakların bulunduğu kuyular, el ile (insan gücüyle, makine girmeden) açılması gerekiyordu.
Yapının 3d planlamasından. Özellikle yapının ortasında bulunan ve akarsu şeklini alan sütunlar dikkatinizi çekmiştir.
Oteli çevrelen ayaklar yavaş yavaş açılmaya başlandıktan sonra, G2 direğinin bulunduğu alanda zeminin yaklaşık 3/4 metre altında yeni bir buluntu ortaya çıktı, işin zor yanı bu muazzam mozaik ( Pegasus Mozaiği) ‘Dünyanın en büyük tek parça mozağinin hemen yanı başındaydı. Direğin iptal edilme şansı olmadığı için, bütün yapının statik hesaplaması tekrar yapılmak zorunda kaldı. Bahsettiğim alanda yer alan mozaik için tekrar temizlik ve restorasyon işlemleri yapıldıktan sonra koruma altına alındı. Sadece bir direğin altında yer alan mozaik için yapılan işlemler bütün projeyi yaklaşık 1/1.5 yıl kadar uzamasına yol açmıştı.
İnşaat sırasında G2 çelik direğinin altında çıkan eser. Pegasus Mozaiği
Tarihi dokuyu bozmadan, böylesine büyük bir yapı inşa etmek gerçekten çok zor. Bütün bu çaba için emeği geçen herkese teşekkür etmek gerekiyor. Tabi ki, Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi ve Antakya Müze Oteli’nin bir çok eksikleri bulunmaktadır, ben sadece bir tarih sever olarak sizlere bundan da bahsedeceğim fakat bütün bu süreci göz önünde bulundurduğumuz zaman verilen emeğe saygısızlık yapmamak için burada ve belgeselimde yoğun olarak olumlu yönlerinden bahsetmiş bulunuyorum.
Müze girişi ve Otel artık birbirinden tamamen bağımsız bir konumdadır.
Helenistik Dönem’den İslami Dönem’e kadar beş arkeolojik katman ve 13 ayrı medeniyetin izlerine ve bu dönemlere ait 30 bine yakın esere ulaşılan Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi 2020 yılı başında uzun bir bekleyişin ardından ziyarete açılmıştır. Müze, otelden tamamen bağımsız bir durumdadır. Müze girişi ise , Antakya’nın en kadim sokaklarından biri olan Kurtuluş Caddesinin sönümlendiği noktalardan birisinde, Hatay Arkeloji Müzesine varmadan, St. Pierre Kilisesinin yanı başında yer alıyor.
Starius Dağı, Saint Pierre Kilisesi ve Necmi Asfuroğlu Arkeloji Müzesi
Bugün, Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesi inşa edilen yapının zemin katında yer alır ve girişi tamamen farklıdır. Bir üst katta otel kafesi yer alır ve müze eserlerine daha yukarıdan bakabilirsiniz, bu kısmın da girişi farklı bir bölümde yer alır. The Museum Hotel Antakya yani otelin girişi ise, tamamen arka tarafta yer alır. Zemin katta Kurtuluş caddesinin üzerinde yer alan Müze’ye 30TL ücret ile veya Müzekart ile giriş yapabiliyorsunuz.
Kafeterya Girişi
Sol üst kısımda görünen alan otelin kafeteryası. Mozaikleri biraz daha yukarıdan izlemek isteyenler için muazzam bir açı
Kafeterya katından görünüş.
Müzenin üst bir üst katında yer alan, The Museum Hotel Antakya’ya ait kafeterya.
( Müzekart aldığınızda 1 yıl boyunca Türkiye’nin dileğiniz yerinde dilediğiniz müzeyi geze bileceğinizi hatırlatmak istiyorum) Müzeye girer girmez merdiven veya asansör yardımıyla bir kat aşağı iniyorsunuz, indiğinizde şık bir lobi de alanda bulunan bazı eserler sergilenmektedir, bu eserlerin sunumu ve ışıklandırılması oldukça güzel ve dikkat çekici.
Müze lobisinde sergilenen eserlerden.
Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesinin diğer müzelere göre üç belirgin farkı ve çekiciliği var diye düşünüyorum. Birincisi, dünyanın en büyük tek parça mozaiğini barındırması. İkincisi mozaiklerin, hamam vb yapıların tamamının bulundukları yerde sergileniyor olmaları. Üçüncü ve en çok gurur veren yanı ise , bütün kazı ve restorasyon işlemlerinin Türk uzmanlar tarafından yapılmış olmasıdır. Hepimiz biliyoruz ki Türkiye Cumhuriyetinin ilk yıllarından itibaren hemen hemen her kazı çalışmalarının başında bir takım yabancı uzmanlar yer alıyordu. Şahsen tamamen Türk uzmanları tarafından dizayn edilen ve düzenlenen müze beni ayrıca gururlandırmıştır.
The Museum Hotel Antakya’nın (Antakya Müze Oteli) hikayesi…
Arkeolojik eserlerin yerinde görülebilmesi durumu, mozaikler özelinde oldukça nadir bir durumdur, coğrafi şartlar, doğa olayları, insan yerleşkesi vb. durumlardan dolayı hemen hemen bulunan gördüğünüz mozaiklerin %80-90 ı müzelerde sergilenmektedir.
2010 yılında kazılar esnasında çekilmiş bir fotoğraf.
Müzeden İçeriye girdiğinizde, koşar adım yaklaşık 50 metre ilerinizde bulunan ve parkurun sizi tam ortasına götüreceği ‘Dünyanın en büyük tek parça mozaiği’in yanına gideceksiniz. Parkur her ne kadar mozaiği ortadan bölen dere yatağının alanının bulunduğu yere denk gelse de , bu mozaiği tek parça ve panorama görmek isterdim açıkçası.
G2 Mozaiği, Namı diğer Pegasus mozaiği, sutünlar için kazılar kuyularda keşfedilme anı.
Bu mozaiğin hemen yanında G2 mozaiği bulunur, G2 çelik sutunu denk gelen alan) Pegasus Mozaiği olarak da bilinen bu muazzam eserin bir villa nın toplantı odasına ait olduğu düşünülse de, devasa mozaiğin yan başında bulunması dolayısıyla daha fazla bir kazıya olanak vermemiştir. Bu eseri incelerken hissedeceklerinizi uzun bir süre unutmayacaksınız. Dış ışığın kırılarak girmesi ve zeminin birkaç metre altında bulunması dolayısıyla ışıklandırılmış olması (ışık gerçekten çok başarılı) sizlere ayrı bir seyir zevki verecektir.
Necmi Asfuroğlu Arkeoloji Müzesinde yer alan eserler.
Tek Parça Mozaik (Dünyanın en büyük mozaiği) : Depremlerin, bazı akarsuların ve bir çok insanı etkiyle yer yer bozulan bu mozaik tamı tamına 1050 metrekare alana yayılıyor. 4.yüzyıldan kalma olduğu düşünülen eserin etrafına yürüyerek gezmek bile oldukça uzun ve zevkli. Muazzam geometrik şekiller içeren eser, ortasından geçen akarsu sebebiyle zarar görse de, hemen bu alana doğru (mozaiğin ortasına) gittikçe küçülen şekillerle bir anafor şeklini anımsatıyor.
Dünyanın en büyük tek parça mozaiği
Pegasus Mozaiği : Yerin (Dünyanın en büyük tek parça mozaiğinin hemen yanında) 8.5 metre altında ve en derinde yer alan 2. yy dan kalma bir eserdir. Bir villanın toplantı odası olduğu düşünülmektedir. Hesiod’un şiirlerine ilham veren ilham perisi Calliope ile karşılaşmasının bilinen ilk tasviridir. Ayrıca mozaiği yaptığı sanılan sanatçının imzası mozaiğin üzerinde bulunur, üzerinde ” epheros tarafından yapıldı ” yazdığı iddia ediliyor.
Pegasus Mozaiği (G2 Mozaiği)
Roma Hamamı: 5.yüzyıldan kalana hamamlar, Romalıların yemek, spor ve masaj keyfi için toplandıkları önemli sosyal mekanlardan birine ışık tutuyor. Buhar odası Caldarium’un sütanları arasından süzülen ılık su ve soğuk su odalarında bir araya geliyordu. Hamamları izlerken en çok dikkatinizi çekecek olan şey ise muazzam su tesisatı olacaktır.
Roma Hamamı 5yy.
Megalopsychia Evi: (Kutsal Ruh ve Doğal Yaşam Mozaiği) (Kuşlu Mozaik) : Yine 5.yüzyıldan kalma olduğu düşünülmektedir. Hem akıl hemde gönül yönünden yüce olma durumunu anlatır.Kuşlu Mozaik olarak da bilinen bu muazzam eserin içerisinde, madalyon içinde elinde bir tür çubuk tutan kadın figürü, Antakya Mozaiklerinde daha önce karşılaşılmış bir betimlemedir. Arkeolojik eserlerde, özellikle mozaikler yapıldığı dönemin bir çok özelliğini betimlemelerle anlatırlar. Bu mozaik ise, bölgenin kuş türleri ile ilgili oldukça zengin olduğunu göstermektedir. Yıllar önce kurutulan Amik Gölü kuş göç yolu üzerinde bulunuyor ve bir çok tarihi çizim ve haritalarda bu çeşitlilikten bahsedilse de, gölün kurutulmasıyla artık bu çeşitlilik hakkında çok az bilgiye sahibiz.
Megalopsychia Evi
Eros Heykeli: Ms.200 lü yıllardan kaldığı düşünülen, 70cm mermer heykel. Kazı alanında bulunan ilk eserlerder birisidir.
Eros Heykeli
Mermer Zeminli, Toplanma alanı: MÖ.3 yüzyılda yapıldığı düşünülmektedir. Tek parça mozaik kadar ilgi çekici olan devasa alan, müzenin çıkış bölümüne yakın parkurun altında yer alıyor. Özellikle mermer işçiliğinin harika olduğu açıkça görülüyor.
Mermer Zeminli, Toplanma alanı: MÖ.3
Her eser bir diğerinden güzel ve anlamlı. Ziyaretiniz sırasında siz de göreceksiniz, Antakya Müze Oteli sadece bir müze değil. Milattan önce 3. Yüzyıldan başlayarak, günümüze kadar izler taşıyan, dünyanın en büyük tek parça mozaiğini de içinde barındıran arkeolojik alan hatta ; kocaman bir arkeolojik park .
Müzeyi gezdikten sonra, bu şehrin bir ruhunun olduğuna ikna olacaksınız. Hatayın misafirperver insanlarıyla tanışmak ve iki müzemizi de gezmek size bir müze kart kadar uzakta duruyor.
MÜZE BELGESELİMİ İZLEMEYİ VE KANALIMA ABONE OLMAYI UNUTMAYIN. 🙂
İskandinavya’nın küçük kasabalarından birinde ana okulu eğitmenliği yapan Lucas (Mads Mikkelsen), karısından ayrıldığı için kasabada tek başına yaşamaktadır. Arkadaşlarından Teo’nun küçük kızı Klara da onun çalıştığı anaokuluna gitmektedir. Lucas’ın, yakın arkadaşının kızı olduğu için Klara’ya ilgi göstermesi, küçük kızda ona karşı bir hayranlık ve ilgi oluşturur. Lucas bu ilgiyi hissedip Klara’yı yanlış gördüğü davranışlar için uyarınca da küçük kız, kendince intikam almak amacıyla bazı yalanlar uydurur. Klara’nın büyüklerce taciz diye nitelenebilecek bu yalanları anaokulu müdüresi Grethen’e anlatması üzerine olay aniden ciddileşir. Zaten küçük olan kasabada hemen yayılan bu dedikodu üzerine herkes Lucas’a cephe alır. Lucas anaokulundaki işinden kovulur, kasabanın marketinden alışveriş etmesi yasaklanır, polis takibatına uğrar. Giderek işin içine şiddet olgusu girince, olaylar iyice karmaşık hale gelecektir.
I Saw the Devil, Kim Jee-woon tarafından yönetilen ve Park Hoon-jung tarafından yazılan 2010 Güney Kore aksiyon gerilim filmidir. Lee Byung-hun ve Choi Min-sik’in oynadığı film, nişanlısı psikopat seri katil Jang Kyung-chul tarafından vahşice öldürüldüğünde intikam arayışına giren NIS ajanı Kim Soo-hyun’u konu alıyor.
